Sarapshylardyń pikirinshe, Beijińge KTK qubyryn bir emes, eki ret bitep tastaǵan Pýtinniń qylyǵy unamai otyr.
Bul týraly Dalanews.kz habarlaidy.
«Ýkrainaǵa basyp kirgennen keiin Máskeý óz aýmaǵy arqyly ótetin qazaq munaiynyń tasymalyn eki márte toqtatyp tastady. Bul soǵysty qoldamaǵan Qazaqstannan ósh alý kórinisi me, álde osy arqyly óz munaiynyń qunyn kóterýdiń amaly ma?
Qalai bolǵanda da, bul Beijińge unamaidy. Qytai biligi qazaq munaiynyń eksportyn tejep, «ózim bilemge» salǵan Máskeýdi dereý sabasyna túsirdi. Bógde eldiń eksportyna tumsyq tyǵýǵa bolmaitynyn qatań eskertti», – deidi sarapshylar.
Bizdiń el táýligine 2 mln barrelge jeteqabyl munai óndiredi eken, bul álemdik munai óndirisiniń 2 paiyzyna jýyqtaidy.
Qazaqstannyń qoinaýynan shyǵatyn «qara altynnyń» 80 paiyzy álemdik naryqqa Kaspii qubyr kontserni (KTK, red.) arqyly tasymaldanady. Qara teńizde ornalasqan Jańaresei portyna júitkip jetetin qazaq munaiy ári qarai tankerlerge tielip, negizgi tutynýshysyna jol tartady.
«Máskeý óz aýmaǵynan ótetin qubyrdy bopsanyń quraly retinde paidalanyp otyr. Naýryzdyń orta sheninde Resei biligi Jańareseidegi munai qurylǵylardyń teńizdegi daýylǵa bailanysty isten shyqqanyn habarlady. Shyn máninde, bular bútin edi. Kreml osylaisha, naryqta munai qoryn sarqyltyp, «qara altynnyń» qunyn sharyqtatýdy kózdedi. Batystyń «aqyly kirip» sanktsiiany álsiretedi degen álsiz úmiti boldy. Munai eksportyn shekteý arqyly Frantsiiadaǵy «pýtinshil» kandidattyń jeńiske jeterine járdemdeserine sendi.
Kremldiń kútkenindei bolmaidy. Saly sýǵa ketip, araǵa ai salyp baryp, eksporttyń burynǵy kólemin qalpyna keltirdi.
6 shildede taǵy tuldandy. Resei soty KTK-nyń jumysyn 30 kúnge toqtatý týraly sheshim shyǵardy. Muny ekologiialyq problemalarǵa siltep, árqily syltaý aitty. Bul jolǵy qoqan-loqysy da uzaqqa sozylǵan joq. 11 shildede qazaq munaiy qubyrdy qýalai Batysqa jol tartty», – deidi sarapshylar.
Maqala avtorlarynyń atap ótkenindei, Kreml Qazaqstannan imenip otyrǵan joq, tek Beijińmen aradaǵy syilastyqqa syzat túse me dep qaýiptenedi.
Qytaidyń Qazaqstan aýmaǵynda ornalasqan uzaq merzimdi jobalary bar, ol óz múddesin tabanǵa taptatqysy kelmeidi. Qazaq jeri Qytai biligi bastamashy bolǵan «Bir jol, bir beldeý» baǵdarlamasynyń kúretamyry ispettes.
Qytai kompaniialary eldiń munai-gaz naryǵynda eleýli oryn alady.
Sói degen maqala avtorlary:
«Qytaidyń ishki naryǵyna tasymaldanatyn qazaq munaiynyń kólemi anaý aitqandai kóp emes. Dese de, Beijiń Qazaqstannyń qoinaýynan shyǵatyn «qara altynnyń» álemdik naryqqa taralýyna óte-móte múddeli.
Qazaqstannan jetetin munai tasymaly sap tyiylsa, «qara altynnyń» quny kúrt ósedi, tiisinshe tutynýshylardyń túrli taýarǵa degen suranysy tómendeidi. Bul eksportpen kúneltip otyrǵan Qytai ekonomikasyn shatqaiaqtatyp ketedi.
Ekinshiden, Ortalyq Aziia – Qytai gazqubyry arqyly Qytai ekonomikasyna asa qajetti qýat kózin jetkizetin úsh ýchaskiniń úsheýi de Qazaqstan aýmaǵy arqyly ótedi. Qýat kózderiniń quny artsa, tiisinshe, Qytaidyń Qazaqstannan aldyratyn gaz kólemi ósedi. Bul Beijińge múlde kerek emes», – dep topshylaidy.
Sarapshylardyń paiymdaýynsha, Beijiń Kremlmen jurttyń kózinshe jaǵa jyrtyspaidy, alaida Pýtinniń paranoiiasy asqyna tússe, eki eldiń eregesken sátiniń kýási bolýymyz múmkin.
Qytai Kremldiń jahandyq munai naryǵynyń qalypty arnasyn buzyp, betalbaty kilikkenin qalamaidy. Sodan da bolar, KTK-ny bitep tastaǵan, alǵashqy intsidentte Sinopec kompaniiasy Reseidegi iri investjobanyń qurylysyn belgisiz merzimge shegerip tastaǵan.
«Dál sol kúni Qytai kompaniialary Máskeýdiń moinyna artylǵan Batys sanktsiialarynyń talaptaryna taǵy bir úńilip, eldiń Syrtqy ister ministrligi energetikalyq kompaniialarǵa Reseiden ónim satyp alýdy toqtata turýǵa keńes bergen.
Budan syrt, Qytaidyń Ulttyq munai korporatsiiasy eldegi osy sátke deiingi gaz qoldanysynyń kólemin súzgiden ótkizip, Orta Aziia – Qytai gaz qubyrynyń egjei-tegjeili statistikasyn usynypty. Esesine, qurylysy 55 mlrd dollardan asyp jyǵylǵan Reseiden keletin «Sibir qýaty» qubyryn nazardan qalys qaldyrǵan.
Toq eteri, Beijiń Reseidiń erkeligin kótermeidi. Qytaiǵa eńse tikteý kerek. Indetten aryla almai qoidy. Karantin jurttyń júikesin juqartyp jiberdi. Ǵumyr boiy bilik qurýdy kóksep, úshinshi merzimge sailanǵaly otyrǵan Si Tszinpinge KTK-ny bitep tastaýdy ermek kóretin Pýtinniń shalaǵai sheshimin quptamaidy», – deidi maqala avtorlary.
Sarapshylardyń aitýynsha, ýkrain kikiljińinde Beijiń Batysqa jaqtas emes. Áitse de, Qazaqstannan jetetin munaidyń berekesin qashyryp, orta joldan úzip otyrǵan Pýtinniń áreketi Qytaiǵa da, Batysqa da unamaidy.
Ázirlegen Dýman BYQAI
https://dalanews.kz/ekonomika/80568-huawei-2022-zhyldyng-birinshi-zhartyzhyldygyndagy
