قازاقستاندا ەرەكشە بٸلٸم بەرۋدٸ قاجەت ەتەتٸن بالالارعا قولداۋ كٶرسەتۋ باعىتىندا ماڭىزدى قادام جاسالدى. بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا العاش رەت ينكليۋزيۆتٸ ورتا قۇرۋعا ارنالعان پسيحولوگييالىق-پەداگوگيكالىق قولداۋدىڭ بٸرىڭعاي مەملەكەتتٸك ستاندارتى دايىندالدى. بۇل قۇجات ەرەكشە قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالاردىڭ بٸلٸم الۋ قۇقىعىن شىنايى جٷزەگە اسىرۋعا جول اشپاق.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدە 230 مىڭنان استام بالا ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸگٸمەن ٶمٸر سٷرٸپ جاتىر. بۇل جاي ستاتيستيكا ەمەس – ەر بالانىڭ جەكە تاعدىرى, جانۇياسى, بولاشاعى. وسى بالالارعا تەك جاناشىرلىق ەمەس, جٷيەلٸ قولداۋ قاجەت. جاڭا ستاندارت سول قولداۋدى ناقتىلايتىن جەنە بٸرٸزدەندٸرەتٸن ماڭىزدى قۇجات بولىپ وتىر.
بۇل جٶنٸندە وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸ ينكليۋزيۆتٸ جەنە ارنايى بٸلٸم بەرۋ دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى لاۋرا بۇتاباەۆا بىلاي دەيدٸ: «بۇل قۇجات – ەرەكشە قاجەتتٸلٸكتەرٸ بار بالالاردىڭ ساپالى بٸلٸمگە تەڭ قول جەتكٸزۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام. قازٸر بٸز مۇنىمەن قاتار بالالاردى كەشەندٸ قولداۋ جٶنٸندەگٸ زاڭ جوباسىن ەزٸرلەپ جاتىرمىز. ول وتباسى مەن بالانى تٷرلٸ سالا ماماندارىنىڭ بٸرلەسٸپ سٷيەمەلدەۋٸ ٷشٸن ينستيتۋتسيونالدىق جەنە قۇقىقتىق نەگٸز قالىپتاستىرادى».
قۇجاتتا بالانى ەرتە جاستان باستاپ, كەسٸبي بٸلٸمگە دەيٸن ٷزدٸكسٸز سٷيەمەلدەۋ, وقۋ پروتسەسٸن بەيٸمدەۋ, قاجەتتٸ ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋ, ورتاعا بەيٸمدەۋ سىندى كەشەندٸ تالاپتار بەلگٸلەنگەن. ەڭ باستىسى – جاۋاپتى قۇرىلىمدار مەن مامانداردىڭ مٸندەتٸ زاڭنامالىق تۇرعىدان ناقتىلاندى.
ينكليۋزييانى جاي عانا بالانى ورتا مەكتەپكە قابىلداۋ دەپ تٷسٸنۋگە بولمايدى. بۇل – مەكتەپتٸڭ بەيٸمدەلۋٸ, مۇعالٸمدەردٸڭ ارنايى ەدٸس-تەسٸلدەردٸ مەڭگەرۋٸ, اتا-انانىڭ قولداۋ تابۋى, وقۋشىنىڭ ٶزٸن جايلى سەزٸنۋٸ. اتا-انالار ٷشٸن دە بۇل – ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك پەن سىن. ەرەكشە بالانى تەربيەلەۋ – جٷيكە مەن جٷرەككە سالماق سالاتىن اۋىر ەڭبەك. سوندىقتان ولارعا تەك اقپارات ەمەس, مورالدىق جەنە پسيحولوگييالىق قولداۋ دا اۋاداي قاجەت.
لاۋرا بۇتاباەۆا اتاپ ٶتكەندەي, قازٸرگٸ تاڭدا وسى ساناتتاعى بالالاردى قولداۋ ٷش دەڭگەيلٸ جٷيە ارقىلى جٷزەگە اسىپ جاتىر. بۇل – بالا تۋىلعاننان باستاپ, مەكتەپكە دەيٸنگٸ, باستاۋىش جەنە كەسٸبي بٸلٸم بەرۋ كەزەڭدەرٸن تولىق قامتيتىن, قۇرىلىمى جاعىنان ناقتى ەرٸ يكەمدٸ جٷيە. ونىڭ سٶزٸنشە, مۇنداي تەسٸل ەرەكشە بالالاردىڭ بٸلٸم مەن قوعامعا بەيٸمدەلۋٸن ٷزدٸكسٸز قولداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
مەكتەپ تە دايىن بولۋى كەرەك. بۇل تەك پاندۋس پەن ليفت ورناتۋمەن شەكتەلمەيدٸ. ارنايى ماماندار, بەيٸمدەلگەن وقۋ باعدارلاماسى, شىدامدى ۇستاز – وسىنىڭ بەرٸ بٸر بالانىڭ بولاشاعىن قالىپتاستىرادى. بالانى قابىلداعان سىنىپتاستارعا دا تٷسٸندٸرۋ, تەربيەلەۋ جۇمىسى قاتار جٷرۋٸ كەرەك. ٶيتكەنٸ ينكليۋزييا تەك بٸلٸم ەمەس, قارىم-قاتىناس مەدەنيەتٸ.
مۇعالٸم – ينكليۋزييانىڭ نەگٸزگٸ دٸڭگەگٸ. سوندىقتان پەداگوگ-اسسيستەنت, ارنايى پەداگوگ, جەكە كٶمەكشٸ سەكٸلدٸ جاڭا لاۋازىمدار ەنگٸزٸلٸپ جاتىر. بۇل – قۋانتارلىق قادام. بٸراق ول مامانداردى دايىنداۋ, ٷزدٸكسٸز وقىتىپ وتىرۋ – ەندٸ نازاردان تىس قالماۋعا تيٸس مەسەلە.
وسى رەتتە لاۋرا بۇتاباەۆا اتاپ ٶتكەندەي, قازٸرگٸ ينكليۋزيۆتٸ جٷيەنٸڭ تابىستى بولۋى ەڭ الدىمەن كادر دايىندىعىنا بايلانىستى. «مۇعالٸمدەر, لوگوپەدتەر مەن پسيحولوگتار ارنايى بٸلٸم الىپ, ينكليۋزييا قاعيدالارىن ناقتى تٷسٸنٸپ, قولدانا الۋى كەرەك. بۇل – فورمالدى ەمەس, ساپالى ٶزگەرٸس كەزەڭٸ», – دەيدٸ ول.
جاڭا ستاندارتتىڭ قابىلدانۋى – مەملەكەتتٸڭ ۇستانىمىن بٸلدٸرەدٸ. بۇل تەك قاعاز جٷزٸندەگٸ ٶزگەرٸس ەمەس, بۇل – سانانى ٶزگەرتۋدٸڭ باستاۋى. قوعام مٷگەدەكتٸگٸ بار بالانى شەتتەتەتٸن ەمەس, قولدايتىن, ورتاق ورتادا قاتار كٶرەتٸن دەڭگەيگە كٶتەرٸلۋٸ كەرەك. ٶيتكەنٸ بۇل – ادامگەرشٸلٸكتٸڭ ٶلشەمٸ.
ينكليۋزييا – قايىرىمدىلىق ەمەس. بۇل – ەدٸلەت. ەر بالاعا مٷمكٸندٸك بەرۋ – تەك سول بالاعا ەمەس, بٷكٸل قوعامعا جاسالعان ينۆەستيتسييا. ەرەكشە بالاعا بٸلٸم بەرۋ – بولاشاقتا بەرٸمٸزگە ورتاق بەرەكە.
