شىلىمقۇمارلىق - ەرتە ٶلٸمگە سەبەپ ەكەنٸ جاسىرىن ەمەس. ارنايى زەرتتەۋ جاساعان بريتان عالىمدارى ۇلىبريتانييادا 2010 جىلدان بەرٸ ميلليونعا جۋىق ادامنىڭ وسى شىلىمعا دەگەن تەۋەلدٸلٸكتٸڭ سالدارىنان قايتىس بولعانىن جازادى.
زەرتتەۋ جوعارى ساپالى كلينيكالىق (راندوميزاتسييالانعان باقىلاۋداعى) سىناق بارىسىندا قۇرامىندا نيكوتينٸ بار ەلەكتروندى تەمەكٸ شىلىمقۇمارلىقتان ارىلۋدىڭ تيٸمدٸ قۇرالى بولىپ تابىلاتىنىن دەلەلدەگەن. سول سەبەپتٸ, ەلەكتروندى تەمەكٸنٸ NICE باسشىلىعى, بريتاندىق توراكالدى قوعامى, كورولدٸك جالپى تەجٸريبەلٸك دەرٸگەرلەر كوللەدجٸ, كورولدٸك دەرٸگەرلەر كوللەدجٸ, كورولدٸك اكۋشەرلٸك جەنە گينەكولوگييا كوللەدجٸ, كورولدٸك اكۋشەرلەر كوللەدجٸ جەنە باسقا دا ۇيىمدار ماقۇلداعان. ۆەيپ تۋرالى سەنٸمدٸ اقپارات ۇسىنۋ قازٸرگٸ قوعامدا ٶتە ماڭىزدى, ٶيتكەنٸ بٷگٸندەرٸ ۆەيپتٸ تۇتىنىپ كٶرمەگەن شىلىمقۇمارلاردىڭ 43%-ى ونى تەمەكٸ شەككەننەن گٶرٸ ەلدەقايدا زيياندى دەپ سانايدى.
ۆەيپينگ تۋرالى بٸرٸنشٸ ميف: ۆەيپتەگٸ نيكوتين تەمەكٸدەگٸدەن دە زيياندى
شىن مەنٸندە ولاي ەمەس. سوڭعى 12 جىل ٸشٸندە دەرٸلٸك زاتتار مەن مەديتسينالىق تاۋارلاردى رەتتەۋ اگەنتتٸگٸنە ۆەيپكە بايلانىستى ٶلٸم-جٸتٸم تۋرالى بەس حابارلاما كەلٸپ تٷستٸ (2 جٷرەك جەنە 3 تىنىس الۋ مٷشەلەرٸنە قاتىستى). ۆەيپتٸڭ جاعىمسىز ەسەرٸ تۋرالى 942 حابارلامانىڭ 339-ى تٸركەلٸپ, راستالدى. الايدا, MHRA بۇل ارادا سەبەپ-سالدارلىق بايلانىستىڭ دەلەلدەنبەگەنٸن باسا ايتادى, ٶيتكەنٸ مەديتسينا سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸنە ەلەكتروندى تەمەكٸنٸڭ جاعىمسىز ەسەرٸنە كٷمەن-كٷدٸك تۋىنداسا دا حابار بەرۋ ۇسىنىلعان.
سوندا جىلىنا اۋرۋحاناعا تٷسۋدٸڭ 500 مىڭنان استام جاعدايى تەمەكٸ شەگۋمەن بايلانىستى ورىن الادى. ال ۆەيپكە قاتىستىسى تەك 420 جاعداي.
ۆەيپ تۇتىنۋ كەزٸندەگٸ ۋلى حيميكاتتاردىڭ ەسەر ەتۋ دەڭگەيٸ تەمەكٸ شەگۋ كەزٸندەگٸ دەڭگەيدٸڭ شامالى عانا ٷلەسٸن قۇرايدى. سونىمەن قاتار, 2016 جىلدان باستاپ ۇلىبريتانييادا ادام دەنساۋلىعىنا قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن كەز-كەلگەن تٷردەگٸ, ياعني قىزدىرىلعان نەمەسە قىزدىرىلماعان نيكوتيندٸ قۇرايتىن سۇيىقتىقتى ەلەكتروندى تەمەكٸگە قولدانۋعا تىيىم سالىنعان. تىيىم سالىنعان حيمييالىق زاتتارعا دەرۋمەندەر مەن دياتسەتيل جاتادى.
ۆەيپينگ تۋرالى ەكٸنشٸ ميف: ۆەيپ تەمەكٸگە قاراعاندا تەۋەلدٸلٸكتٸ كٶبٸرەك تۋدىرادى
شىن مەنٸندە ولاي ەمەس. نيكوتينگە تەۋەلدٸلٸك ٶنٸم مەن ونى قولدانۋ ەدٸسٸنە بايلانىستى. شىلىم شەگۋدٸ باستاعاننان كەيٸن تەۋەلدٸلٸكتٸڭ تۋىنداۋىنا جول بەرۋشٸ ەڭ ٷلكەن قاۋٸپ - قۇرامىندا نيكوتينٸ بار تٷتٸندٸ ٸشكە تارتقاندا ونىڭ ٶكپەگە جەنە ودان ميعا تيٸمدٸ ەرٸ تٶزٸمدٸ سٸڭٸرٸلۋٸن انىقتايتىن تەمەكٸ قۇرىلىمىمەن بايلانىستى.
بٸر رەت تەمەكٸ شەگٸپ كٶرگەن ادامداردىڭ ٷشتەن ەكٸسٸ كەم دەگەندە بٸراز ۋاقىتقا دەيٸن كٷندەلٸكتٸ تەمەكٸ شەگەتٸن ادامدارعا اينالادى. تەمەكٸدەن باس تارتۋ ٷشٸن ورتا ەسەپپەن 30 رەت باعىن سىناپ كٶرۋ قاجەت, نەگٸزٸ كٶپشٸلٸگٸ مۇندايدا سەتسٸزدٸككە ۇشىراپ جاتادى. ال كٶپتەن بەرٸ تەمەكٸ شەگەتٸندەردٸڭ ٷشتەن ەكٸسٸ وسى تەۋەلدٸلٸكتٸڭ كەسٸرٸنەن اۋرۋعا شالدىعىپ, مەزگٸلسٸز قايتىس بولادى.
شىلىمقۇمارلىققا بايلانىستى نيكوتينگە تەۋەلدٸلٸكتەن زارداپ شەگٸپ, كەيٸننەن ۆەيپتٸ قولدانۋعا كٶشكەن ادامداردا تەۋەلدٸلٸك سول كٷيٸ ساقتالىپ قالۋى مٷمكٸن, بٸراق ولار ەلدەقايدا زيياندى تەمەكٸگە قايتا ورالا بەرمەيدٸ.
2012-2019 جىلدار ارالىعىندا اقش-تا جٷرگٸزٸلگەن زەرتتەۋلەر شىلىمقۇمارلارعا قاراعاندا بۇرىن تەمەكٸ شەگٸپ كٶرمەگەن, بٸراق ۆەيپ پايدالاناتىن جاستار نيكوتينگە تەۋەلدٸلٸككە ەلدەقايدا از ۇشىرايتىنىن كٶرسەتتٸ. اقش-تا ەلەكتروندى تەمەكٸدەگٸ نيكوتين كونتسەنتراتسيياسىنا قاتىستى ەشقانداي شەكتەۋلەر جوق جەنە ول ۇلىبريتانييادا رۇقسات ەتٸلگەن 2% نەمەسە 20 مگ/مل-دەن ەلدەقايدا جوعارى (5% نەمەسە 50 مگ/مل).
دەگەنمەن, بۇل باعىتتاعى زەرتتەۋدٸ جالعاستىرۋ ماڭىزدى, ٶيتكەنٸ ۆەيپ ٶنٸمدەرٸنە تەۋەلدٸلٸك دەڭگەيٸ ۋاقىت ٶتە كەلە ٶزگەرۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن تانىتاتىن كەيبٸر بەلگٸلەر بار.
ۆەيپينگ تۋرالى ٷشٸنشٸ ميف: بٸر رەت قولدانىلاتىن ۆەيپتە 50 تال شىلىمنىڭ قۇرامىنداعى نيكوتين بار
شىن مەنٸندە ولاي ەمەس. بٸر رەتتٸك ۆەيپتٸڭ قۇرامىندا 50 تال شىلىمداعى نيكوتين مٶلشەرٸ بار دەگەن تۇجىرىم, مىسالى, Times, The Mail, the Daily Express جەنە Cosmopolitan سيياقتى باسىلىمداردا قايتالانادى, ولار كەيدە دەرەككٶزدەرگە سٸلتەمە بەرەدٸ, كەيدە سٸلتەمەسٸ دە جوق. بۇل تۇجىرىم شىندىققا ەش جاناسپايدى.
تەمەكٸدە, ەدەتتە بٸر تال شىلىمدا 10-15 مگ نيكوتين بولادى, دەمەك بٸر تەمەكٸ قورابىنداعى 20 شىلىمدا نيكوتين مٶلشەرٸ 200-300 مگ قۇرايدى. ال نيكوتيننٸڭ رۇقسات ەتٸلگەن ەڭ جوعارى دەڭگەيٸن قامتيتىن ستاندارتتى بريتاندىق بٸر رەتتٸك ۆەيپتە (20 مگ/مل) 2 مل سۇيىقتىق بار, ول 40 مگ نيكوتيندٸ قۇرايدى.
ورتاشا ەسەپپەن العاندا, ەربٸر شەگٸلگەن شىلىمنان ادامنىڭ قانىنا 1,0-دەن 1,5 مگ-عا دەيٸنگٸ مٶلشەردە نيكوتين تٷسەدٸ, بۇل 20 شىلىمنان تۇراتىن تەمەكٸ قورابىنا 20-دان 30 مگ-عا ساي كەلەدٸ. تەمەكٸ شەككەندە نيكوتيننٸڭ كٶپ بٶلٸگٸ پاسسيۆتٸ تٷردە اۋاعا كەتەدٸ.
ورتاشا ەسەپپەن العاندا, ۆەيپتەگٸ نيكوتيننٸڭ شامامەن 50%-ىن ۆەيپ شەگۋشٸ ٸشٸنە تارتىپ الادى. ول 20 مگ نيكوتيندٸ قۇرايدى, بۇل تەمەكٸ قورابىنداعى 20 شىلىمدى شەگۋ كەزٸندە الىناتىن ورتاشا مٶلشەردەن از.
ۆەيپينگ تۋرالى تٶرتٸنشٸ ميف: ۆەيپ شەگۋ سٶزسٸز شىلىمقۇمارلىققا ەكەلٸپ سوقتىرادى
شىن مەنٸندە ولاي ەمەس. ەگەر ۆەيپ حالىقتى تەمەكٸ شەگۋگە اپاراتىن جول بولسا, وندا ۆەيپ تۇتىنىسى ٶسكەن سايىن تەمەكٸ شەگۋ دەڭگەيٸ ٶسۋٸ كەرەك ەدٸ. كەرٸسٸنشە, 2010-2021 جىلدار ارالىعىندا, انگلييادا ەلەكتروندى تەمەكٸنٸ پايدالانۋ دەڭگەيٸ تٶمەننەن جوعارلاعان كەزدە, جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىنداعى تەمەكٸ شەگۋ دەڭگەيٸ تٶمەندەي باستادى, وسىلايشا زەرتتەۋلەر «اينالدىرا شەگۋ» تۇجىرىمىن جوققا شىعارماسا دا ناقتىلامادى.
NHS digital مەلٸمەتتەرٸنشە, بٷگٸندەرٸ انگليياداعى 11-15 جاس ارالىعىنداعى تەمەكٸ شەگۋ دەڭگەيٸ 2010 جىلعى 9%-دان 2016 جىلى 6%-عا جەنە 2021 جىلى 3%-عا دەيٸن تٶمەندەگەنٸن كٶرسەتەدٸ.
16+ جاستاعىلار اراسىندا تەمەكٸ شەگۋشٸلەر دەڭگەيٸ 2010 جىلعى 20% -دان 2016 جىلى 18%-عا, 2021 جىلى 12%-عا تٶمەندەگەن.
ۆەيپينگ تۋرالى بەسٸنشٸ ميف: نيكوتين جاستاردىڭ ميىنا زييان كەلتٸرەدٸ
نيكوتيندٸ الماستىرۋ تەراپيياسى (نات) ددۇ-نىڭ حالىقتىڭ مەديتسينالىق كٶمەككە دەگەن بٸرٸنشٸ كەزەكتەگٸ قاجەتتٸلٸكتەرٸن قاناعاتتاندىرۋ ٷشٸن قاجەتتٸ نەگٸزگٸ دەرٸ-دەرمەكتەر تٸزٸمٸنە كٸرەدٸ, ٶيتكەنٸ تيٸمدٸلٸك, قاۋٸپسٸزدٸك جەنە سالىستىرمالى رەنتابەلدٸلٸك جاعىنان بۇل رەتتە ناقتى دەلەلدەر بار. نات-تىڭ تەك ەرەسەكتەر عانا ەمەس, سونىمەن قاتار 12 جاستان اسقان جاستاردىڭ, جٷكتٸ ەيەلدەر مەن جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى بار ادامداردىڭ تەمەكٸ شەگۋدەن باس تارتۋى كەزٸندە قولدانۋعا رۇقسات بەرەتٸن MHRA ليتسەنزيياسى بار.
دەلەلدەرگە جٷيەلٸ جٷرگٸزٸلگەن شولۋلاردا نيكوتيندٸ جەنە نيكوتينسٸز ەلەكتروندى تەمەكٸنٸڭ بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ دامۋىنا, سونداي-اق نەۆرولوگييالىق اۋرۋلارعا ەسەرٸ تۋرالى دەرەكتەردٸڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸ نەمەسە مٷلدە جوق ەكەندٸگٸ تۋرالى قورىتىندى جاسالادى.
ۇلىبريتانييادا شىلىمقۇمارلاردىڭ 90%-عا جۋىعى تەمەكٸ شەگۋدٸ 10 مەن 20 جاس ارالىعىندا باستاعان, بۇل كٶپتەگەن عاسىر بويى ايتىلىپ, انىقتالىپ كەلەدٸ, سوندىقتان جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ ميىنا تەمەكٸنٸڭ ەسەرٸ تۋرالى ۇزاقمەرزٸمدٸ مەلٸمەتتەر بار. 11 جىل بويىنا IQ سىنالىپ وتىرعان, 1932 جىلى تۋىلعان بالالار توبىندا جٷرگٸزٸلگەن شوتلاندتىق زەرتتەۋ 70 جاستا ەشقاشان تەمەكٸ شەكپەگەندەر مەن بۇرىن شىلىمقور بولعاندار اراسىندا كوگنيتيۆتٸ ايىرماشىلىقتار بولماعانىن كٶرسەتتٸ. ەگەر Iq ەمەس باسقا جاعىن قاراستىرساق, كوگنيتيۆتٸ فۋنكتسييا مەن ەگدە جاستا تەمەكٸ شەگۋ اراسىندا ازداپ تەرٸس بايلانىس بارى بايقالادى. ەگەر جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ تەمەكٸ شەگۋٸ كوگنيتيۆتٸ فۋنكتسيياعا زييان كەلتٸرمەسە, وندا جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ ۆەيپ شەگۋٸ وسىنداي زالال تۋدىرۋى مٷمكٸن دەگەنگە نەگٸز جوق.
ۆەيپينگ تۋرالى التىنشى ميف: بالالار ۆەيپتٸ دەمٸ ۇناعاندىقتان شەگەدٸ
بالالاردىڭ ۆەيپ شەگۋٸنە باستى سەبەپ - «بٸر رەت كٶرسەم» دەگەن قىزىعۋشىلىعى, مۇنى تەمەكٸ شەككەندەردٸڭ تٶرتتەن بٸر بٶلٸگٸ (26%) جەنە ەشقاشان تەمەكٸ تارتپاعانداردىڭ جارتىسىنان كٶبٸ (54%) ناقتىلاعان. كەلەسٸ ەڭ كٶپ تارالعان سەبەپتٸڭ بٸرٸ - "باسقالار پايدالانادى, نەگە ولارعا قوسىلماسقا» (باسقالاردان قاي جەرٸم كەم). ياعني, قاتارلاستارى ٶزدەرٸنە تارتىپ, وسىلاي قىسىم كٶرسەتەدٸ, مۇنى تەمەكٸ شەگەتٸندەردٸڭ 21% جەنە ەشقاشان تەمەكٸ شەگٸپ كٶرمەگەندەردٸڭ 18% ناقتىلاعان. ٷشٸنشٸ ورىنداعى سەبەپ - "دەمٸ ۇنايدى": تەمەكٸ شەگۋشٸلەردٸڭ 16%-ى جەنە تەمەكٸ شەكپەيتٸندەردٸڭ 12%-ى ۆەيپ شەگٸپ كٶرۋگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتاعى ماقساتى وسى ەكەنٸن ايتقان.
دەمٸن كٶرۋگە سالىنعان تىيىم نەمەسە شەكتەۋ تەمەكٸنٸ تۇتىنۋ قاۋپٸن ارتتىرادى. ەلەكتروندى تەمەكٸگە دەم كەلتٸرۋ قوسپالارىن پايدالانۋعا تىيىم سالىنعان اقش-تا ساۋدا-ساتتىق دەرەكتەرٸ ەلەكتروندى تەمەكٸ ساتىلىمىنىڭ تٶمەندەگەنٸنە قاراماستان, تەمەكٸ تۇتىنىسىنىڭ ايتارلىقتاي ارتقانىن كٶرسەتكەن.
بريستول ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ عالىمدارى ەزٸرلەگەن شەشٸم قابىلداۋ قۇرالى قولدا بار دەرەكتەرگە سٷيەنە وتىرىپ, حوش يٸستەندٸرگٸشتەردٸ قولدانۋعا تىيىم سالۋ تەمەكٸ تۇتىنىسى ٶسٸمٸنە ەكەلٸپ سوقتىرادى دەگەن قورىتىندىعا كەلگەن.
