Konferentsiia kámeletke tolmaǵan qylmys qurbandarynyń quqyqtaryn qorǵaý syndy ótkir máseleni talqylaý úshin elimizdiń jetekshi ǵalymdary, QR Konstitýtsiialyq sotynyń ókilderi, joǵarǵy qadaǵalaý organy prokýratýra ókilderi, quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri, tájiribelik mamandar, Almaty qalasy jáne Almaty oblysy boiynsha turmystyq zorlyq-zombylyqtan jábir shekkenderge kómek kórsetý ortalyqtarynyń mamandarynyń bas qosqan alqaly jiyny boldy.
Konferentsiiaǵa alys jáne jaqyn shetelderdiń belgili, bedeldi ǵalymdary: Resei Federatsiiasynyń eńbegi sińgen qairatkeri, kriminalister men kriminologtar Odaǵynyń vitse-prezidenti, z.ǵ.d., professor O.A. Zaitsev; Resei Federatsiiasynyń eńbegi sińgen zańgeri z.ǵ.d., Resei IIM Omby Akademiiasynyń qylmystyq is júrgizý kafedrasynyń professory A.M. Baranov; O.E. Kýtafin atyndaǵy ýniversitettiń kriminologiia jáne qylmystyq-atqarý kafedrasynyń meńgerýshisi z.ǵ.d., professor E.A. Antonian; Qazaq federaldyq ýniversitetiniń qylmystyq is júrgizý jáne kriminalistika kafedrasynyń professory z.ǵ.d. A.Iu. Epihin; RHDÝ qylmystyq quqyq, qylmystyq is júrgizý jáne kriminalistika kafedrasynyń professory z.ǵ.d., L.R. Klebanov z.ǵ.k., dotsent I.I. Belozerova, N.A. Selezneva; Tashkent memlekettik zań ýniversitetiniń Halyqaralyq quqyq jáne adam quqyqtary kafedrasynyń meńgerýshisi PhD doktory, dotsent Gafýrova Nozimahon, F.Ý. Iýsýpova onlain formatta ózekti máselelerge arnalǵan baiandamalar jasady.
Qazirgi tańda Qazaqstan Respýblikasynda eń kúrdeli máselelerdiń biri - kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty elimizdiń túkpir-túkpirinde qylmystyń órship, ósýi. Ártúrli derekterge súiensek, 2023 jyldyń qańtar aiynda kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty 227 qylmystyq quqyq buzýshylyq tirkeldi. Ótken jyldyń qańtar aiyna qaraǵanda 32%-ǵa kóp qylmys tirkeldi. Óńirler boiynsha eń kóp quqyq buzýshylyq Almaty oblysynda – 25. Almaty ekinshi orynda (23), al Túrkistan oblysy úshinshi orynda (19). Balalarǵa qatysty eń az qylmys Abai (4) jáne Ulytaý (3) oblystarynda tirkelgen. Kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty qylmystardyń túrine bailanysty 16 jasqa deiingi balalarǵa qatysty seksýaldyq sipattaǵy qylmystar jii jasalady – 45 jaǵdai. «Ózin-ózi óltirýge itermeleý» baby 24 ret, «Zorlaý» jáne «Seksýaldyq sipattaǵy zorlyq-zombylyq áreketteri» 20 fakti boiynsha tirkelgen. (Exclusive.kz Ranking saityna silteme)
Quqyqtyq memlekette otbasyn, ana men balany qorǵaý qajettiligi kúmán týdyrmaidy, sol sebepti, memlekettiń turaqty bolashaǵyn qamtamasyz etetin qoǵamnyń eń negizgi kepildigi retinde óskeleń urpaqtyń múddesi, olardyń qalypty damýy men jarqyn balalyq shaǵyn qamtamasyz etý máseleleri birinshi orynda turýy qajet. Iaǵni, balalar men jasóspirimderdi áleýmettik, quqyqtyq, psihologiialyq qorǵaý memlekettik saiasattyń birinshi kezektegi jáne mańyzdy mindetteriniń biri bolýy kúmán týyndatpaidy.
Degenmen de, elimizde kámeletke tolmaǵandardy qylmystyq qol suǵylmaýshylyqtan qorǵaý salasynyń búgingi tańda sheshilmei otyrǵan birqatar ózekti máseleleri de bar, atap aitqanda: normativtik quqyqtyq máselelerde jiberilgen kemshilikter saldarynan týyndap otyrǵan, áleýmettik kómek kórsetý salasynda memlekettik mekemeler arasyndaǵy fýnktsiialardyń durys bólinbeýi; aýyldy jerlerdegi bilikti mamandardyń jetispeýshiligi; kámelettik jasqa tolmaǵan qyzmetkerlerdiń eńbekaqysynyń tómendigi men áleýmettik qorǵaýdyń tómendigi; memlekettik basqarý organdaryndaǵy jemqorlyq; kámeletke tolmaǵandardyń quqyqtyq saýattylyǵyn artyryp qoǵamǵa beiimdeitin ortalyqtardyń tapshylyǵy baiqalady.
Konferentsiia barysynda spikerlerdiń baiandamalarynan kelesidei oi sabaqtaýymyzǵa bolady: kámeletke tolmaǵandardy qylmystyq qol suǵylmaýshylyqtan qorǵaýdy reformalaýdyń memlekettik-quqyqtyq turǵydan rettelýine basty nazar aýdarylýy tiis. Osy turǵydan, Qazaqstan Respýblikasynda kámeletke tolmaǵandardyń quqyqtaryn qorǵaýdyń quqyqtyq tetikterin ashyp, jan-jaqty qarastyrý, taldaý ózekti de ótkir máselelerdiń qatarynda.
Jas balalar men kámeletke tolmaǵandardyń quqyqtaryn nyǵaitý maqsatynda olarǵa qatysty jasalynǵan zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý, qylmys qurbandaryn ońaltý jáne qoldaý sharalarynyń, sondai-aq bilim berý jáne ońaltý baǵdarlamalarynyń tiimdiligin arttyrý qajettiligi konferentsiia qatysýshylarynyń nazarlarynan tys qalmady.
Konferentsiiany qorytyndylai kele, konferentsiiaǵa qatysýshylardyń ózara belsendi is-qimylyn jáne kóterilip otyrǵan máselelerdi jalpy igerý qabiletin, sondai-aq balalar men kámeletke tolmaǵandardyń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy qoldanystaǵy qylmystyq, qylmystyq is júrgizý, azamattyq, azamattyq is júrgizý, otbasylyq jáne basqa da zańnamalardy jáne tájiribelik jumystardy damytýǵa mańyzdy áser etetin syndarly usynystar men usynystardy ázirleýdi atap ótýimizge bolady.
«Kámeletke tolmaǵan qylmys qurbandarynyń quqyqtaryn qorǵaýdyń ózekti máseleleri» atty halyqaralyq ǵylymi-tájiribelik konferentsiia qazirgi qoǵamnyń eń osal múshelerin quqyqtyq qorǵaýdy jaqsartý boiynsha dialog pen birlesken kúsh-jigerdiń negizgi forýmy retinde óziniń mańyzyn joǵaltpai, bolashaqta jalǵasyn tabady degen senimimiz mol.
Omarova Aiman Bekmýratovna
«Narhoz ýniversiteti» KEAQ, Quqyq jáne
memlekettik basqarý mektebiniń direktory orynbasary,
dotsent, z.ǵ.k.
Malikova Sholpan
Baltabekovna
z.ǵ.k., qaýymdastyrylǵan professo
«Narhoz ýniversiteti» KEAQ,
Quqyq jáne memlekettik basqarý mektebi
Ádilǵazy Serikhan
Doktor PhD, Narhoz ýniversiteti KEAQ,
Quqyq jáne memlekettik basqarý mektebi
