قازاقستاننىڭ 2029 جىلعا دەيٸنگٸ ۇلتتىق دامۋ جوسپارى جوباسى تاۋ-كەن مەتاللۋرگييالىق كومبيناتتىڭ دامۋ ستراتەگيياسىنىڭ نەگٸزٸ بولۋعا تيٸس. بۇل تۋرالى باسقارما مٷشەسٸ, «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى گٷلنار بيجانوۆا «قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن سالاسىنىڭ ينتۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ» كونفەرەنتسيياسىندا مەلٸمدەدٸ.
ەلوردامىزدا «قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن پالاتاسىنىڭ» ۇيىمداستىرۋىمەن ٶتكەن «قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن سالاسىنىڭ ينتۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ» كونفەرەنتسيياسىنا سالا كٶشباسشىلارى, مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ديپلوماتييالىق ٶكٸلدٸكتەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىستى.
كونفەرەنتسييا جەر قويناۋى تۋرالى جاڭا كودەكسپەن جۇمىس ٸستەۋدە نەگٸزگٸ كەن ٶندٸرۋ كومپانييالارىنىڭ تەجٸريبە الماسۋىنا, سونداي-اق كودەكسكە جاقىندا ۇسىنىلعان ٶزگەرٸستەردٸ تالقىلاۋعا ارنالدى. قاتىسۋشىلار زاڭنامانىڭ نەگٸزگٸ اسپەكتٸلەرٸن جەنە پايدالى قازبالاردى بارلاۋ, ٶندٸرۋ جەنە ٶڭدەۋ تەحنولوگييالارىنا قاتىستى ۇسىنىلىپ وتىرعان كەلەشەك ساياساتتى تالقىلادى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلدٸڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋ ٷشٸن قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن ٶندٸرٸسٸن دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتىپ كەلەدٸ. «قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن پالاتاسىنىڭ» كٶپتەگەن مٷشە-كومپانييالارى 2018 جىلى «جەر قويناۋى جەنە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كودەكسٸ قابىلدانۋىمەن قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن ٶندٸرۋ سالاسىنا ينۆەستيتسييا قۇيا باستادى. كودەكس تاۋ-كەن ٶندٸرۋ جەنە گەولوگييالىق بارلاۋ قىزمەتٸن ليتسەنزييالاۋ مەن رەتتەۋدە اشىقتىق پەن تيٸمدٸلٸكتٸ ەلدەقايدا ارتتىرىپ وتىر جەنە قازاقستاننىڭ پايدالى قازبالاردى ٶندٸرۋ سالاسىندا ەلەمدٸك كٶشباسشى بولۋ ستراتەگيياسىنىڭ نەگٸزگٸ ەلەمەنتٸ بولىپ تابىلادى.
كونفەرەنتسييا شەڭبەرٸندە پلەنارلىق وتىرىس جەنە ەكٸ پانەلدٸك سەسسييا ٶتتٸ.
كونفەرەنتسييانى اشقان قر ٶنەركەسٸپ جەنە قۇرىلىس مينيسترٸ قانات شارلاپاەۆ سالانىڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن ودان ەرٸ ارتتىرۋ ٷشٸن زاڭناما مەن پروتسەدۋرالاردى وڭايلاتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ. سونىمەن بٸرگە ول ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاساۋ ٷشٸن كودەكسكە ەنگٸزٸلەتٸن تٷزەتۋلەر پاكەتٸ جايىندا اقپارات بەردٸ.
«مٷددەلٸ تاراپتار مەن تاۋ-كەن ٶندٸرۋ بيزنەسٸ ٶكٸلدەرٸنٸڭ ۇسىنىستارىن ەسەپكە الا وتىرىپ جەر قويناۋى تۋرالى كودەكسكە ەنگٸزٸلگەلٸ جاتقان تٷزەتۋلەر پاكەتٸ ينۆەستورلار ٷشٸن قولايلى جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان 100-دەن استام ٶزگەرٸستەن تۇرادى. بٸز قازاقستاننىڭ ەكونومميكالىق دامۋىنىڭ ٸرگەتاسى رەتٸندە سانايتىن مينەرالدى-شيكٸزات كەشەنٸن ودان ەرٸ دامىتۋعا جەنە نىعايتۋعا تالپىنامىز» دەدٸ ۆەدومستۆو باسشىسى.
پانەلدٸك وتىرىستار قازاقستاننىڭ جەر قويناۋىنا ينۆەستيتسييا سالۋعا ەسەر ەتەتٸن زاڭنامالىق بازاعا, سونداي-اق ينۆەستيتسييالىق شەشٸمدەرگە ەسەر ەتەتٸن گەولوگييالىق جەنە ەكولوگييالىق اسپەكتٸلەرگە ارنالدى.
باسقارما مٷشەسٸ, «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى گٷلنار بيجانوۆا ٶز كەزەگٸندە «جەر قويناۋىن پايدالانۋ سەكٸلدٸ كٷردەلٸ ٷردٸستٸ جان-جاقتى رەتتەيتٸن زاڭناماعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋگە مەملەكەت تاراپىنان باستاماشىلىق جاسالعانىن» اتاپ ٶتتٸ.
«ٶزگەرٸستەردٸڭ ٸرگەتاسى دەپ ەلدٸڭ جەر قويناۋى مەن تابيعي رەسۋرستارىنىڭ مەنشٸك قۇقىعى قازاقستان حالقىنا تيەسٸلٸ ەكەنٸن بەكٸتٸپ بەرگەن 2022 جىلعى كونستيتۋتسييالىق رەفورمانى اتاي الامىز. بۇل قۇقىقتى حالىق اتىنان مەملەكەت ٸسكە اسىرادى. سەيكەسٸنشە قۇقىقتىق ورتا وسى قاعيدا نەگٸزٸندە قالىپتاسادى» دەدٸ «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما مٷشەسٸ.
سونىمەن بٸرگە ول تمك دامۋ سترەتاگيياسىن دايىنداۋدىڭ قاجەتتٸلٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
«بٷگٸندە سالا ستراتەگيياسىنىڭ جوقتىعى سالدارىنان زاڭناما جيٸ ٶزگەرەدٸ, جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ بيزنەس-ستراتەگيياسىندا ەسەپكە الىنبايتىن جاڭا نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەر قابىلدانىپ جاتىر. قازاقستاننىڭ 2029 جىلعا دەيٸنگٸ ۇلتتىق دامۋ جوسپارى جوباسى ستراتەگييانىڭ نەگٸزٸ بولۋعا تيٸس. ستراتەگييالىق جوسپارلاۋ جەنە رەفورمالار اگەنتتٸگٸ ونى تالقىلاۋعا ۇسىندى. «اتامەكەن» ۇلتتىق پالاتاسى ونى جەتٸلدٸرۋگە بەلسەندٸ قاتىسىپ كەلەدٸ» دەدٸ گٷلنار بيجانوۆا.
كونفەرەنتسيياعا اقش, ۇلىبريتانييا جەنە كانادانىڭ ەلشٸلەرٸ قاتىسىپ, جاڭا كودەكستٸ دايىنداۋ, زەرتتەۋ, ىنتىماقتاسۋ جەنە رەفورمالاۋدى قولدادى. ولار قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسييا تارتۋداعى ەلەۋەتٸن بارىنشا ارتتىرۋ جٶنٸندە پٸكٸرلەرٸ مەن ۇسىنىستارىن ايتىپ, تۇراقتى جەنە اشىق سوت پەن سالىق رەجيمٸ ەلگە كەلەتٸن ينۆەستورلار مەن كومپانييالاردىڭ سەنٸمٸن ارتتىرۋ ٷشٸن قاجەت ەكەنٸن قۋاتتادى.
بۇدان بٶلەك, شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالاردى سالىق بازاسىن ارتتىرۋعا كٶمەكتەسەتٸن ەكونوميكالىق دامۋدىڭ قوزعالتقىشى رەتٸندە قاراۋ كەرەكتٸگٸ ايتىلدى.
«قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن پالاتاسى» باقىلاۋشى ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ تيم بارري مىرزا ەلەمدەگٸ مىس قورلارىن بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن جەنە ولاردى ٶندٸرۋشٸ كومپانييالار بەتپە-بەت كەلٸپ وتىرعان پروبلەمالار تۋرالى ايتتى. ول جاڭا كەن ورىندارىن اشىپ قانا قويماي, مەملەكەتتٸك قولداۋ مەن ساياسات ارقىلى قولايلى جاعداي جاساۋ ارقىلى دا قازاقستاننىڭ ەلەمدٸك مىس نارىعىنداعى ماڭىزدى ويىنشى بولۋ ەلەۋەتٸ جوعارى ەكەنٸن اتادى.
«ەلەمدە 40 ٸرٸ, بٸراق ٶڭدەلمەگەن كەن ورنى بار, ولاردىڭ جالپى قورى شامامەن 470 ملن توننا دەپ باعالانادى. ەگەر ٶڭدەۋمەن بايلانىستى پروبلەمالار بولماعاندا بۇل كەن ورىندارى ەلەمدٸك سۇرانىستى قاناعاتتاندىرار ەدٸ. بٸز مىس جەتكٸزۋدٸ ارتتىرۋىمىز قاجەت جەنە قازاقستان بۇل تۇرعىدا ماڭىزدى ويىنشى بولىپ وتىر. مىسالى, شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى اقتوعاي كەن ورنى جىلىنا 200 000 توننا مىس ٶندٸرەدٸ. الايدا الداعى ونشاقتى جىلدا جەنە ودان كەيٸن دە ەلەمدٸك سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋ ٷشٸن بٸزدە جىل سايىن ٶڭدەلٸپ وتىراتىن وسىنداي بٸرنەشە ٸرٸ شاحتا بولۋى كەرەك» دەدٸ ول.
«قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن پالاتاسىنىڭ» پرەزيدەنتٸ رۋسلان بايميشەۆ تە جاڭا عالامدىق ينۆەستورلار كەلگەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«بٷگٸندە نارىقتىق كاپيتالى ميللياردتاعان دوللاردى قۇرايتىن Rio Tinto, Fortescue, Teck جەنە BHP سەكٸلدٸ جەتەكشٸ ەلەمدٸك تاۋ-كەن ٶندٸرۋ كومپانييالارى قازاقستاننىڭ پايدالى قازبا بايلىقتارىن بارلاۋعا ينۆەستيتسييا سالىپ جاتىر» دەدٸ رۋسلان بايميشەۆ.
سونىمەن بٸرگە ول اتاپ ٶتكەندەي, «پالاتانىڭ مٷشە-كومپانييالارى 25 مىڭ شارشى شاقىرىمنان استام اۋداندا گەولوگييالىق بارلاۋ جٷرگٸزٸپ جاتىر, ينۆەستيتسييالاردىڭ كٶلەمٸ گيين جۇمسالاتىن جىل سايىنعى مەملەكەتتٸك شىعىستاردان اسىپ تٷستٸ جەنە بۇل سوما سالىقتىق جەنە ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ قوسا العاندا ٶسٸپ جاتىر. بۇدان بٶلەك, 2 اۋكتسيون نەتيجەسٸندە جازىلعان بونۋستار 7,8 ملن اقش دوللارىنان استى. قازٸرگٸ تاڭدا پروفيلدٸ مينيسترلٸك ينۆەستورلاردىڭ بارلىق مەسەلەسٸن «بٸر تەرەزە» قاعيداسىمەن شەشۋگە قاۋقارلى, ٶيتكەنٸ ٶنەركەسٸپ جەنە قۇرىلىس مينيسترلٸگٸنە قاراستى سالالىق بٶلٸمشەلەر, ت.ب. بايلانىستى ۇزاق ٷزٸلٸستەن كەيٸن ول گەولوگتاردىڭ, جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ جەنە ٶنەركەسٸپتٸڭ باسىن بٸرٸكتٸردٸ. ياعني زاڭنامالىق دەڭگەيدە ٶڭدەۋشٸ ٶنەركەسٸپتٸ قولداۋ جولىمەن گەولوگييالىق بارلاۋداعى ينۆەستيتسييالىق كليماتتى بۇزۋ مٷمكٸن ەمەس, 2029 جىلعا دەيٸنگٸ ۇلتتىق دامۋ جوسپارى جوباسىندا كٶرسەتٸلگەن جاعىمسىز سالدارلاردى تٶمەندەتۋ كەرەك».
ٸس-شارا سوڭىندا East Star Resources باس ديرەكتورى الەكس ۋولكەر مىرزا بارلىق قاتىسۋشىعا العىسىن ايتا كەلە, پرەزيدەنت پەن مينيسترلەردٸڭ العا قويعان نيەتتەرٸ, سونداي-اق قۇقىقتىق بازاداعى ٶزگەرٸستەر جوباسى اراسىندا ٷنەمٸ ەسەپكە الۋدى تالاپ ەتەتٸن بۇرىنعىداي الشاقتىقتار بولعانىنا قاراماستان, قازاقستان زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋ ٷشٸن كەرەمەت ورىن بولىپ تابىلاتىنىن جەنە كومپانييالار دا, ٷكٸمەت تە ٶزگەرٸپ وتىرعان جٷيەلەر جاعدايىندا پراكتيكالىق شەشٸمدەر تابۋ بويىنشا بٸرلەسكەن جۇمىستى جالعاستىرا بەرۋٸ كەرەكتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
كونفەرەنتسيياعا 160-تان استام قاتىسۋشى جينالدى جەنە تاۋ-كەن سالاسىن دامىتۋ ستراتەگيياسىن تالقىلايتىن جەنە تەجٸريە الماساتىن الاڭ قالىپتاستىردى. كونفەرەنتسييا قاتىسۋشىلارى حالىقارالىق ينۆەستورلاردىڭ قازاقستانعا قىزىعۋشىلىعىن قولدادى جەنە تاۋ-كەن ٶندٸرۋ سالاسىنا ينۆەستيتسييا تارتۋ جەنە ودان ەرٸ دامىتۋ ٷشٸن ەلەۋەتٸ زور ەكەنٸنە سەنٸم بٸلدٸردٸ. «قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن پالاتاسى» وسى پروتسەسستە بارلىق تاراپ ٷشٸن اقپارات پەن قولداۋ كٶزٸ بولۋدى جوسپارلاپ وتىر.
