Keiki batyrdyń bas súiegi Astanaǵa qupiia túrde jetkizildi...
«Bizdiń estigen aqparatqa súiensek, batyrdyń bas súiegi arnaiy reispen kelip jatyr. Osy oraida elimizdiń tanymal ǵalymy, belgili etnograf, professor Nursan Álimbai Reseide bas súiekti qabyldap alyp, elge jetkizdi dep estidik. Endi ǵalymdar arnaiy saraptama ótkizetin bolar. Batyr babanyń bas súiegin saltanatty túrde qarsy alý kerek edi, óitkeni Astana áýejaiyna el azamattary, batyrdyń urpaqtary men týystary keldi. Bul turǵyda kúndiz Úkimet resmi túrde óz málimdemesin jasaidy degen oidamyn», - dedi saiasattanýshy, qoǵam qairatkeri Berik Ábdiǵaliuly.
Budan buryn ol Feisbýktegi paraqshasynda búgin tańerteń 04:50-de Máskeýden arnaiy bortpen 1916 jylǵy ult-azattyq kóterilisiniń batyry, 1923 jyly bolshevikter qolynan qaza tapqan Keiki batyrdyń bas súiegi ákelinetinin habarlaǵan edi.
«Qazaqstan men Resei Úkimetteri arasyndaǵy ýaǵdalastyq aiasynda Keikiniń bas súiegi jetkizilip tur. Meniń estýim boiynsha arnaiy komissiia qurylyp, jerleý máselesin qarastyrady. Sonymen qatar batyrdyń esimin qaita jańǵyrtýǵa bailanysty is-sharalar qamtylyp, aldaǵy ýaqytta naqty qai óńirde jerlenetini talqyǵa salynady. Árine, halyq pen batyrdyń týystarynyń oiy ekige bólinip tur. Bireýler Astanadaǵy Ulttyq panteonǵa, al keibireýler Qostanai oblysynyń Amangeldi aýdanyndaǵy kesenege qoiylsa degen tilekterin aitýda. Osy rette bul usynystar qarastyrylyp, tiisti sheshim qabyldanady», - dedi B. Ábdiǵaliuly.
Eske sala ketsek, reseilikter tarapymen jádigerdi elge qaitarýǵa kóp jyldan beri kelissózder júrgizildi.
Kelissózder nátijesin berip, 12 tamyzda Qazaqstan ótinishi boiynsha RF Premer-ministri Dmitrii Medvedev Keiki batyrdyń bas súiegin Astanaǵa qaitaryp berý jaǵyn qarastyrýǵa ýáde bergen bolatyn.
«Bizde bir másele bar. Meniń sizden surar ótinishim: sol kezeńde ult azattyq kóterilis jetekshileriniń biri bolǵan Keiki batyrdyń RǴA Uly Petr atyndaǵy antropologiia jáne etnografiia murajaiyndaǵy bas súiegi týraly máseleniń anyq-qanyǵyn bilip berýge tapsyrma berseńiz. Onyń súiegin Qazaqstan topyraǵynda jerleý úshin qaitaryp berý máselesiniń sheshimin tabý múmkindigin qarastyrsaq», - dedi sol kezdegi úkimet basshysy K.Másimov.
Sonymen qatar, qazaqstandyq tarap taǵy bir ult azattyq kóterilis jetekshisi Kenesary hannyń bas súiegin otanyna qaitarý máselesin kóterdi. Resei Premeri bul suraqty retteýge atsalysatynyn aityp, ýáde berdi.
Buǵan deiin habarlanǵandai, bas súiek elge ákelingen soń ony týǵan jeri Torǵaiǵa, Amangeldi aýylyna jerlep, Keiki batyr kesenesin turǵyzý kózdelgen.
Keiki (Nurmaǵanbet) Kókembaiuly (1871-1923) - 1916 jylǵy Torǵaida bolǵan ult-azattyq kóterilisiniń batyry, ataqty mergen. Qostanai oblysy Amankeldi aýdanynyń Baitýma qopasynda dúniege kelgen.
Jastaiynan ańshy, mergendigimen, ójettigimen aimaqqa tanylǵan.
Keiki Kókembaiuly Resei patshasynyń 1916 jylǵy maýsym jarlyǵy sebep bolǵan (el aýzynda «iiýn jarlyǵy» dep atalady) Torǵai qazaqtarynyń ult-azattyq kóterilisine alǵashqy kúnderinen belsene aralasyp, sol kóterilisti uiymdastyrýshylardyń biri boldy. Kúiik qopasyndaǵy soǵysta, Torǵai qalasyn qorshaý kezinde jáne patshanyń jazalaýshy otriadtaryna qarsy sońǵy urys - Doǵal shaiqasynda erekshe erlik kórsetti.
1919 jyly 18 mamyrda Torǵai oiazdyq soǵys komissary, halyq batyry Amangeldi Imanov óltirilgennen keiin Keiki batyr qýǵynǵa ushyraidy. Bul súrgin Torǵaida Keńes ókimeti ornaǵannan keiin de tolastamaidy. Biraz jyl Ulytaý, Qyzylqum jaǵynda boi tasalaidy. Aqyry, 1923 jyldyń kókteminde arnaiy tapsyrmamen ózin aldap qolǵa túsirýge kelgen komissar A.Tokarevtiń sózine senip Torǵaiǵa oralǵan Keiki jolda onyń shyn nietin sezip qalyp, Aleksandr Tokarevti sol jerde atyp tastaidy. Biraq Keikiniń izine túsip, artynan alystan ańdyp erip kele jatqan qyzyl áskerdiń soldattary, ony sol kúni túnde jatqan jerinde qorshap alyp, aiýandyqpen óltiredi. Olar mergenniń eki qoly men basyn kesip alady. Keiki batyrdyń basyn bir ai boiy Torǵai qalasynyń ortalyq alańyna syryqqa shanshyp qoiady. Keiin mergenniń bas súiegin Orynborǵa jóneltedi, al 1926 jyly respýblika astanasy Qyzylordaǵa kóshýine bailanysty, Sankt-Peterborǵa alyp ketken. Ol qazir Sankt-Peterbordaǵy antropologiialyq qordyń kýnstkamerasynda saqtaýly.
Keiki batyr Kókembaiulynyń urpaqtary Qostanai oblysynyń Amangeldi aýdanyndaǵy Aqtas, Tasty eldi mekenderinde turady. 1996 jyly Keiki batyrdyń 125 jyl tolýyna bailanysty as berilip, eskertkish ornatyldy.
