"تەڭگەدەن ەل كەتٸپ ەدٸ, وعان موينىن سوزىپ, شەتٸنەن تاڭ قالىسىپ جاتقاندار بارشىلىق ەكەن. سىرتتاي قاراساڭىز, ولاردىڭ ەرەكەتٸ كٷلكٸ شاقىرادى. ال ەندەشە ولار بۇعان دەيٸنگٸ ەلٸمٸزدەگٸ انومالدى جوعارى ينفلياتسيياعا, تەرٸس مەندەگٸ ناقتى پايىزدىق مٶلشەرلەمەگە نەگە نەمقۇرايلى قاراعان? ينفلياتسييا دەگٸنٸڭٸز "ٶرت", ەكونوميكا قىزىپ بارادى, سوعان باعىتتالعان ساياسات جٷرٸپ جاتىر, بٸراق نارىقتاعىلار, دىم بولماعانداي كٷي كەشٸپ ەدٸ وسىعان دەيٸن". وسىلاي اشۋلانعان قارجىگەر-مامان ەرٸ Monetarity Telegram ارناسىنىڭ اۆتورى ۆلاديسلاۆ تۋركين ۇلتتىق بانكتەن تەڭگە باعامىن تٸزگٸندەپ ۇستاۋدى جاپپاي تالاپ ەتۋشٸ تٶمەن بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ قولدايتىنداردىڭ ەكٸجٷزدٸ ەرەكەتٸن دە سۇق ساۋساقپەن نۇقىپ كٶرسەتەدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
"ال اناۋ, تەڭگە تٷرٸندەگٸ مەملەكەتتٸك باعالى قاعازداردىڭ (مبق) تابىستىلىعى مەن اقش وبليگاتسييالارى اراسىنداعى ٷلكەن ايىرما (سپرەد) شە? كٶزدەرٸڭ كٶرسە, سونى نەگە كٶرمەيسٸڭدەر? سول كەزدە ٸشەكتٸ تارتۋ كەرەك ەدٸ. ٶيتكەنٸ بۇل ايىرماشىلىق اقشا باعامىنا قاتىستى تەۋەكەل مەن ينفلياتسييالىق سىياقىلاردى سيپاتتاپ, تەڭگەنٸڭ الدا دا ەلسٸرەي تٷسەتٸنٸن تانىتقان. ەسەپ-قيساپتارعا سٷيەنسەك, بازالىق مودەلدەر بويىنشا تەڭگەنٸڭ تەپە-تەڭ شاماسى 520 تٶڭٸرەگٸندە قالىپتاسقان. ساتىپ الۋ قابٸلەتٸ مەن پايىزدىق مٶلشەرلەمەلەر پاريتەتٸ ارقىلى دەل وسى دەڭگەيگە كەلەمٸز. وسى جاعىنان العاندا, باعامنىڭ, كەرٸسٸنشە 520 تەڭگەدەن تٶمەندەۋٸ تٷسٸنٸكسٸزدەۋ, ترەندتٸك ينفلياتسييا لوكالدى ماكسيمۋمدى يگەرٸپ, ينفلياتسييانى ەسەپكە العاندا SAAR (جىلدىق مەندەگٸ ماۋسىمدىق تٷزەتۋلەر) مٶلشەرلەمەسٸ, تٸپتەن تەرٸس ايماققا جىلجىعان (اقپاننان باستاپ مامىرعا دەيٸن)", - دەيدٸ مامان.
تۋركيننٸڭ پٸكٸرٸنشە, 1 اقش دوللارى قۇنىنىڭ 520 تەڭگەدەن اسۋىنا مىنانداي بٸرنەشە فاكتور بار:
- بٸرٸنشٸدەن, باستى فاكتور – ەكونوميكانىڭ قىزۋى. وعان ٷكٸمەت "ٷدەمەلٸ يندۋسترييالاندىرۋ" دەپ ەدەمٸلەپ بەتپەردە تاعىپ قويدى. "ەرەكشە جول", "ەكونوميكالىق سەرپٸلٸس", "پوتەنتسيالدى ٶسٸرۋ" دەگەن ۇراندار ارتىندا نە جاتقانى بەلگٸلٸ: ەكونوميكاعا اقشا بٷگٸن قۇيىلادى, ال كٷتٸلگەن قايتارىم, ەرينە كەشٸگەدٸ, پوزيتيۆتٸ ويلاعاننىڭ ٶزٸندە, بەلگٸسٸز ۋاقىتقا ەيتەۋٸر قايتادى. وعان قوسا بۇل ينۆەستيتسييانىڭ باسىم بٶلٸگٸ يمپورتتىق قۇرىلعىلار مەن ماتەريالدارعا جۇمسالادى. نەتيجەسٸندە شەتەل ۆاليۋتاسىنا دەگەن سۇرانىس كٷرت ارتىپ, بۇل ماۋسىمدىق فاكتورلارمەن, ينفلياتسييالىق كٷتۋلەرمەن جەنە پايىزدىق تەۋەكەلدەرمەن جاعدايدى ودان سايىن ۋشىقتىرا تٷسەدٸ.
- ەكٸنشٸدەن, ينفلياتسييالىق جەنە اقشا باعامىنا قاتىستى اۋان. ەلٸمٸزدەگٸ ينفلياتسييا نىسانالى دەڭگەيگە تۇراقتاماي, جۇرتتىڭ دەۆالۆاتسيياعا قاتىستى كٷدٸگٸن كٷشەيٸپ تۇر. ونىڭ ٷستٸنە ۇلتتىق بانكتٸڭ ماۋسىم ايىنداعى وتىرىسىندا بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ كٶتەرمەۋ تۋرالى قابىلداعان شەشٸمٸ نارىقتىڭ كٷدٸگٸن ودان سايىن ۇلعايتتى. ٷكٸمەت پەن رەتتەۋشٸ ورگاننىڭ "ينفلياتسييا – قالىپتى قۇبىلىس", "مٶلشەرلەمەنٸ قاتتى كٶتەرمەيمٸز, ٶسٸمگە كەدەرگٸ بولماسىن" دەگەن مەلٸمدەمەلەرٸ اقشا-كرەديت ساياساتىنا دەگەن سەنٸمدٸ شايقالتتى.
- نەتيجەسٸندە تەڭگە باعامى قازٸر ماكروەكونوميكالىق فۋندامەنتالدى فاكتورلاردان گٶرٸ ەلدەگٸ مونەتارلىق تەرتٸپتٸڭ ينستيتۋتسيونالدى قۇلدىراۋىن كٶرسەتەدٸ. وسىلايشا, ينفلياتسيياعا بەي-جاي قاراۋدىڭ, تەڭگە مەن دوللار اراسىنداعى ينفلياتسييالىق ايىرماشىلىق پەن پايىزدىق مٶلشەرلەمەدەگٸ الشاقتىقتىڭ كەسٸرٸنەن تەڭگە بٸرتٸندەپ قۇنسىزدانىپ جاتىر. وعان قوسا, ەكونوميكانىڭ جاساندى جولمەن قىزۋى دا سۇرانىستى ارتتىرىپ, قىسىمدى كٷشەيتۋدە.
"ەگەر بيىلعى ورتاشا باعامدى الىپ, ينفلياتسييا بولجامدارىنا قاراي شاعىپ ەسەپتەپ جٸبەرسەك, بٸر جىل ٸشٸندە تەڭگەنٸڭ دوللارعا شاققانداعى باعامى 550-560 شاماسىنا بارىپ قالادى. ەرينە, بۇل -تەك ورتا مەرزٸمدٸ باعدار. قازٸرگٸ جوعارى سۇرانىستى, تەۋەكەل فاكتورلارىن ەسكەرسەك, اقشا باعامى بۇدان دا جوعارى بولۋى مٷمكٸن. ال ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ "بيۋدجەتتٸك باعام" رەتٸندە 540-تى ايتۋى, مەنٸڭشە, قىسىم كٶزٸ بولىپ تابىلمايدى, كەرٸسٸنشە, ەكونوميكالىق تۇرعىدان نەگٸزدەلگەن, ينفلياتسييالىق تەۋەكەلدەردٸ ەسكەرمەگەن ەسەپ-قيساپقا سٷيەنگەن دۇرىس بولجام. جالپى, باعدارى دۇرىس, ول ٷشٸن ارقاسىنان دا قاعىپ قويۋعا بولادى. بٸراق, مەسەلە مۇندا ەمەس, باسقادا. ٷكٸمەت ٶز بولجامىن جارييالادى, الايدا تەرٸس سالدارلاردى جويۋعا باعىتتالعان ناقتى شارالاردى ايتپادى. نەگٸزٸ, بٸز ايتىپ وتىرعان مەسەلەنٸڭ تٷپ-تامىرى وسى ارادا جاتىر. تەڭگە باعامى – سەبەپ ەمەس, ول تەك سالدار. ينفلياتسييا ۇدايى جوعارى بولىپ تۇرسا, مونەتارلىق ساياسات ناشار جٷرگٸزٸلسە, ال فيسكالدىق ساياسات "حالىققا جاعامىن" دەپ ۇرانداتىپ جاتسا, ۆاليۋتالىق باعام ەرتە مە, كەش پە پەسسيميستٸك ستسەناريي كٶرسەتكٸشتەرٸن "قۋىپ جەتۋٸ" ەبدەن ىقتيمال", دەپ سٶزٸن تٷيٸندەيدٸ ول.
بۇعان دەيٸن ەكونوميست الماس چۋكين ينفلياتسييا حالىقتىڭ اقشاسىن قالاي "جەپ" جاتقانىن ايتىپ, ٶز بولجامىمەن بٶلٸسكەن.
