XII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى كورىتىندىلاندى
2019 جىلى فورۋم جۇمىسىنا ەلەمنٸڭ 74 ەلٸنەن دەلەگاتتار قاتىستى. ولاردىڭ سانى 5 600 ادامعا جەتتٸ, سونداي-اق 460 سپيكەر بولدى. سونىمەن قاتار, بۇل وقيعانى بايانداۋعا ەلەمنٸڭ 30 ەلٸنەن 381 جۋرناليست كەلدٸ. فورۋم بٸر ۋاقىتتا 6 تٷرلٸ جەردە ٶتكٸزٸلدٸ. ولار: كونگرەسس تسەنتر, Hilton, احقو, Astana Hub, St. Regis Astana, Rixos President Astana.
فورۋمنىڭ 12 جىلدىق تاريحىندا العاش رەت قازاقستان ٷشٸن جاڭا تالقىلاۋ فورماتتارى-قارجى مينيسترلەرٸ مەن ەلدەردٸڭ ورتالىق بانكتەرٸنٸڭ باسقارۋشىلارى ٷشٸن حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ قاتىسۋىمەن دٶڭگەلەك ٷستەل, بۇۇ تۇراقتى دامۋ ماقساتتارى بويىنشا بٸرٸنشٸ قازاقستاندىق فورۋم ٶتكٸزٸلدٸ. ستۋدەنتتەر مەن جاستار ٷشٸن استانا ەكونوميكالىق فورۋمىندا AEF Talks فورماتى قاراستىرىلدى. بۇل فورمات اشىق كٶپشٸلٸك لەكتسييالاردى, نوبەل يەگەرلەرٸمەن جەنە ساياسي قايراتكەرلەرمەن كەزدەسۋلەردٸ قامتيدى. سونداي-اق, بيىل باسپاسٶز ورتالىعىندا one on one پٸكٸرتالاس فورماتى پايدا بولدى.
فورۋمنىڭ بٸرٸنشٸ كٷنٸ پلەنارلىق وتىرىستى اەف-تىڭ يدەيالىق ىنتالاندىرۋشىسى, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اشتى. ول ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق سىن-قاتەرلەردٸ ەڭسەرۋ ٷدەرٸسٸندەگٸ فورۋمنىڭ ماڭىزدى رٶلٸن اتاپ ٶتتٸ.
"ٶتكەن جىلدارى وسى جەردە تالقىلانعان ۇسىنىستار مەن يدەيالار كٶپ جاعدايدا قازاقستانعا جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە دەر كەزٸندە جاۋاپ بەرۋگە جەنە قيىندىقتاردى سەتتٸ ەڭسەرۋگە كٶمەكتەستٸ. ٶزدەرٸڭٸز بٸلەسٸزدەر, دامۋدىڭ قازاقستاندىق مودەلٸ بارلىق جاعدايلار مەن بولجامدارعا قاراماستان, ٶزٸنٸڭ تۇراقتىلىعى مەن تيٸمدٸلٸگٸن دەلەلدەدٸ. بٸز ٶرشٸل ماقسات قويدىق, بٸز ولارعا قول جەتكٸزدٸك", – دەدٸ ەلباسى.
حۆق-نىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى كريستين لاگارد ٶز سٶزٸن بەلگٸلٸ قازاقستاندىق اقىن اباي قۇنانباەۆتىڭ: «اقىرىن جٷرٸپ, انىق باس» دەگەن سٶزٸنەن باستادى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل دانالىق كاۆكاز جەنە ورتالىق ازييا ەلدەرٸندە ينكليۋزيۆتٸ ٶسۋگە قول جەتكٸزۋ ٷشٸن تيٸمدٸ شارالاردى ەزٸرلەۋدٸڭ كٸلتٸ بولۋى مٷمكٸن. لاگارد قازاقستان مەن وسى ايماقتىڭ باسقا دا ەلدەرٸ ودان ەرٸ دامۋ ٷشٸن زور ەلەۋەتكە يە دەپ ەسەپتەيدٸ.
ارمەنييا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ارمەن ساركيسيان جاڭا جٷيەنٸ قۇرۋعا شاقىردى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل قۇرىلىسقا تەك مەملەكەت باسشىلارى عانا ەمەس, بارلىق ادامدار قاتىسۋى تيٸس: «اپاتتان اۋلاق بولىڭىز, دٷنيەگە كەلگەن بالالار ٷشٸن ەلەمدٸ جوبالاڭىز. ولار مٷلدەم باسقا ەلەمدە ٶمٸر سٷرەدٸ. بٸز قۇرعىمىز كەلەتٸن جٷيە, ٸرٸ ەلدەر اراسىنداعى بەسەكەلەستٸكتٸ عانا ەمەس, ٶزگەرمەلٸ ەلەمنٸڭ نەگٸزگٸ قيىندىقتارىن دا باستان كەشٸرەدٸ دەپ ٷمٸتتەنەمٸن», – دەپ مەلٸمدەدٸ ارمەنييا پرەزيدەنتٸ.
بٸلٸمگە دەگەن قۇشتارلىعىمەن بەلگٸلٸ, رەسەي سبەربانكٸنٸڭ پرەزيدەنتٸ مەن باسقارما تٶراعاسىگەرمان گرەفبىلاي دەدٸ: "بٸز بارلىعىمىزوقۋشىمىز. بٸز ماحاتما گاندي پرينتسيپٸن باسشىلىققا الۋعا تىرىسامىز. «ەرتەڭگٸ كٷنٸڭٸز ٶمٸرٸڭٸزدٸڭ سوڭعى كٷنٸڭٸزدەي ٶمٸر سٷرٸڭٸز. مەڭگٸ ٶمٸر سٷرەتٸندەي بٸلٸم الىڭىز».
سونداي-اق فورۋم اياسىندا كەلەسٸ پٸكٸرلەر ايتىلدى:
دجەففري ساكس: «قازاقستان بەيبٸتشٸلٸككە ۇمتىلۋ سالاسىنداعى كٶشباسشىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى»;
ارميدا سالسييا اليشاحبانا: «قازاقستان تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن ەلەۋلٸ ەلەۋەتكە يە»;
حۋان مانۋەل سانتوس: «سوڭعى بٸرنەشە جىلدا تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنىڭ ٸلگەرٸلەۋٸ تىم ەرەكشە بولدى, بٸراق بۇل جەتكٸلٸكسٸز»;
ستەنلي فيشەر: «ٶنٸمدٸلٸكتٸ بولجاۋ ٶتە قيىن. بٸز جاي عانا قولىمىزدان كەلەتٸن نەرسەنٸڭ بەرٸن جاسايمىز».
بۇدان باسقا, دەستٷرلٸ اەف ماڭىزدى كەلٸسٸمدەر مەن مەموراندۋمدار جاساۋ الاڭىنا اينالدى. GEAR (Kazakhstan Global Investment Roundtable) اياسىندا جالپى سوماسى 8,7 ملرد دوللار بولاتىن 43 كەلٸسٸمگە قول قويىلدى.
اتاپ ايتقاندا, گاز حيميياسى سالاسىندا ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ مەن سينگاپۋرلىق "Westgasoil" كومپانيياسى اراسىندا مەتانول مەن ولەفين ٶندٸرۋ جوباسىن جٷزەگە اسىرۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويىلدى.جوبانى ٸسكە اسىرۋ حيمييا ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋدٸ وقشاۋلاۋعا جەنە تۇتاستاي العاندا ەلدٸڭ گاز-حيمييا كەشەنٸن دامىتۋ ارقىلى ەكسپورتقا باعدارلانۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
Yıldirim Holding (تٷركييا) جەنە جامبىل وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ ەكسپورتتى دامىتۋ ماقساتىندا جامبىل وبلىسىندا كالتسييلەنگەن سودا ٶندٸرۋ بويىنشا زاۋىت سالۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويدى. زاۋىتتىڭ جوبالىق قۋاتى جىلىنا 400 مىڭ توننانى قۇرايدى.
جىلىجاي كەشەندەرٸنٸڭ قۇرىلىسى بويىنشا جوبا, سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸنٸڭ ەكسپورتقا باعىتتالۋىنا ارنالعان جوبا شەڭبەرٸندە تيٸستٸ كەلٸسٸمگە "KAZAKH INVEST "ۇك" اق مەن «ەكو-كۋلتۋرا» اٶح رەسەيلٸك ينۆەستورى اراسىندا قول قويىلدى. سونداي-اق, تاماق ٶنەركەسٸبٸ سالاسىندا پاۆلودار وبلىسى ەكٸمدٸگٸ مەن Beijing NAALE GROUP (قحر) اراسىندا قانت زاۋىتىن سالۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
"YDA Holding" (تٷركييا) كٶلٸك جەنە لوگيستيكا سالاسىندا تٷركٸستان وبلىسى ەكٸمدٸگٸمەن حالىقارالىق ەۋەجايدى سالۋ جەنە پايدالانۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويىلدى. بۇل قۇرىلىسى باسىنان باستالاتىن,قازاقستان تاريحىنداعى العاشقى ەۋەجاي. كٶلٸك سالاسىنداعى تاعى بٸر جوبا اقتٶبە قالاسىنداعى حالىقارالىق ەۋەجاي بازاسىندا لوگيستيكالىق حاب قۇرۋ بولىپ تابىلادى, تيٸستٸ كەلٸسٸمگە "KAZAKH INVEST "ۇك" اق مەن "اەون" كورپوراتسيياسى (رەسەي) اراسىندا قول قويىلدى.
تمك سالاسىندا "Canarax Trading LLC" كومپانيياسى (باە) مەن پاۆلودار وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ اراسىندا جوبالىق قۋاتتىڭ جىلىنا 165 مىڭ تونناعا دەيٸن ٶسۋ پەرسپەكتيۆاسىمەن تەحنيكالىق كرەمنيي ٶندٸرۋ بويىنشا ۋاعدالاستىققا قول جەتكٸزٸلدٸ. بٸرٸنشٸ كەزەڭدە 30 مىڭ توننا ٶنٸم شىعارۋ جوسپارلانۋدا. زاۋىت ٶنٸمدەرٸ مەتالل قورىتپالارىن, ورگانيكالىق قوسىلىستاردى, ەلەكترونيكا مەن كٷن ەنەرگەتيكاسىن ٶندٸرۋ ٷشٸن پايدالانىلاتىن بولادى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا "Shanghai Construction Group" (قحر)-مەن شىمكەنت قالاسىندا سىيىمدىلىعى 1000 تٶسەك-ورىن كٶپ بەيٸندٸ كلينيكا قۇرىلىسى بويىنشا كەلٸسٸمگە قول قويىلدى. جاڭا تەحنولوگييالار مەن جابدىقتارمەن جابدىقتالعان كلينيكا مەديتسينالىق قىزمەتتەردٸڭ تولىق سپەكترٸن كٶرسەتەدٸ جەنە ورتالىق ازييادا جالعىز پروتوندىق تەراپييا ورتالىعى بولادى دەپ جوسپارلانۋدا.
سونىمەن قاتار, بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا ٷش ٶڭٸردە: نۇر – سۇلتان, الماتى جەنە شىمكەنت قالالارىندا سينگاپۋرلىق Kinder World ينۆەستورىمەن «بٸلٸم بەرۋ مەتروپوليتەنٸنٸڭ قۇرىلىسى-بالاباقشا, مەكتەپ, كوللەدج, ۋنيۆەرسيتەت» جوباسىن جٷزەگە اسىرۋ بويىنشا جول كارتاسىنا قول قويىلدى. تاياۋ جىلدارى حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ مەكتەپتەر, سونداي-اق قازاقستان استاناسىنداعى كوللەدج جەنە بٸلٸم بەرۋ كامپۋسىنىڭ جەلٸسٸ سالىناتىن بولادى.
سونىمەن قاتار, اقپارات ورتالىقتارى قۇرىلىسى جەنە قازاقستان اۋماعىندا 5G جوبالارىن ەنگٸزۋ سيياقتى جوبالار بويىنشا ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكٸزٸلدٸ.سونداي-اق ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كوميسسيياسى (ەەك) مەن بۇۇ-نىڭ ازييا مەن تىنىق مۇحيتقا ارنالعان ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك كوميسسيياسى (بۇۇ اتمەەك) اراسىندا ٶزارا تٷسٸنٸستٸك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. قۇجاتقا ەەك القاسىنىڭ مٷشەسٸ تيمۋر جاقسىلىقوۆ پەن بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى, بۇۇ اتمەەك اتقارۋشى حاتشىسى ارميدا اليشاحبانا قول قويدى.
فورۋمنىڭ نەتيجەلٸلٸگٸ مەن بەدەلدٸلٸگٸن ەلەمدٸك باق دا اتاپ ٶتتٸ. Euronews تەلەارناسى اەف ەلەمدٸك ەكونوميكا مەن قارجى جٷيەسٸن قالپىنا كەلتٸرۋ جەنە دامىتۋ مەسەلەلەرٸن تالقىلاۋ ٷشٸن ەڭ ىقپالدى حالىقارالىق الاڭداردىڭ بٸرٸ دەپ اتادى. Bloomberg حالىقارالىق اگەنتتٸگٸ سونداي-اق اەف ورتالىق ازيياداعى باستى پٸكٸرتالاس الاڭى دەپ سانايدى: «11 جىل ٸشٸندە استانا ەكونوميكالىق فورۋمى (اەف) ەلەمدٸك ەكونوميكا مەن قارجى جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ جەنە دامىتۋ مەسەلەلەرٸن تالقىلاۋعا ارنالعان ەڭ بەدەلدٸ حالىقارالىق پلاتفورمالاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە مەرتەبەگە يە بولدى.».
فورۋمنىڭ شەتەلدٸك قوناقتارى اەف ۇيىمىنىڭ جوعارى دەڭگەيٸن اتاپ ٶتتٸ. ولارعا ىڭعايلى ناۆيگاتسييا, دامىعان ينفراقۇرىلىم, پٸكٸرتالاستاردىڭ قىزىقتى فورماتتارى, پلەنارلىق سەسسييانىڭ اشىق اشىلۋى جەنە زالدىڭ ەرەكشە بەزەندٸرٸلۋٸ ەرەكشە ۇنادى. كٶپتەگەن قاتىسۋشىلار «اەف-تا رەسميلٸك ەمەس, قارىم-قاتىناس باعالاندى» دەگەن پٸكٸرٸمەن بٶلٸستٸ. بۇل كونفەرەنتسييا قىزىقتى مونولوگتاردى نەتيجەلٸ, جاندى ديالوگتارعا اۋىستىرعان ٸس-شارا بولدى, بۇل استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ تۇجىرىمداماسىنا تولىق جاۋاپ بەرەدٸ.
بيىل «استانا EXPO-2017» اق ۇلتتىق كومپانيياسىمەن ۇيىمداستىرىلعان اەف-2019 وسىنداي نەتيجەلەرمەن اياقتالدى. كەلەسٸ فورۋم 2020 جىلى جارقىن بولۋى كٷتٸلۋدە.
