Ol búgingi qazaq qoǵamyna jańasha kózqaraspen qaraidy, onyń boiynda ataq-mansap qýý, shendi-shekpendige jaǵynyp orden-medal dámetý sekildi eskiniń sarqynshaǵy atymen joq.
Bizge myqty biolog, injenerler jetispeidi
Álibekpen aradaǵy áńgime qyzyq bastaldy. Ózi dramatýrg adamnyń suhbattyń betasharynda bulai degeni qyzyq kórindi. Álibekten osy oiyn tarqatyp aitýdy suradyq.
«Áigili amerikalyq biolog Djeims Ýotson qos spiraldi DNK teoriiasyn anyqtaǵany úshin Nobeldi alǵanyn bilesizder. Sol Ýotson syilyqty tabystaý sátindegi saltanatty jiynda: «Amerikada biologtar jetispedi. Alaida bizdiń el pen jekelegen azamattar (metsenettar) biologiia salasynyń aqsha qoidyq. Bizdiń paida bolýymyz sonyń nátijesi...», – degen.
Bizde kenje qalǵan sala óte kóp. Sol eske tússe, qynjylasyń. Al ádebietke kelgende, bizde jastar arasynan shyqqan bibliograf, arhivist, tekstolog, narratolog, folklorist, ádebiet tarihy men ádebiet teoriiasyn zerttep júrgen ǵalymdar az, tipti joq deýge bolady.
Kóńil qýantarlyǵy IT salasy jaqsy damyp keledi.
Osy IT sheberleri men óner adamdarynyń arasynda bailanys ornasa deimin. Japoniiada osy bailanys jaqsy jolǵa qoiylǵan.
Bul eldi jańa pesanyń, ne jańa filmniń násihaty úsh-tórt ai boiyna aqysyz, tegin negizde záýlim ǵimarattardaǵy alyp led-ekrandardan kórsetiledi eken.
Artynan álgi týyndynyń avtory ónimniń saýdalanýyna bailanysty jarnama jasaǵan kompaniia aqshasyn tóleidi. Osyndaidan úirengen jón», – deidi Álibek.
Ol týraly
Siz bilesiz be? Álibek aǵylshynnyń áigili dramashysy Rei Kýnidyń «Smeshnye dengi» («Týǵan kún») atty psihologiialyq pesasyn orysshadan qazaqshaǵa aýdarǵan alǵashqy qalamger.
Ol ónerdegi alǵashqy qadamyn prozadan bastady. Túrli sipattaǵy povest, áńgimesimen oqyrman qaýymdy baýrap aldy. Ózine tán jazý stilin tapqannan keiin dramatýrgiia janryna aýysty.
«Bul janrda basy artyq sóilemge, prozadaǵydai uzyn-sonar baiandaýǵa jol joq. Ár sóz, qaitalap aitaiyn ár sóz áreketke qurylýy kerek. Sol kezde ǵana kórermendi teatrǵa tartyp, tapjyltpai ustap otyrýǵa bolady».
Jas qalamgerdiń basty qaǵidasy - osy. Ol - ózin mazalaǵan, janyn jegidei jegen ómirdiń ózekti máselelerin sahnalaýda.
«Ol halyqtyń muńy, rýhani ahýaldaǵy jaittar bolýy múmkin. Kórermen qashanda sahnadan ózin kórgisi keledi», – deidi bizdiń keiipker.
Álibek «Gúldiń aty - mahabbat» pesasy «Táýelsizdik tanytqan talanttar» konkýrsynda Bas júlde aldy. Al «Aspani adam» atty shyǵarmasy Arqalyq qalasynyń jasóspirimder teatrynda sahnalandy.
Kúni keshe «Jeti oiynshyqtyń jeńisi» atty ertegisi J.Aimaýytov atyndaǵy Pavlodar oblystyq mýzykalyq drama teatrynda qoiyldy.
Qazaq teatryna ne jetispeidi?
«Ótkir áleýmettik máseleni kóteretin pesalar az. Sosyn tutastyq joq, tutastyq. Árkim óz dáýirin aitsa, óz dáýiriniń muńy men muqtajyn túgendese, eldiń bolashaǵy úshin sol áldeqaida paidaly bolar edi. Ótkendi qoparyp, ótken iske ókinýmen órkenietti ulttyń qataryna qosyla almaimyz...
Frantsýz músinshisi Ogiýst Rene Rodenniń Napoleonǵa arnap jasaǵan áigili týyndysy bar. Roden álgi músindi ustazyna kórsetedi, oiyn bilgisi keledi. Sonda ustazy qatty tańqalyp, shákirti jasaǵan músindi shedevr dep baǵalaǵan eken.
Áitkenmen Rodenniń buǵan kóńili tolmaidy. Sóitip qynabyndaǵy qylyshpen Napoleonnyń aldyǵa umsyna sozǵan oń qolyn ortasynan shaýyp tastaidy. Sóitedi de: «Minekei, bul músin endi ǵana tutastyqqa ie boldy», – dese kerek.
Skýlptýra álige deiin Parijdyń qaq ortasynda tur. Meniń de jan-dúniem Rodenmen uqsas. Tutastyqty unatamyn. Pesa bir-birinen ajyraǵysyz bólshekten quralady. Qaisybir komponentterdiń kózge sap ete túskenin qalamaimyn. Bir demmen kórilse, bir demmen oqylsa deimin», – deidi bizdiń keiipkerimiz.
Dramatýrgiiamen baiýǵa bola ma?
Biz bul saýaldy Álibekke beker qoiǵan joqpyz.
Shyny kerek búginderi prozashy da, synshy da, dramatýrg te tapshy. Bálkim munyń sebebi osynaý saladaǵy tabystyń tómendiginen shyǵar.
Nan bolmasa, án bola ma?
«Dál osy kásippen baiý múmkin emes-aý. Sizdińshe másele baiýda ma?
Óz basym basqasha oilaimyn.
Birinshiden dramatýrgiia kez kelgenge jalynan sipata beretin janr emes. Teatr salasyn zerdelep, osy baǵytta qalam siltep júrgenime, minekei 5-6 jyldyń júzi bolypty.
Dramatýrgiia – asa aýyr, mashaqaty tym kóp janr. Budan da bir óleńniń basyn qaiyryp aqyn bolǵanyń nemese áńgime jazǵanyń ońaiyraq pa deimin.
Sebebi ár pesany kem degende 6-7 ret redaktsiiadan ótkizesiń, týyndyń rejisser qolyna jetip, sahnalanar aldynda taǵy da kúzep-túzeisiń.
Ekinshi másele qazir sóz qýysatyn emes, negizinen áreketke basymdyq berý kerek, qysqa-nusqa jinaqylyqty qajet etetin dáýir. Alaida keibir aǵa býyn dramatýrgterimiz osyny qabyldai almai jatady.
Uzyn-sonar shubalanǵan mátindi kórermen tyńdap otyrmaidy, búgingi dáýirdiń tili, bylaisha aitqanda messendjer tili ainalymǵa engen. Osy jaǵyna kelgende konflikti kóp. Konflikti kompromiske emes, óshtesýge ulasyp ketetin jaǵdailar da bar. Ókinishti...», – deidi Álibek.
Ekskliýziv
Suhbattyń sońynda Álibek Baibol bizge áli esh jerde jariialanbaǵan «Boks, boks, boks...» atty sańlaq sportshy Bekhat Sattarhanovqa arnalǵan pesasynyń úzindisin usyndy.
Bul shyǵarma kúni keshegi «Táýelsizdik tolǵaýy» atty jańa óner týyndylaryna arnalǵan respýblikalyqtyń konkýrstyń «Balalarǵa arnalǵan eń úzdik drama» nominatsiiasy boiynsha III oryn ielendi.
...
Bekzat. Basty saiysta utyp shyǵý sportshyǵa qandai qasiet qajet?
Ermahan. Aldymen kúsh kerek.
Bekzat. Taǵy?
Ermahan. Sol kúshti basqaratyn aqyl kerek.
Bekzat. Taǵy?
Ermahan. Abai atamyz aitqandai: «Ystyq qairat» qajet.
Bekzat. «Ystyq qairat»?
Ermahan. Iá, ystyq qairat! Jáne oǵan rýh pen jigerdi qos!
Bekzat. O! Rýh pen... jiger! Jáne jyldamdyq pen eńbek!
Ermahan. Durys aitasyń! Sen jap-jas bolsań da aqyldysyń ǵoi. saǵan rizamyn.
Bekzat. Bapker, bapker! Sonda... sonda... shyn myqtynyń boiynda kúsh, aqyl, qairat, rýh, jiger, jyldamdyq pen eńbek bolǵanda ǵana ol Uly boksshy atana ala ma?
Ermahan. Bular tek boksshyǵa ǵana emes, jalpy adamǵa qajet, Bekzat!
Bekzat. Endi, bir suraq qoiaiynshy?
Ermahan. Qoia ǵoi.
Bekzat. Al, osy qasietter mende bar ma?
Ermahan. Árine, bar! Ondai kúmánǵa jol berme!
Bekzat. Uqtym bapker!
Ermahan. Meniń qarsylasym qandai eken?
Ermahan. Onyń qoly uzyn... soqqyǵa tózimdi... ońailyqpen sharshamaityn jan eken.
Bekzat. Álsiz jeri bar ma eken?
Ermahan. Bar! Ol qorǵanysyna kóp mán bermeidi eken. Sony paidalaný kerek.
Bekzat. Túsindim! Men ony bylai-bylai aldap turamyn da sol qolmen «saq» etkizip nokaýtqa túsiremin. Solai ǵoi, iá, balalar?
Kórermender. Iá!
Ermahan. Olai bolsa ary qarai daiyndyǵyńdy jalǵastyra ber.
...
Ermahan. Bekzat, ai, Bekzat! Bekzatjan! Qaida ketti eken, a? Bekzatty kórgen adam bar ma? Sender kórdińder me balalar? A?
Kórermender. Kórdik!
Ermahan. Qaida ol? Qaisy? A, taptym, taptym! Ói, mynaý uiyqtap jatyr ǵoi, a... Bekzat, tur, tura ǵoi! Búgin final! Búgin final!
Bekzat. Taǵy, uiyqtai turaiynshy.
Ermahan. Qaidaǵy uiyqtaǵan? Tur, tur.
Bekzat. Saǵat qansha boldy?
Ermahan. Keshigip baramyz, keshigip. Tur, tur. Tez, tez.
Bekzat. Qaida, qashan, nege?
Ermahan. Tur, keshiktik, keshiktik!
Bekzat. Basym-ai... basym...
Ermahan. Atań, Apań jáne búkil Alash jurty finaldyq saiysty tamashalaýǵa jinaldy. Al, sen bolsań munda uiyqtap jatyrsyń...
Bekzat. Qap!
Ermahan. Ne boldy?
Bekzat. Meni Ailaker aldap-soqty... sýdyń ishine uiyqtatatyn dári aralastyryp berdi...
Ermahan. Asyǵaiyq!
Bekzat. Aǵa! Tús kórdim! Umytyp qalmai turǵanda aitaiynshy.
Ermahan. Al, qulaǵym sende!
Bekzat. Qul Qoja Ahmet Iasaýi babamnyń kesenesi aldynda qaraqurym halyq jiylypty deimin.
Ermahan. Sodan?
Bekzat. Sodan... Kókten úlken bir taq túsip elder meni soǵan otyrǵyzýda eken...
Ermahan. Tús oń bolǵai! Ǵajap eken. Bul – jaqsylyqtyń nyshany! Al, qalǵanyn jolda aitarsyń... sebebi, ýaqyt az... Kettik, kettik!
Ázirlegen, Dýman BYQAI
