الداعى ۋاقىتتا ەل ازاماتتارى اەس سالۋعا قاتىستى رەفرەندۋمعا قاتىسىپ, ٶزٸنٸڭ تاڭداۋىن جاسايتىن بولادى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت قازاقستان حالقىنا ارناعا جولداۋىندا 6 قازان كٷنٸ اەس سالۋعا قاتىستى رەفرەندۋمنىڭ ٶتەتٸنٸن حابارلادى. ەلٸمٸزدٸڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدە اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور. جالپى, قازاقستان اەس سالۋ مەسەلەسٸ سوڭعى 2-3 جىلدىڭ بەدەرٸندە بەلسەندٸ تالقىلاپ كەلەدٸ. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە كٶپتەگەن تالقىلاۋلار ٶتتٸ. قوعامدىق مەنٸ زور وسى ٸسكە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ بەلسەنە قاتىسقانىن بٸلەمٸز. وسى رەتتە ەلٸمٸز بويىنشا مىڭداعان ۇيىمنىڭ باسىن بٸرٸكتٸرٸپ وتىرعان قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتٸ بانۋ نۇرعازيەۆا اەس سالۋ بويىنشا ويىن ورتاعا سالدى. ٶيتكەنٸ اتالمىش ۇيىم جەر-جەردە ٶتكەن اەس سالاۋعا قاتىستى قوعامدىق تىڭداۋلاردى ۇيىمداستىرۋىشالردىڭ بٸرٸ بولدى.
– بانۋ حانىم, سٸزدەر ەل ٸشٸندە ٶتكەن قوعامدىق تالقىلاۋلاردىڭ بەل ورتاسىندا جٷردٸڭٸزدەر. جالپى, قوعامدىق تالقىلاۋلار قالاي ٶتتٸ?
– قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى ۇيىمى ەلٸمٸزدەگٸ ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ باسىن بٸرٸكتٸرٸپ وتىرعان ٷلكەن اليانس. سوندىقتان بٸزدەر ەلٸمٸزدە اەس سالۋعا قاتىستى قوعامدىق تىڭداۋلاردى ۇيىمداستىرۋعا بەلسەنە قاتىستىق. بۇل باعىتتاعى جۇمىستارمەن ارالاسىپ كەلە جاتقانىمىزعا بٸراز جىلدىڭ جٷزٸ بولدى.
بٸزدٸڭ اليانسقا قوعامدىق ٶمٸرٸمٸزدە تٷرلٸ سالالاردىڭ مەسەلەسٸن كٶتەرٸپ جٷرگەن ۇيىمدار كٸرەدٸ.. ايتالىق, ەلٸمٸزدە اەس سالۋ مەسەلەسٸندە ەكولوگييالىق ۇيىمدار كٶپتەگەن كٶمەگٸن تيگٸزدٸ دەپ ايتا الامىن. وسى رەتتە بٸزدەر ەكولوگييا, ەنەرگەتيكا سالاسى ماماندارىنىڭ باسىن قوسىپ, كٶپتەگەن جەرلەردە قوعامدىق تالقىلاۋلار ٶتكٸزدٸك.
سول كەزدە كٶپشٸلٸك اەس-كە قاتىستى كٶڭٸلٸن كٷپتٸ قىلعان ساۋالدارىن ماماندارعا تٸكەلەي قويىپ, تۇششىمدى جاۋاپ الدى. وسىنداي بٸلٸكتٸ ماماندار قاتىسقان تالقىلاۋلاردا حالىق ولاردىڭ پٸكٸرٸن كٶڭٸل قويىپ تىڭداعانىنا كۋە بولدىم.
– قوعامدىق تالقىلاۋلاردا حالىق اەس سالۋعا قاتىستى قانداي سۇراقتاردى كٶبٸرەك قويدى? جۇرتتى قانداي مەسەلەلەر تولعاندىرادى, سونى ايتىڭىزشى?
– بٸردەن ايتۋىمىز كەرەك. وسىنداي تالىقلاۋلاردان كەيٸن حالىق اتوم ەنەرگەتيكاسىنا قاتىستى فوبيياسىن جەڭٸپ, اەس سالۋ مەسەلەسٸن دۇرىس قابىلداي باستادى. بۇل قۋانارلىق جاعداي. بۇل رەتتە كٶپشٸلٸك ماماندارعا ٶزدەرٸن مازالاعان سۇراقتارىن قويىپ جاۋاپ الۋى جۇرتتىڭ اەس-كە قاتىستى وي-پٸكٸرٸن كٶپ ٶزگەرتتٸ دەسەم بولادى.
قازٸر حالىق اەس سالۋدىڭ ماڭىزىن تٷسٸنٸپ وتىر. بٸراق كٶپشٸلٸك اەس-تٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ ەكولوگييالىق احۋالىنا قانشالىقتى ەسەر ەتەتٸنە الاڭدايتىنىن بايقادىم.
قوعامدىق تالقىلاۋلاردا ەكولوگييا مەسەلەسٸ بويىنشا كٶپتەگەن سۇراقتار قويىلدى. ايتالىق, قوعامدىق تالقىلاۋلاردا اەس-كە پايدالانىلاتىن وتىننىڭ قالدىقتاردىڭ قالاي ساقتالاتىنىن بٸلگٸسٸ كەلەتٸندەرٸن ايشىپ ايتتى. ٶز كەزەگٸندە ەكولوگ, ەنەرگەتيك ماماندار يادرولىق قالدىقتاردىڭ قاۋٸپسٸز ساقتاۋدىڭ تەرتٸبٸن تٷسٸندٸرٸپ بەردٸ.
سونىمەن قاتار بولاشاقتا يادرولىق قالدىقتاردىڭ ٶزٸن ەكٸ-ٷش قايتارا پايدالانۋدىڭ تەحنولوگيياسى پايدا بولىپ جاتقانىن ايتىپ, قالدىقتىڭ ٶزٸ ستراتەگييالىق وتىن ەكەنٸن ايتقاندا, كٶپشٸلٸك اەس-تٸڭ ەلدەكٸمدەر ايتقانداي قورقىنىشتى دٷنيە ەمەس ەكەنٸن تٷسٸندٸردٸ. جالپى, حالىق اراسىندا اەس سالۋعا قاتىستى كونسەنسۋس پايدا بولدى دەپ نىق سەنٸممەن ايتا الامىن.
– قوعامدىق تالقىلاۋلاردا اەس سالۋعا قارسىلىق تانىتقاندار دا بولعان شىعار?
– ەرينە, ونداي ادامدار دا بولدى.
– سوندا ولار قانداي ۋەج ايتادى?
– ولار اتوم ەنەرگەتيكاسى قورشاعان ورتاعا كەرٸ ەسەر ەتەتٸنٸن العا تارتىپ, ٶز ويلارىن ايتۋعاتىرىستى. ٶز سٶزدەرٸندە چەرنوبىل مەن فۋكيسيما اەس-ٸندەگٸ ورىن العان اپاتتاردى ايتقان بولدى. بٸراق ماماندار ولارعا قازٸرگٸ رەاكتورلار مەن سول كەزدەگٸ رەكاتورلاردىڭ اراسى جەر مەن كٶكتەي ەكەنٸن ايتىپ تٷسٸندٸردٸ.
بٸراق ٶزٸن كٶرسەتٸپ قالعىسى كەلەتٸن بٸراز اادامدار مامانداردىڭ ۋەجٸن تىڭداعىسى كەلەمەگەن سىڭاي تانىتتى. قاراپايىم حالىق ولاردىڭ وي-پٸكٸرٸن قولدامادى.
– سٸزدٸڭ ەڭگٸمە اۋانىڭىزدان قوعامدىق تالقىلاۋلار دا حالىق ەلٸمٸزدە اەس سالۋدى قولداپ وتىرعانىن بايقادىق.
– يە, جۇرتتىڭ كٶپشٸلٸگٸ اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋدى قولداۋدا. بٷگٸندە ەل ەكونوميكاسى دامىپ, قۋات كٶزٸنە دەگەن مۇقتاجدىق ارتىپ كەلەدٸ. ال مۇنى اەس سالىپ الدىن الماساق, باسقا امال جوق.
ەدەتتە قازاقتىڭ كەڭ جەرٸندە بٸرنەشە فرانتسييا سىيىپ كەتەدٸ دەپ كٶكٸرەگٸمٸزدٸ ماقتانىش سەزٸمٸ كەرەنيدٸ عوي. بٷگٸن بٸزدەر مىسالعا كەلتٸرەتٸن فرانتسييادا 56 رەاكتور جۇمىس ٸستەپ تۇر. فرانتسۋزدار ٶزدەرٸنە قاجەتتٸ ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ 71%-ىن وسى اتوم ەنەرگەتيكاسىنان الىپ وتىر.
ٸرگەمٸزدەگٸ قىتاي دا اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋعا باسا مەن بەرۋدە. جاقىن بولاشاقتا قىتايلار 150 اەس سالىپ, ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن بٸرجولاتا شەشۋدٸ كٶزدەۋدە.
سوڭعى ۋاقىتتارى اتوم ەنەرگەتيكاسى جاسىل ەنەرگەتيكانىڭ باستى كٶزٸنە اينالىپ وتىر. كٶمٸر جاعىپ, اۋاعا ۋلى زاتتاردى تاراتقانشا تازا اتوم ەنەرگەتيكاسىن ٶركەندەتۋٸمٸز كەرەك. مۇنى حالىق تا تٷسٸنٸپ وتىر. الداعى رەفرەندۋم كەزٸندە حالىق دۇرىس تاڭداۋ جاسايتىنا سەنٸمدٸمٸن.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
