Beimálim Batalov

Beimálim Batalov
Elimizdegi irgeli aimaq Almaty oblysyn basqarý úlken jaýapkershilikti qajet etedi. Alyp megapolis Almatynyń qushaǵyna alǵan Jetisý óńiriniń múmkindikteri qanshalyqty zor bolsa, qiyndyqtary da jetip artylady. Túgin tartsań maiy shyǵatyn Jeruiyq mekendi kóp jaǵdaida aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa qolaily aimaqtardyń qataryna jatqyzyp keldik. Búgingi damyǵan zamanda Jetisýdyń múmkindigi tek aýyl sharýashylyǵymen shektelmeidi. Sulý tabiǵatymen kóz tartqan óńir týrizm, kólik-logistika, jasyl energetikany damytýǵa suranyp tur. Bul aldaǵy ýaqytta jedeldetip qolǵa alynýy tiis mańyzdy mindetter ekeni daýsyz. Osyndai san salaly baǵyttardyń tizgin-shylbyryn teń ustaýdy Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Amandyq Batalovqa senip tapsyrdy.

 

Qarapaiym ári qaǵylez...

Batalov týraly el arasynda kóp áńgime bola bermeidi. Sebebi, jarnama jasaýǵa qulqy joq. Bul kisini biletinder áńgimeleskenge ashyq-jarqyn, tabiǵatynda degdarlyq pen tazalyq bar, otbasynda taza qazaqy tárbie alǵan adam desedi. Estýimizshe, jastaiynan iske shógel, qaǵylez bolǵan kórinedi. Osy eki minezi onyń bilik baspaldaǵyndaǵy «aqyryn júrip, anyq basýyna» septeskenin aitady. Sondai-aq, ómirlik tájiribesinde yrdý-dyrdýǵa, jeńil ataqqa qyzyqpaǵanyn da Batalovtyń basty ereksheligi deitinder kóp.

 

Rekordshy...

Jalpy, respýblika jurtshylyǵy Amandyq Batalovty jyǵa tanymaidy. Beimálim Batalovtyń qyry men syryna qanyq top az... Biraq Jetisýdyń árbir azamatynan Batalov jaiynda syr sýyrtpaqtasań, sheshile sóilei jóneledi. Óitkeni, ol uzaq jyldar boiy Almaty oblysy ákiminiń orynbasary qyzmetin atqaryp, oblys jurtshylyǵyna óz isimen ábden tanylǵan azamat. Jetisýlyqtar qatelesse, bir jerden qatelesýi múmkin. Kópshilik Amandyqty Almaty oblysynda kindik qany tamǵan, Elbasynyń kóp inileriniń biri shyǵar dep oilaýy múmkin. Shyndyǵynda olai emes. Amandyq Batalov burynǵy Ózbek KSR-niń Núkis qalasynyń týmasy. Jambyl gidromelioratsiia qurylys institýtyn injener-gidrotehnik mamandyǵy boiynsha tamamdaǵan. Qurylys salasynyń bilgiri. Ol «Almaty óńdeý qurylys» tresinde qurylys-montaj basqarmasynda aǵa prorab, bas injener, bastyq syndy jaýapty qyzmetterdi abyroimen atqaryp, iskerlik qabiletin ábden shyńdaǵan jan. Budan keiin Amandyq Ǵabbasuly saiasi basshylyq qyzmetterdi urshyqsha iirip, kózge túskenin bilemiz. Ol 2001-2008 jyldary ákimniń orynbasary bolsa, 2008-2014 jyldary ákimniń birinshi orynbasary qyzmetin atqarǵan. Búginde elimizdegi sheneýnikter armiiasy arasynan 13 jyl boiy bir qyzmette tapjylmai eńbek etken adamdy tabý qiyn. Onyń ústine barsha sheneýnik kóz tikken Almaty oblysynda birinshi orynbasarlyq qyzmette uzaq otyrý ekiniń biriniń mańdaiyna jazyla bermesi anyq. Árine, Amandyq Ǵabbasulynyń uzaq jyldar boiy oblys ákimderiniń oń qoly bolýyna onyń iskerlik qabileti septeskeni daýsyz shyndyq. Oblys ákiminiń birinshi orynbasarlyǵy saiasi qyzmet sanalatyndyqtan, bul qyzmetti qapysyz atqarǵan Amandyq Ǵabbasuly uzaq jyldar boiy saiasi salmaǵyn arttyryp, Prezident Nazarbaevtyń zor senimine ie boldy. Sondyqtan mańyzdy saiasi qyzmette uzaq otyryp, rekordtyq kórsetkishke ie bolǵan Ábekeńniń is-tájiribesin kez kelgen sheneýnik qaitalai almaidy.

 

«Qazaqfilmdi» salǵan...

2000 jyldyń basynda Almaty oblysynyń ortalyǵy Taldyqorǵanǵa kóshirildi. Osy jaýapty jumysty atqarýda tabandylyǵymen tanylǵan Amandyq Ǵabbasuly zor jetistikterge jetip, Prezidenttiń senimin aqtady. Osy ýaqyt aralyǵynda talai joldar jóndelinip, qalanyń infraqurylymy damyǵanyna kýá boldyq. Osy jumystarǵa qurylysshy maman retinde aralasqan Ábekeń árbir qurylysqa óziniń qoltańbasyn qaldyrdy. Sońǵy ýaqyttary Taldyqorǵanda kelbeti men sáýleti jarasqan birneshe eńseli ǵimarattar boi kóterip, qala halqynyń kóz qýanyshyna ainalǵan. Bizdiń sózimizge Taldyqorǵannyń boitumaryna ainalǵan – Til saraiy, Dostyq úii jáne Jastar sport saraiynyń salynýy aiqyn dálel bola alady.

Ol bir kezderi qurylys salasymen ainalysqan kezderinde qazaq rýhaniiatynyń altyn uiasyna ainalǵan Sh. Aimanov atyndaǵy «Qazaqfilm» kinostýdiiasyn salýǵa basshylyq jasap, Almatynyń ajaryn ashýǵa úles qosqanyn bireý bilse, bireý bilmeýi múmkin. Sondyqtan Amandyq Ǵabbasulyn ózine tapsyrylǵan isti tiianaqty oryndaityn basshylardyń qataryna jatqyzýǵa bolady. Qurylys salasynyń jai-japsaryn jetik biletin Amandyq Ǵabbasuly aldaǵy ýaqytta Almaty oblysynyń aýmaǵynda qurylysy qyzý júrip jatqan kúre joldardy qatań baqylaýǵa alyp, merziminde aiaqtalýyna yqpal eterine senemiz.

Ákimniń mamandyǵyna nazar aýdarǵan adam Almaty oblysynda shaǵyn sý elektr stansalaryn damytý isiniń qaidan bastaý alǵanyn baǵamdar edi. Ózen sýy sarqyraǵan Jetisýdyń elimiz boiynsha «jasyl energiiany» damytýda kóshbasshy bolatynyna tolyq múmkindigi bar. Óitkeni, Almaty oblysynda dástúrli emes qýat kózderin damytatyn aimaqtar jetip, artylady. Sý, jel jáne kún kózinen elektr qýatyn alýdyń ozyq úlgisin qalyptastyrýǵa suranyp tur. Almaty oblysyndaǵy sý energetikasynyń áleýetin erte bastan baǵamdaǵan Amandyq Ǵabbasuly óńirde shaǵyn SES-ter salyp, oblystyń qýat kózine degen muqtajdyǵyn sheshýge bel býyp, bilek sybana kiriskenin bilemiz. Endi oblystyń tizgin-shylbyryn tolyqtai óz qolyna alǵan azamattyń oiyn júzege asyrýǵa eshkim kese kóldeneń turmaidy. Óitkeni, ákim ekonomikalyq básekelestik basty qaǵidaǵa ainalǵan zamanda ónerkásipti damytý úshin energiia resýrstarynyń mańyzy erekshe ekenin jaqsy biledi. Bolashaqta aimaqtaǵy shaǵyn SES óndiretin qýat kózin 117,4 MVt qýatqa jetkizý kózdelgeninen biraz jaitty ańǵaramyz. 2017 jylǵa deiin Almaty oblysynda 23 shaǵyn SES, 6 jel elektrostantsiiasy men 2 kún elektrostantsiiasyn salý josparda bar. Keleshekte Almaty oblysynyń sý resýrstaryn tiimdi paidalaný Amandyq Ǵabbasulynyń qolyndaǵy basty kózirine ainalatyn kún de alys emes. Gidrotehnika salasyn jetik biletin ákim ótken jyly Balqashtyń basty donory Qaratal ózeniniń teńizge jaqyn tusyndaǵy arnasynyń batpaqqa ainalǵan 14 shaqyrymdyq jaǵalaýyn qurǵatýǵa pármen berip, bul is sátti aiaqtaldy. Osy isi jurttyń kóńiline qýanysh uialatty.
Almaty oblysyndaǵy sý energetikasynyń áleýetin erte bastan baǵamdaǵan Amandyq Ǵabbasuly óńirde shaǵyn SES-ter salyp, oblystyń qýat kózine degen muqtajdyǵyn sheshýge bel býyp, bilek sybana kiriskenin bilemiz. Endi oblystyń tizgin-shylbyryn tolyqtai óz qolyna alǵan azamattyń oiyn júzege asyrýǵa eshkim kese kóldeneń turmaidy. Óitkeni, ákim ekonomikalyq básekelestik basty qaǵidaǵa ainalǵan zamanda ónerkásipti damytý úshin energiia resýrstarynyń mańyzy erekshe ekenin jaqsy biledi.

Syn saǵat

El basqarǵan azamattar syn saǵatta da halyqtyń muń-muqtajyna qulaq asyp, azamattyq tanytýy mańyzdy. «Er basyna kún týsa, etigimen sý kesher, at basyna kún týsa, aýyzdyqpen sý isher». Dana halqymyzdan búginge jetken qorǵasyn oi, salmaqty sóz. Amandyq Ǵabbasuly oblys ákiminiń birinshi orynbasary bolǵanda dál osyndai el basyna kún týdy. Aqsý aýdanyna qarasty Qyzylaǵash aýylynyń turǵyndarynyń basyna túsken 2010 jylǵy naýryzdyń 11-indegi qasiret oblys tarihyndaǵy azaly kúnge ainaldy. Oqiǵany qaitalap aityp jatýdyń qajeti joq. Biraq sol kezde BAQ ókilderi Amandyq Ǵabbasulyn syn sadaǵynyń astyna alǵanyn umyta qoiǵan joqpyz. Tas túsken jerine aýyr. Qiyn kezeńde Ábekeń jýrnalistermen salǵylasyp jatpady. Aiaǵyna rezińke etigin kiip, dúlei apattyń saldaryn joiý úshin kún-tún demei qarapaiym adamdarmen birge eńbek etti. Sol kezde qaiǵydan qan jutqan aýyl turǵyndarynyń muń-zaryna qulaq asyp, bárine shydamdylyq tanytty. Kútpegen apattan es jinaý aýyl turǵyndaryna ońai bolǵan joq. Jylaǵan júrekti jubatyp, olarǵa baspana salyp berý jaýapkershiligi qatar júktelgen sátte el azamattary naǵyz erlik tanytsa, solardyń bel ortasynda Amandyq Ǵabbasuly júrdi. Keiinnen mamyrajai kún týyp, Qyzylaǵash aýyly qaita túledi. Aýyldaǵy Mádeniet úiinde ótken saltanatty sharada sóz alyp, sahnaǵa kóterilgen Qytaidan kelgen qandasymyz, qaiǵyly kúnde Amandyq Batalovtyń azamattyǵyna bas igenin qoǵam qairatkeri, oblystyń syily aqsaqaly Jaqypjan Nurǵojaev áńgimelegen edi. Sol kezde qandastarymyz Amandyq Ǵabbasuly bes-alty adamdy aǵyn sýdyń arasynan alyp shyqqanyn aityp, kópshilik atynan alǵys aitqan. Mundai qadamǵa barǵanyn Amandyq Ǵabbasuly eshqashan aitqan emes. Erlik qarapaiymdylyqpen keletin qasiet. Ádette, beibit kúnde batyr kóp. El basyna kún týǵanda, qarasha jurttyń ómiri úshin sý keshken azamatty jurtshylyq qalai syilamasyn, qalai qurmettemesin?! Qolaily sátte ózderin jarnamalaýǵa daiar turatyn basshylar osydan úlgi alsa ǵoi. Osy bir oqiǵadan Amandyq Ǵabbasulynyń kishipeiildigi men ózine tán qarapaiymdylyǵan ańǵarýǵa bolady.
Qyzylaǵash aýylyndaǵy Mádeniet úiinde ótken saltanatty sharada sóz alyp, sahnaǵa kóterilgen Qytaidan kelgen qandasymyz, qaiǵyly kúnde Amandyq Batalovtyń azamattyǵyna bas igenin qoǵam qairatkeri, oblystyń syily aqsaqaly Jaqypjan Nurǵojaev áńgimelegen edi. Sol kezde qandastarymyz Amandyq Ǵabbasuly bes-alty adamdy aǵyn sýdyń arasynan alyp shyqqanyn aityp, kópshilik atynan alǵys aitqan. Mundai qadamǵa barǵanyn Amandyq Ǵabbasuly eshqashan aitqan emes. Erlik qarapaiymdylyqpen keletin qasiet.

Eki millionǵa jýyq halqy bar Almaty oblysyn tizgindep otyrǵan  Amandyq Ǵabbasulynyń aldaǵy ýaqytta atqaratyn sharýasy da jetip artylady. Oblys ákimi shekaralyq aýdandarǵa qatty nazar aýdarýy kerek dep esepteimiz. Ásirese, burynǵy Úigentas óńirine. Mundaǵy jurt toz-tozy shyqqan aýyldy tastap, qalaǵa kóship jatyr. Muny toqtatý úshin  jańa ekonomikalyq baǵyt qajet. Bul baǵytta óńirdiń qyr-syryn jetik biletin ákim tyǵyryqtan shyǵatyn joldy jaqsy biledi degen úmittemiz.

Nurlan JUMAHAN.