«Qazaqstan-2050» baǵdarlamasyndaǵy Elbasymyzdyń sózimen aitar bolsaq, «bolashaǵymyzdyń baǵdarshamy, ultty uiystyryp uly maqsattarǵa jeteleitin ideia bar. Ol – máńgilik el ideiasy». Memleket basshysy ony jai ǵana aityp otyrǵan joq. Tatýlyqty, ishki turaqtylyqty qalyptastyrýdy, elimizdi meken etip jatqan ózge ult ókilderine qurmetpen qaraýdy meńzep otyr.
Máńgilik el qundylyqtary eńbeksúigishtikke, adaldyqqa, otanshyldyqqa, patriotizmge, ulttyq salt-dástúrlerimizdi úlgi etýge baýlidy.
El degenimiz – qasietti uly uǵym. Ol halyq bolyp quralý, memleket qura alý. Derbes bolyp tura alý. Osynyń bári el bolýdyń belesteri.
Al, Máńgilik el bolý degenimiz – eshqashanda bógdeniń bodandyǵyna túspeitin, halyqtyǵyn, ulttyǵyn, eldigi men memlekettigin árqashanda áspetteitin, bar zamanda uly men qyzynyń baǵy basynda turatyn, barsha halqynyń baqyty baiandy bolatyn el qurý – máńgilik el degendi bildiredi.
Qut qonyp, Qydyr daryǵan qazaq jeriniń daryndy perzenti Sultanmahmut Toraiǵyrov «Alash urany» atty óleńinde:
«Alash týy astynda kún sóngenshe sónbeimiz,
Endi Alashty eshkimniń qorlyǵyna bermeimiz», – dep jyrlaǵanda dál osy kezeńdi armandaǵan shyǵar, bálkim.
Máńgilik el árbir azamatymyzdyń otanshyldyq sezimin eselep, qazaq eliniń azamatymyn degen jaýapkershilikti júktep, boiyna maqtanysh darytady. Elbasymyzdyń «ana tilimiz Máńgilik elimizben birge máńgilik til bolady. Ony daýdyń taqyryby emes, ulttyń uitqysy ete bilgenimiz jón» degen oiy bizdi jigerlendiredi. Barshamyzdy mazalaityn til týrasyndaǵy saýaldardyń jaýaby: Máńgilik el ideiasynyń úlken bir arqaýy memlekettik tildi damytýda jatqanyn jaqsy bilýimiz kerek.
Sebebi: tili órkendemegen el eshqashan ulttyq memleket bolyp saltanat qura almaidy. Til birligi bolmasa ne memleket, ne táýelsizdik baiandy bolmaidy. Tarihi otanyna degen súiispenshiligin, memleket quraýshy ultqa degen qurmetin qazaq jerin meken etken árbir ult-etnos ókili memlekettik tilden bastaýy kerek. Osy turǵydan túsinisý, bir tilde sóilesý etnosty etnosqa jaqyndastyryp, tilimizben birge salt-dástúrimizdi boilaryna sińirgen etnos ókilderi ultymyzǵa sińisip, jarasymdy bolady. Memleketimiz Máńgilik Qazaq Eli dep atalsa, búkil elimizdiń, halqymyzdyń rýhy kóterilmei me?
Shirek ǵasyrlyq táýelsizdiktiń altyn ýaqytynda Qazaq eli Birikken Ulttar Uiymyna, oǵan qarasty barlyq halyqaralyq uiymdarǵa múshe bolyp, adamzattyq problemaly is-sharalardyń uitqysy bolyp kele jatyr. Elimizdegi biik mejelerge baǵyttalǵan týra ýaqytynda oryndalatyn barlyq jasampaz isterdiń basynda turǵan Elbasynyń arqasynda álemdik qaýymdastyqtar qazaq elin tanyp, qarym-qatynastaryn keńitti.
Táýelsizdigimizdiń aldyńǵy jyldarynan bastap elimizde Prezidentimizdiń syndarly saiasatynyń arqasynda etnosaiasi-rýhanisaiasi jáne ulttyq reformalardyń durys júrgizilýine bailanysty ultaralyq tatýlyq turaqtandy. Qazaq halqynyń darhandyǵy men keń peiildiginiń arqasynda jáne túrli ult ókilderiniń ózara túsinistikte bir maqsatqa jumylyp, yntymaqtyń oshaǵyn jaǵyp otyrýy álem sahnasynda Qazaqstan bedelin arttyra tústi. El Prezidentiniń ulttar arasyndaǵy tatýlyqty jarastyrǵan kemel saiasaty álemdik qaýymdastyqta joǵary baǵalanyp, bereke basy – birlik uranyn ustanatyn Qazaqstan – «Beibitshilik besigi» degen atqa ie boldy.
Tarihtyń taǵdyrly kezeńinde taram-taram bop bosyp ketken qazaq halqyn atamekenine jinap, toǵystyrǵan kóregendilik te Elbasymyzdan bastaý aldy.
Eger táýelsizdigimizdiń tarih shejiresin paraqtasaq, syndarly jyldar men kúrdeli kezeńderde Memleket basshysynyń sarabdal basqarý joly elimizdi saiasi jáne halyqaralyq daǵdarystan abyroimen alyp shyqty. Shekaramyzdy shegendep, qasietti jerimizde 130-dan astam ult pen ulystardy temirqazyq qazaq halqynyń tóńiregine toptastyryp, dostyq penen yntymaqty ultaralyq tatýlyqty jarastyra nyǵaitty. Elordamyzda jáne keń baitaq ólkemizdiń ár aýmaǵynda kemeńger kóshbasshymyzdyń tapsyrmalarymen jyl saiyn dúbirli, halyqaralyq, saiasi mańyzdy sharalardyń ótip turýy elimizdiń atyn shartarapqa jaidy.
Álemniń uly oishyldarynyń biri Volterdiń «Memleketti qurý úshin bir ǵana uly adam jetkilikti» degen oiyn Elbasymyzdyń ótken jyldardaǵy mol tájiribesi men jetistikteri aiqyndap berdi.
Ǵasyrlar qoinaýynda derbestikti kóksegen, biraq búginde táýelsiz elimniń baq juldyzynyń janyp turǵan sátti kezine búkil álem kýáger bolyp otyr.
Jas qazaq memleketiniń týyp qalyptasýyn kózben kórip, jasampazdyqqa qulash urǵan joldaǵy úlken maqsatty baǵdarlamalardy júzege asyrýǵa múmkindik alyp otyrmyz.
Elbasymyzdyń kemel saiasatynyń negizinde ult penen ulystardyń birlik yntymaǵynyń uitqysy bolǵan qazaq halqynyń baýyrmaldyǵynyń men márttiginiń arqasynda elimizde atqarylyp jatqan jemisti de jeńisti eńbekterdi eshkim de joqqa shyǵara almaidy.
Biz Qazaqstan halyqtarynyń dostyǵyn elimizdiń baǵa jetpes bailyǵy dep baǵalaimyz, sebebi túrli ult ókilderiniń ózara yntymaǵy, zań aldyndaǵy teńdigi bolmasa, memlekettik gúldenýi de bolmaidy.
Memleketimizdiń búgingi shyqqan biiginde, álem elderi aldyndaǵy bedeliniń ósýinde, sóz joq, ózge ult ókilderiniń de úlesi sheksiz. Muny Elbasymyz: «Bizdiń táýelsizdigimizdiń tarihy – bul barlyq etnostar dostyǵynyń jylnamasy. Bizdiń elimizdi órkendetýge Qazaqstanda ómir súrip jatqan barlyq etnostyq toptardyń ókilderi atsalysyp keledi», – dep atap ótken-di.
Elbasymyz respýblika boiynsha eń qýatty saiasi kúsh «NurOtan» partiiasynyń kezekti sezinde Máńgilik el bolyp qalýdyń, úzdiksiz ilgerileýdiń 5 reformasyn usynǵan bolatyn. Sóz joq, Qazaqstan Táýelsizdik jyldary ishinde sarabdal kóshbasshysynyń arqasynda áleýmettik-ekonomikalyq, saiasi jáne ákimshilik reformalardyń aýqymdy jolyn eńsergeni belgili. Biraq ta jetistikke jeligip, toqmeiilsip toqtap qalýǵa bolmaidy. Prezidentimiz usynǵan 5 reforma lokomotiv ispetti barlyq memlekettik baǵdarlamalardyń tiimdi júzege asýyn qamtamasyz etýde. Árbir reformaǵa qysqasha toqtalyp ótelik.
Eń birinshi reforma negizinde Elbasy memlekettik qyzmettiń qazaqstandyq modelin qalyptastyrdy. «A» jáne «B» korpýstary túzildi. Memlekettik qyzmette ósetin árbir basshy tómennen bastap, barlyq basqarýshylyq satylaryn basyp ótýi tiistigi bekitildi. Budan bólek, kemeńger basshymyz etnikalyq tegine, qoǵamdyq-áleýmettik ornyna qaramastan, barlyq talapty, daryndy, maqsatty adamdardy memlekettik qyzmetke tartý týraly tapsyrma berdi.
Ekinshi reforma – Qazaqstan Respýblikasynyń barlyq zańynyń shynaiy túrde qyzmet atqarýyna baǵyttaldy. Jemqorlyq pen jabyq kelisimder, sheshimder shyǵara salý qoǵamdy ishtei iritetini beseneden belgili. Sot júiesiniń álsiz tustarynyń barlyǵyn kúsheitýge arnalǵan bul reforma tutastai respýblika halqynyń tynysh ta, beibit ómir súrýiniń kepili bolmaq.
Úshinshi reforma – elimizdi damyǵan elderdiń qataryna qosatyn mańyzdy faktor – myqty ekonomikamyzdyń bolýyna arnaldy. Indýstriialandyrý, óńdeýshi sektor, agrarlyq sektor, investitsiia tartý, eksportqa taýarlar shyǵarý salalaryna memlekettik qoldaý jasalatyny naqtylandy. Túiindei aitsaq, úshinshi reforma ekonomikany ártaraptandyrýǵa baǵyttalyp otyr. Búginde osy reforma negizinde atqarylǵan jumystar boiynsha tiisti mekemeler qolǵa alǵan jobalary boiynsha halyq aldynda esep berip jatqanynan habardarmyz.
Tórtinshi reforma – birtektilik pen birlik iaǵni, biryńǵai bolashaq ultyn qalyptastyrý. Shyndyǵynda, búgingidei turaqsyz saiasi kúshterdiń ospadar áreketterinen týyndap jatqan nebir quityrqy jaǵdailarda ulttyq yntymaq pen qoǵamdyq kelisimdi saqtaý saiasaty erekshe mańyzǵa ie. Alystan boljaityn Elbasymyz osy baǵytta Qazaqstannyń halyqaralyq deńgeide moiyndalǵan ózindik úlgisin qalyptastyrdy. Ortaq otany – Qazaqstan bolǵan barsha ult pen ulys ókilderi osy reforma negizinde yntymaq pen jarasymdyqtaryn odan saiyn berik ete túseri aidai aqiqat. Memleket basshysynyń óz sózimen aitsaq: «Barlyq azamattar quqyqtyń birdei kólemin paidalanatyn, birdei jaýapkershilik júgin arqalaityn jáne teń múmkindikterdi ielenetin bolady». Elbasy usynǵan birtektilik pen birlikke úndeitin reformany júzege asyrý maqsatynda qoǵamdyq institýttar memlekettik jáne jergilikti organdar ulttar men ulystar arasynda tildik bólinýshilikke nanym-senimge qatysty jiktelýlerge jol bermeitin birtutas ulttyq ideologiiany nasihattaýǵa qatysty tyǵyz jumystar atqaryp jatyr.
Bul ideiany ómirsheń etken – eldiń birligi. Birlik bolmaǵan aýyzbirshilik qashqan, alaýyzdyq tasqan jerde bereke bolmaidy. Eldegi tatýlyq pen turaqtylyqty saqtap, baiandy etýimiz úshin árqaisymyz oǵan úles qosýymyz kerek. Elbasymyz N.Nazarbaev «Ǵasyrlar kútip, ázer qol jetken azattyqtan aiyrylyp qalmaý úshin ishki tatýlyqty da, syrtqy tatýlyqty da kózdiń qarashyǵyndai saqtaý bilý kerek» degen edi bir sózinde.
Jalpyhalyqtyq reformanyń besinshisi – transparentti jáne halyqqa esep beretin memleketti qurý. Memlekettiń qýaty men kúshtiligi halyqtyń eńbegimen quralady. Sondyqtan memleket tarapynan oryndalyp jatqan aýqymdy, igilikti isterdiń barlyǵynyń esebi anyq kórinip turýy kerek. Halyqaralyq standarttar, álemniń damyǵan 30 eli kiretin ekonomikalyq damý uiymyna múshe elderdiń standarttary negizinde jasalyp otyrǵan reforma jariialylyq pen ashyqtyqty basty nysanaǵa alyp otyr.
[caption id="attachment_21370" align="alignright" width="330"]
Qazirgi kúnde Elbasy usynǵan besinshi reformanyń negizinde Qazaqstan qoǵamynyń barlyq salasy kezeń-kezeńmen birtindep, halyq aldyndaǵy jariialylyqqa beiimdelip jatyr. «Qýatty memleket qalyptastyryp, liberaldy damyǵan qoǵam qurý úshin eldiń 40-50 jyldy qamtityn turaqty alǵa jyljýy qajet. Biz de soǵan bara jatyrmyz. Men usynǵan sharalar Qazaqstandaǵy qoǵamdyq qatynastar júiesin túbegeili ózgertedi» degen álemdik saiasat sahnasynda mol tájiribesi bar Memleket basshysynyń jospary kóp kúttirmei oń nátijelerin kórseteri anyq.
Maqsatqa qol jetkizý úshin QR Prezidenti janynan bes baǵyttaǵy reformamen túbegeili ainalysatyn Modernizatsiia jónindegi ulttyq komissiia qurylyp, ár reformanyń tiisti mekemeler boiynsha júzege asyrylýy jiti qadaǵalanýda. Sebebi, álemdik damyǵan elderdiń barlyǵy da damý jolyn aiqyndap alyp, ishki-syrtqy jaǵdailarǵa túbegeili reforma jasaǵannan keiin ǵana damýdyń dańǵyl jolyna túsken. Elbasy usynǵan reformalar táýelsiz elimizdiń táýekeldi ótkeli bolyp, qýatty memleketke ainalýymyzǵa, Máńgilik el bolyp qalýymyzǵa alǵyshart bolyp tabylady. Túiindei aitsaq, Elbasymyz usynǵan tarihi 5 reforma jahandyq túitkildi jaittardan shyǵatyn qazaqstandyq model.
Búgingi bizdiń basty paryzymyz – Alash qairatkerleriniń armandaǵan Máńgilik el muratyn jas urpaqqa nasihattaý.
Qasyq qany qalǵansha shaiqasyp, atamekeniniń synyq súiem jerin dushpanǵa bastyrmai, keýdesimen qorǵaǵan batyr babalarymyzdyń, qaharman handarymyzdyń, eldiń birligin danalyǵymen uiytqan bi-sheshenderimizdiń erlik isterin jastarǵa úlgi etý.
Sonaý saq-ǵun, túrki babalarymyzdyń dáýirinen jetken altyn ańyzdarymen áshekeilengen qazaq eliniń eltańbasyn, kók týyn, án uranyn ulyqtaý.
Qazaqstannyń keń baitaq shekara shebin kirpik qaqpai kúzetip turǵan erjúrek jaýyngerlerimizge jiger beretin, namysyn qairaityn tolǵaýlar men dastandar jazyp, tarih betterinde qaldyrý.
Al búginde halyqaralyq deńgeide Alash maqtanyshyna ainalǵan saiasi-mádeni, sporttyq oiyndar men álemdik aýqymdaǵy basqosýlar ótetin, halyqaralyq ún qatysýdyń ordasyna ainalǵan, máńgilik qazaq eliniń altyn dińgegi el ordamyz – Astana shaharynyń kórki men kelbetin kesteli tilmen zerlep, jas urpaqtyń boiyna darytý bolyp tabylady.
Elbasymyz «Máńgilik el» jańa qazaqstandyq patriotizm» dep erekshe atap kórsetti. Osy turǵydan árqaisysymyz Qazaqstan respýblikasynyń azamaty degen atty ardaqtata biik ustap, máńgilik qazaq eliniń órkendeýine laiyqty úles qosaiyq.
«Máńgilik el» baiybyna barǵanda shynynda da uly maqsat. Máńgilik Qazaq eline kóz alartyp, qyzǵanyshpen qaraityn jat piǵyldardan elimizdi qorǵaý basty paryzymyz. Búginde jahan ǵalymdary mártebeli qazaq halqynyń basqa ult etnos ókilderimen beibit ómir súretin erekshe qasietin toleranttyqtyń iaǵni, tózimdiliktiń fenomeni retinde álem halqyna úlgi-ónege etip keledi. Bolmys bitiminde áleýmet súisinetin qasietteri mol bul halyqtyń daryndylar men danalardy danyshpandar men ulylardy kósemderdi týǵyzǵan jomart qazaq halqynyń aqyl-oi bilimine orasan zor biik qabileti men talǵamyna, parasaty men talantyna senemin. Bar potentsialyn áli almaǵan, bolashaqta alatyn qazaq halqy máńgilik el aiasynda áli talai asýlardy asyp, talai belesterdi baǵyndyratyn, qairaty sarqylmas qýatyna, qaisar rýhyna senemin.
Búginde Qazaqstan halyqtar dostyǵynyń simvolyna ainalǵan álemniń iri tulǵasy prezidentimiz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń kemel saiasatynan týyndaǵan «Qazaqstan-2050» strategiiasynda máńgilik elge bastaityn mártebeli de, abyroily joldyń irgesin qalanyp otyr.
Qazir qarqyndy túrde júzege asyrylyp jatqan 5 reforma men ony júzege asyrýdyń 100 qaryshty qadamy barsha qazaq jerin mekendegen ult pen ulys ókilderine qoi ústine boztorǵai jumyrtqalaǵan tynysh ómir, bilimdi keleshek, básekege qabiletti iskerlikti qamtamasyz etedi.
Elbasymyz bekitken Ult josparyn júzege asyrý arqyly ár azamattyń otanshyldyq sezimin eselep jáne memleketimizdiń barlyq qurylymdyq salalaryn túbegeili ózgertip, yntymaqqa uiyǵan, shynshyl da ashyq qoǵam quryp, Máńgilik el bolýdyń dańǵyl jolyna túsetinimiz sózsiz. Eń bastysy, búginnen de nurly, búginnen de kemel bolashaǵy bar máńgilik qazaq eli órkenietti, dáýletti el qatarynda bolyp, álem sahnasynda ulttyq memleket retinde saltanat quratynyna senemin. Saltanatymyz baiandy bolsyn, máńgilik bolsyn!
Qazaqbai Tashtemiruly QASIMOV
Qazaqstan Halqy
Assambleiasynyń múshesi, filosofiia
ǵylymdarynyń doktory, halyqaralyq
qaýipsizdik salasynyń professory, akademik
