Búginde elimizde aty ańyzǵa ainalǵan ánshi Roza Baǵlanovanyń 100 jyldyq mereitoiy jer-jerde joǵary deńgeide atalyp ótýde. Qazaqtyń mańdaiyna bitken aiaýly ánshisi Keńes zamanynda da, odan keiingi Táýelsizdik jyldary da qazaq ánin shalqytyp, ulttyq ónerdiń órisin keńeitýge bar kúshin jumsady. Roza Tájibaiqyzy óziniń 89 jylǵa sozylǵan sanaly ǵumyrynyń 70 jylyn sahna tórinde ótkizdi. Osylaisha, qazaqtyń bulbul ánshisi ómiriniń sońyna deiin ónerden qol úzbedi desek bolady.
Roza Tájibaiqyzynyń talanty elimizdi bylai qoiyp, búkil álemdi bas idirgeni anyq. Onyń talanty qai zamanda bolsa da baǵalanyp, halyqtyń yqylasyna bólenýmen boldy. Aiaýly ánshimiz Uly Otan soǵysy jyldarynda maidan dalasynda án salyp, soǵystan qajyǵan myńdaǵan sarbazdy jigerlendirip, fashisterge qarsy turýǵa yqpal etti. Osylaisha, Roza Tájibaiqyzy ónerge sińirgen eńbeginiń arqasynda joǵary memlekettik nagradalardyń bárine ie bolyp, qazaq ónerin álemge tanytýmen boldy.
Qazirgi jas býyn qoǵamdyq formatsiianyń eki kezeńinde ómir súrgen Roza Tájibaeva jaiynda óte tereń bilmeýi múmkin. Eger de kimde-kim jeztańdai ánshiniń ómiri men shyǵarmashylyǵy jaiynda tereńirek bilgisi kelse, 2007 jyly «Atamura» baspasynan jaryq kórgen ádebietshi Urqiia Imanbai jazǵan «Ainalaiyn halqymnan erkeletken!» dep atalatyn ǵumyrnamalyq-hamsasyna paraqtap shyǵýǵa keńes beremiz.
Atalmysh kitapty paraqtaǵanda Roza Tájibaiqyzynyń ánshi bolyp qalyptasýyna qatysty kóptegen qyzyqty jaittarǵa qanyǵýǵa bolady. Onyń óner álemine eń alǵash qalai aiaq basýy, soǵys jyldaryndaǵy óner adamdarynyń bastan keshken qiyndyqtary, sodan keiin elimiz Táýelsizdikke ie bolyp, halqynyń ystyq yqylasyna bólengen umytylmas sátterinen jan-jaqty tápsirlengen.
– Men Qyzylorda oblysy Qazaly qalasynda dúniege keldim. Ákemniń eki áieli bar bolatyn. Biri ulty tatar Mariiam apam bolsa, ekinshisi meni ómirge ákelgen Aqkúrish anam. Bizder qandai qiyndyq bolsa da tatý turdyq. Meniń anam baian tartyp, án salǵandy jany qalaityn... Meniń ájem baidyń qyzy bolatyn. Sol ájemniń sońynan kelgen jasaýdyń arqasynda bizder ashtyqtan aman óttik. Ájemniń jasaýymen kelgen kúmis ydystardy nanǵa aiyrbastap, jan saqtaǵanymyz esimde. Sol bir qiyn kezeńde ájem túnimen syrmaq tigip, arasynda áýeletip án salyp otyratyny esimde, – dep jeztańdai ánshi balalyq shaǵyndaǵy qiyn kezeńdi eske alǵan bolatyn.
Stalindik júieniń qoldan uiymdastyrǵan ashtyǵy júzdegen myń qazaq otbasynyń shańyraǵyn ortasyna túsirip, ómirin jalmaǵanyn tarihtan bilemiz. Osy qiyndyqty Roza Tájibaiqyzy jastaiynan kórip ósti.
Ol kezde balalardyń hat tanyp, bilim alýy da qiyn sharýa edi. Qazirgidei ár aýylda mektep joq. Balalar birneshe shaqyrym jerdegi mektepterge qatynap oqýyna týra keldi.
– Bizdiń mektebimiz bizden 4-5 shaqyrym jerde ornalasqan kórshi aýylda bolatyn. Soǵan jaiaý-jalpylap baryp oqydyq. Sabaqqa qatynaý qysta qiyn bolatyn. Óńmenińnen ótetin úskirik aiazben arpalysyp, qalyń qardy ombylap mektepke áreń jetýshi edik. Sol kezde ústimizde jyly kiimde joq. Úide qalyń kiim bolmaǵandyqtan, anam meni odeialǵa orap, belimdi jippen býyp, basyma óziniń túbit shálisin salyp berýshi edi. Osylaisha, barymyzdy kiip júrip, oqýdan qalmadyq, – degen edi bir esteliginde ánshi.
Roza Tájibaiqyzy mektepti oidaǵydai bitirgennen keiin Qyzylordadaǵy pedinstitýtqa oqýǵa túsedi. Dál osy kezeńde Roza Tájibaiqyzynyń otbasy qaitys bolǵannan keiin alyp kelgen járdemaqysy toqtatylady. Budan keiin bolashaq ánshi Tashkenttegi toqyma institýtyna aýysyp, syrttai oqýǵa májbúr bolǵan eken. Munda jas stýdent qyzdy oqý orny tegin jataqhana men tamaqpen qamtyǵan.
Arada biraz ýaqyt ótkennen keiin filarmoniiada áýeletip án salǵan jas qyzdyń talantyna tánti bolǵan sol kezdegi Ózbekstan Ortalyq komitetiniń birinshi hatshysy Osman Iýsýpov qazaqtyń qarshadai qyzynyń talantyna tánti bolady. Ol Roza Tájibaiqyzymen jaqyn jaqsy qarym-qatynasta bolyp barynsha qoldaý kórsetti. Iýsýpov jas ánshiniń biik belesterdi baǵyndyrýy kerek ekenin túsinip, qolyna qarjy berip, Máskeý konservatoriiasyna bilimin shyńdaýǵa joldama beredi. Sol bir kezeń jaiynda Roza Tájibaiqyzy óziniń esteliginde: «Osman Iýsýpov meniń talantymdy baǵalap, barlyq jaǵdaiymdy jasady. Tashkenttiń ortasynan bes bólmeli baspana berip, ishin jihazǵa toltyryp berdi. Kúisandyq pen kontsertke kiip shyǵatyn kóilekterimdi de alyp bergen edi» dep eske alady.
Osylaisha, týma talant Keńester Odaǵyna ózin dáleldep, qazaq óneriniń órisin keńeitti. Roza Tájibaiqyzy 1986 jyly oryn alǵan Jeltoqsan oqiǵasy kezinde de jastardy qoldap, azamattyq pozitsiiasyn ashyq aitqan sanaýly óner ieleriniń biri.
Órimdei jas qyzdardy ásker men quqyq qorǵaý organdarynyń ókilderi shashtan súirep, aiaqpen teýip jatqanda olarǵa ara túsip, sol kezdegi shendilerge kózqarasyn ashyq aitty. Búkil odaq tanityn ánshige Kolbinniń jandaishaptarynyń qylar amaldary bolmaǵan soń, ishterinen tynýǵa májbúr boldy.
Roza Baǵlanova apamyz qansha biikke kóterilse de halyqtan irgesin ajyratpaǵanymen erekshelendi. Sol kezdegi óner ieleri siiaqty Máskeýge kóshken joq. Eldiń ishinde boldy. Jeztańdai ánshiniń oryndaýyndaǵy ánder qazaq jerin áli talai ǵasyr áldilep, kúsh-qýat syilaityny anyq.
Biyl Roza Tájibaiqyzynyń 100 jyldyq mereitoiy aiasynda kóptegen is-sharalar uiymdastyrylyp, ózi uzaq jyl qyzmet etken Almaty qalasyndaǵy Jambyl Jabaev atyndaǵy filarmoniianyń aldynda eskertkishi ornatylýda. Talantty ánshiniń áni men atyn jas urpaqqa tanytý úshin aldaǵy ýaqytta kóptegen jumystar atqarylatyny anyq.
Nurlan BÚRKITBAIULY
