Erejep Mábetqaziev Qazaqstannyń bilim jáne ǵylym salasynda airyqsha oryny bar tulǵa. Ol elimiz táýelsizdikke ie bolyp, eń alǵash jeke memleket retinde shańyraq kótergende Qazaqstannyń eń alǵashqy Bilim jáne ǵylym ministri bolyp, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń ózine júktegen mindetin abyroimen atqarǵan azamat. Osylaisha bilikti maman táýelsiz eldiń bilim júiesin qaita jasaqtap, Keńes zamanynda kemeldengen ǵylymyn saqtaýda airyqsha eńbek sińirdi Sol kezde E. Mábetqazievtyń orynbasary bolǵan, búginde Abai atyndaǵy QazUPÝ rektory Serik Piráliev:
– Sol bir qiyn kezeńde Erejep aǵamyz bilim, ǵylym salasynyń kúiremeýine jol bergen joq. Budan keiin de joǵarǵy oqý oryndarda rektor qyzmetin tabysty atqaryp, zaman talabyna sai Qazaqstan-Amerikandyq erkin ýniversitetin quryp, ony elimizdegi jetekshi oqý oryndarynyń birine ainaldyrdy. Búginde sol bilim ordasy 20 jyldyq mereitoiyn atap ótýde, – dep maitalman ǵalymnyń sheber uiymdastyrshy, bilikti bolǵanyn alǵa tartty.
Joǵary bilimdi ǵana emes, sonymen qatar básekege qabiletti bolý – qazirgi zaman talaby. Bul Erejep Mámbetqazievtiń ómirlik ustanymy desek qatelespeimiz. Jiyn barysynda sóz alǵan ǵulama ǵalym:
Qazir elimizde jeke joǵary oqý oryndary damyp jatyr. Biraq esesine stýdentterge degen talap azaia túsýde. Oqý oryndary men óndiris arasyndaǵy bailanys áli de óz deńgeiinde emes. Naryqtyń talaptary eskerile bermeid
– Men ózimniń bul kitabymda 30 jyl rektorlyq qyzmetimde jinaǵan tájiribelerimdi paidalana otyryp, bilim salasyndaǵy ózekti máselelerdi kóterip, olardyń sheshý joldaryn izdestirýge tyrystym. Áriptesterimdi ashyq áńgimege shaqyrǵym keledi. Men biznesmen emespin. Ómir boiy maman daiarlaýmen ainalstym. Qazir jastar úshin zaman talaptaryna sai bolý ońai emes. 21 ǵasyr álemdi ózgertti. Qazirgi jas mamandar joǵary bilimdi ǵana emes, sonymen qatar básekege qabiletti, ushqyr bola bilýi tiis. Áitpese tabysty bolý múmkin emes, – dedi E. Mámbetqaziev.
Sondai-aq ol áriptesterimen kezdesýde qazirgi bilim salasyndaǵy birqatar ózekti máselelerdi alǵa tartty. «Biz jas urpaqtyń aldynda qaryzdarmyz. Olardy biz oilamasaq kim oilaidy? Talqylaityn máseleler jetkilikti. Oǵan áleýetimiz de tájiribemiz de jetedi. Birinshiden jasalyp jatqan reformalarda júielilik jetispeýde. Olardy qolǵa alardan buryn júzege asyrý mehanizmderin búge-shigesine deiin aldyn ala oilastyryp alý qajet. Qazir elimizde jeke joǵary oqý oryndary damyp jatyr. Biraq esesine stýdentterge degen talap azaia túsýde. Oqý oryndary men óndiris arasyndaǵy bailanys áli de óz deńgeiinde emes. Naryqtyń talaptary eskerile bermeidi, – dedi E. Mámbetqaziev. Onyń aitýynsha, qazir joǵary oqý oryndarynda qaǵazbastylyq tym kóbeiip ketken.
– Al bul oqytýshylardyń oiyn bóledi, ýaqytyn alady, oqytý sapasyn arttyrýǵa, ǵylymmen ainalysýǵa múmkindik bermeidi. Sondai-aq, professorlyq-oqytýshylyq quramnyń eńbek aqysy da jetkilikti deńgeide emes. Sol sebepti de bul salada joǵary bilikti ǵylymi pedagogikalyq kadrlar jetispei jatyr. Osyndai sebepterdiń saldarynan oqytýshylar bir ýniversitetten ekinshi ýniversitetke baryp qosymsha jumys atqarýǵa májbúr bolýda. Al bul bilim sapasyna orasan zor nuqsan keltiredi. Sonymen qatar, qazir elimizde profesor-oqytýshylyq quramnyń jumys ýaqyty jylyna 800-900 saǵatty quraidy. Bul óte aýyr salmaq. Shet elderde budan úsh ese az. Mine osyndai máselelerge siz bolyp biz bolyp jaýap izdeýimiz qajet, – dedi E. Mámbetqaziev.
Nurlan JUMAHAN
