Sonymen qatar «Nemisterdiń atadan balaǵa aitylatyn ultshyldyqqa toly 10 ósieti» áleýmettik jelide jarty jyl saiyn hit bolyp turatynyn bilemiz. Bul endi qazirgi kezeńdegi qazaq ultshyldyǵynyń siqy dep jazady Dalanews.kz.
Logikaǵa syimaityn áńgime aitady
Iá, qazaq ultshyldyǵy esh ýaqytta saiasi arenaǵa shyǵyp, saiasattyń quraly bolǵan emes (sońǵy jyldary Perýashevtyń «Alash» dep urandatqany bolmasa, red). Ózin ultjandy sanaǵan adamdardyń bári qaýdalandy, atyldy.
Ádette bizder Alash kósemderin qazaq ultshyldyǵynyń etalony dep esepteimiz ǵoi. Shyndyǵynda, olar dál biz sekildi ultshyl bolmaǵany anyq (bálkim olardy ultjandy dep ataý kerek shyǵar). Anyǵynda Alash arystary liberaldy kózqarastaǵy erkin oily, bilimdi azamattar bolǵany anyq.
Eger ǵaiyptan taiyp, Álihan Bókeihanuly men Ahmet Baitursynuly qazirgi kúnimizge tap bolsa, búgingi ultshyldardyń syqpytyn kórip, qazaq ultshyldyǵynyń munshalyqty beishara kúige túskenin kórip, kúiiner edi.
Osy rette búgingi ultshyldar kimder degen suraq týyndaidy. Mundaida til ushyna Geroihan Qystaýbai, Erkin Raqyshev, Tóleýbek Qaramende, Jasaráli Qýanyshálin sekildi birli-jarym azamattar eske túsedi. Sonymen qatar ile-shala oiyńyzǵa olardyń eshqandai kompromiske barmaityn tońmoiyn pozitsiiasy da oiǵa orala keter edi.
Osy kisiler ultshyl bolatyndai memleketke qandai eńbek sińirdi? Eshqandai.
Aýyz toltyryp aitatyn eńbekteri joq. Olardyń bitpeitin daý-shardyń sońynda júrgen kúresker kelbeti ǵana kóz aldyńda kólbeńdeidi.
Erkin Raqyshev kókemiz eki film túsirip qazaq qoǵamynda qaharman atanyp, saiasatpen ainalysýǵa joldama aldy. Ondai bolsa Qoianbaev pen Adambaevty da ultshyldardyń qataryna qosý kerek shyǵar.
Al Geroihan kókemiz aidaladaǵy Muhtar Taijanmen tájikelesip, «Piiaz daýynyń» shoǵyn úrlep, atyn qalyptastyrdy.
Eger Geroihan Qystaýbaev bizdiń zamannyń «geroiy» bolýǵa laiyqty áreketke barǵan kezi bolsa ony aityp, esime salyńyzdar. Bilip júreiik.
Ótkenmen ómir súredi
Áńgimeniń ashyǵyn aitsaq, dál qazir jibi túzý bir ultshyldy tappaisyń.
Olar sol baiaǵy Altyn orda handarynyń tabanyn súiip, kniaz bolǵan orystar týraly áńgimeni ainaldyryp aita beredi, aita beredi. Kóbimiz ótkenniń kúnniń elesimen ómir súremiz.
Logikaǵa syimaityn áńgimelerdi WhatsApp-ta taratamyz, sońynan Nazarbaevty synaimyz, Toqaevqa tiisemiz. Kóptegen ultshyldardyń qoǵamdyq-saiasi qyzmeti osymen shekteledi.
Búginde ultshyldar Alash kósemderine uqsaǵysy keledi. Solar sekildi kesek tulǵa bolýǵa tyrysady. Biraq solar sekildi eńbektenip, bastaryn qaterge tigýge dátteri jetpeidi.
Ahmet Baitursynuly qazaq jazý-syzýsyz qalmasyn dep qazaq tiliniń emlesi men «Ádebiet tanytqyshyn» jazsa, Maǵjan Jumabaev aqynmyn dep gýletip júrmei urpaǵyna «Pedagogika» degen oqýlyqty jazyp qaldyrdy.
Alash kósemderiniń árqaisysy bir-bir oqýlyq jazyp, qazaqtyń bilimdi ultqa ainalýy úshin eńbek sińirdi. Al qazirgi ultshyldar ne istedi? Keler urpaqqa «Jetimder» degen kino túsirgen dep aitamyz ba?..
Qazirgi ultshyldardyń aýyzben aityp, qolmen ustap kórsetetin eńbegi joq. Biraq saiasi ambitsiiasy «alataýdai» – áńgime aitsa tas jaryp, taý qopara jazdaidy.
Olar Toqaevty bylai qoiyp, úide otyryp Pýtin men Si Tszinpinge shúiligip, ultshyldyqty qozdyratyn ár jerden úzip, julyp alǵan tsitatalardy jelide taratýdy ultqa qyzmet etý dep oilaidy.
Qazaqsha bilmeitinderdi qas jaý sanap, ózekke tebedi. Oilańyzshy, Alash kósemderi osyndai usaq áreketke barar ma edi? Barmas edi. Ony bárimiz bilemiz.
Tsitata demekshi, kúni keshe ǵana vatsapqa Gitlerdiń «Main kampf» kitabyndaǵy «Nemisterdiń atadan balaǵa aitylatyn ultshyldyqqa toly 10 ósieti» sońǵy bir-eki kúnniń bederinde WhatsApp-qa on ret keldi. Biraq jiberýshilerdiń birde-birýi onyń «Main kampftan» úzindi ekenin bilmeidi.
Nemisterge arnalǵan 10 ósietiniń biri mynadai «Nemis igiligine tek nemistiń uny, nemistiń jemisi, nemistiń eti jaraidy...» dep tápsirlenipti. Biz biletin búgingi nemister mundai ósietpen ómir súrmeidi.
Olar Gitlerdiń ósieti nemisti ǵana emes, adamzat balasyn qandai qasiretke dýshar qylǵanyn jaqsy biledi.
Búgingi Germaniia talai halyqty baýyryna basyp, ultshyldyqty jórgeginde tunshyqtyrǵan el ekenin bizdiń jelókpe ultshyldar qaidan bilsin? Osylaisha qol bos shal-shaqandarymyz Gitlerdiń ósietin taratyp, jastardyń sanasyn ýlap jatyr.
Shyńǵyshannyń rýyn termelep, molasyn izdeidi
Dál qazir tuiyqtalatyn kez emes. Búginde álemge qushaǵyn ashqan elder damyp jatqanyn kózimiz kórip otyr.
Bizdegi óndiristiń damymai qalǵanyna ultjandylyqtyń túk qatysy joq. Buǵan kináli jemqorlyq. Sonymen qatar búgingi bilik basyndaǵylardy ultshyl emes dep aiyptaý da orynsyz. Kópultty elde turyp mundai talap qoiý tipti aqylǵa syimasy anyq.
Qazirgi damyǵan zamanda biliktiń ultshyl bolýy qaýipti qubylys ekenin sezinbeimiz. Biz bilikten zańdy oryndaýdy ǵana talap etýimiz kerek. Zań oryndalǵanda til de, ulttyq qundylyq ta óziniń tuǵyryna qonady.
«Orysty ushpaqqa shyǵaram» dep alasurǵan Pýtin búginde ormandai orysty imperiialyq dertke shaldyqtyryp, batpaqqa belsheden batyrǵanyn nege kórmeimiz?
Kópshiligimiz qazaqty Shyńǵyshannyń mirasqory sanaimyz. Sol úshin jatsaq ta, tursaq ta Shyńǵyshandy qazaq qylýǵa kúsh salamyz. Onyń rýyn termelep, júrip ótken jolyn sóz etip, molasyn izdeimiz. Bul jaqsylyqtyń nyshany emes.
Odan qalsa, «Qytaidyń ana jeri, orystyń myna jeri bizdiki. Ózbek pen qyrǵyz biz bolmasaq el bolmas edi» dep bos áńgimeniń tizginin qaǵyp, onymyzdy shejiremen dáleldeýge tyrysamyz.
Ásirese osy bir áńgimege shal-shaýqandar úiirsek. Jastar osyndai bos áńgimeden aýlaq bolýy kerek. Budan memleketimiz nyǵaiyp ketpeidi. Memleketti nyǵaitatyn naqty is. Jastarymyz bilim alyp, óz salasy boiynsha kásipker bolýy kerek. Sol kezde ǵana mańdaiymyz jarqyrap, baǵymyz ashylady.
Aiǵa ushyp, Marsty igerýdi aldyna maqsat etip qoiǵan tehnologiiaǵa qulash urǵan elderge bizdiń ata-babalarymyzdyń myqty bolǵany ne kerek? Olarǵa adamnyń naq qazir myqty bolǵany kerek qoi. Osyny esten shyǵarmaiyq.
Nurlan JUMAHAN
Estidińiz be?
"Orys álemi" ideologiiasyn júrgizetin Rossotrýdnichestvo uiymy Qazaqstanda Reseidi qoldaityn azamattardyń basyn qosyp, partiia qurý múmkindigin oilastyra bastady.
Tolyǵyraq myna jerde: https://t.me/dalainside/1091
https://dalanews.kz/news/85766-resey-askerin-synagan-bayqongyr-turgy
https://dalanews.kz/del-qazir/85753-bir-zhigit-asylyp-qaldy-ilia-ilin
https://dalanews.kz/news/85733-turkiia-ush-birdey-fregattyng-qurylysyn
