ۇستاز ۇلاعاتى
جازيرالى جاركەنت ٶڭٸرٸنٸڭ (تۋعان جەرٸمٸزدٸ وسىلاي اتاۋعا قۇمارمىز) پۇشپاعىنداعى بٸزدٸڭ ٷلكەناعاش اۋىلىنىڭ تالاي جەتكٸنشەگٸن تەربيەلەپ, ارمانىنا قانات بٸتٸرگەن زويا اپايىمىز جايىندا جان جادىراتار ەستەلٸك ايتۋعا بولادى.
ٶز باسىم «زويا ۇستازىمىز الاقانداي اۋىلىمىزعا تابان تٸرەپ, مەكتەبٸمٸزدە تابان اۋدارماستان جۇمىس ٸستەمەگەندە, الماتىعا اتتانىپ, ەلٸمٸزدەگٸ مىقتى ەدەبيەتشٸلەردٸڭ بٸرٸ بولار ما ەدٸ?» دەپ ويعا باتۋشى ەدٸم. يە, اينا-قاتەسٸز سولاي بولار ەدٸ. بٸراق... بٸزدٸڭ اپايىمىز اتاق-ابىرويدان گٶرٸ قارا سيراق اۋىل بالالاردىڭ كٶكەيٸنە قازاقتىڭ تەربيەسٸن سٸڭٸرٸپ, وتباسىدا ۇلاعاتتى انا بولۋدى بەرٸنەن دە ارتىق ساناعانىن ەسەيگەن كەزٸمٸزدە ۇعىندىق قوي. وسى ادالدىق جولىندا زويا مالىباەۆا ەۋليەاعاش اتىنداعى ورتا مەكتەپتٸڭ ىستىق-سۋىعىنا تٶزٸپ, تالاي شەكٸرت تەربيەلەدٸ.
باعزى زاماندا بٸر ادام دانىشپاننان: «دٷنيەدە كٸم باقىتتى?» دەپ سۇراعان كٶرٸنەدٸ. ول ويلانباستان: «دٷنيەدە كٶپ ادامدى باقىتقا بٶلەي بٸلگەن ادام باقىتتى» دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن. شاماسى بۇل جەردە ۇلاعاتتى ۇستاز جايىندا ەڭگٸمە بولعان شىعار. يە, جٷزدەگەن شەكٸرت تەربيەلەپ, تالاي جاستىڭ كٶكەيٸندەگٸ ارمان-قييالىن ۇشقىن تاستاپ, ونى جالىنعا اينالدىرعان ۇستازدان ارتىق مامان يەسٸ جوق شىعار, بۇل جالعاندا.
ٶز باسىم جٷزدەگەن شەكٸرتٸنٸڭ قولىنا ٶمٸر كٸلتٸن ۇستاتقان زويا اپايىمىزدى باقىتتى جانداردىڭ قاتارىنا جاتقىزار ەدٸم. تۋمىسىنان جاراتىلىسى بٶلەك, بەكزات تا بييازى, سەزٸمتال ۇستازىمىز عيبراتتى بٸلٸمٸمەن, ٶرەلٸ ٶنەگەسٸمەن ۇرپاق تەربيەسٸنە, ۇلت كەلەشەگٸنە اسا ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قارادى.
ادام تاعدىرى كٷتپەگەن ٶزگەرٸس پەن بۇرالاڭعا تولى عوي. ماعان حانتەڭٸرٸنٸڭ ەتەگٸندە اقيىق اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆ تۋعان جەرٸ قاراسازدا دٷنيەگە كەلگەن زويا ۇستازىمىزدى ەۋليەاعاشقا قۇداي ايداپ كەلگەندەي كٶرٸنۋشٸ ەدٸ. ماما قازداي بالپاڭداپ مەكتەپتٸ بەتكە العان اپايىمىزدىڭ تۋ سىرتىنان كٶز سالعانىمىزدا جٷرٸسٸ گازەت-جۋرنالداردا جارييالانعان مۇقاعالي اقىنىڭ كەسەك بەينەسٸن كٶز الدىمىزعا ەلەستەتۋشٸ ەدٸ.
ەدەتتە ۇستازىمىز مۇقعاليدىڭ سىرعا تولى ٶلەڭٸن سانامىزعا قۇيىپ, تانىم كٶكجيەگٸمٸزدٸ كەڭەيتكەندە قالىپتى مەكتەپ باعدارلاماسىنان اۋىتقىپ, ەدەبيەتتٸڭ تەرەڭٸنە ەركٸن بويلاۋىمىزعا ەرٸك بەرەتٸن. ەربٸر ساباعىن قىزىقتى قىلىپ ٶتكٸزگەندٸكتەن اپايىمىزدىڭ دەرٸسٸن اسىعا كٷتەتٸنبٸز. تٸپتٸ, وقۋعا ىنتالى ەمەس بالالاردىڭ ٶزدەرٸ ەدەبيەت ساباعىنان قالمايتىن-دى. بۇل ەندٸ ەدەبيەتتٸڭ سيقىرى عوي.
ٶيتكەنٸ كەز كەلگەن ادام تۋمىسىنان ارمانشىل, قييالشىل بولىپ كەلمەي مە? سونى جاقسى تٷسٸنگەن ۇستازىمىز ەرقايسىمىزدىڭ جٷرەك تٷكپٸرٸمٸزدە بۇعىنىپ جاتقان سەزٸم پەرنەلەرٸن دەل باسىپ, قۇددى بٸر تۇتاس انسامبلدٸڭ ديريجەرٸندەي ەدەبيەت ساباعىنا بەلسەنە قاتىسۋىمىزعا ىقپال ەتەتٸن-دٸ.
زويا اپايىمىز بٸزگە تەك قانا ساباق بەرگەن جوق. ول ٶمٸر سٷرۋدٸ, قۋانىش پەن قايعىنى قايىسپاي كٶتەرۋدٸ, ۇناتۋدى, ٶمٸردٸ سٷيۋدٸ ٷيرەتتٸ. ول كٸسٸ ٸسٸمەن عانا ەمەس, كٷندەلٸكتٸ ٶمٸر داعدىسىمەن دە بٸزگە ٷلگٸ بولىپ كەلەدٸ. اۋىلعا ات باسىن بۇرساق, اپايىمىزعا سوعىپ, كٶرگەن-بٸلگەنٸمٸزدٸ, ەستەن كەتپەس ەستەلٸگٸمٸزدٸ ورتاعا سالىپ, ەڭگٸمەلەسەمٸز. ۇستازىمىزدان قانشا جىراقتا جٷرسەك تە, ۇستاز بەن شەكٸرت اراسىنداعى جىلى سەزٸم جوعالىپ كەتپەيتٸنٸن بايقايسىڭ. قۇددى بٸر 45 مينۋتتىق ەسەرلٸ ساباقتا وتىرعاندا كٷي كەشەمٸز.
اپايىمىز مەكتەپ قابىرعاسىندا ٶزٸ دە باقىتقا بٶلەنٸپ, ٶزگەلەردٸ دە جاقسىلىققا جەتەلەدٸ. ول – كٶڭٸل تٷكپٸرٸندەگٸ ماماندىقتىڭ كٶكجيەگٸ كەستەلٸ, جەمٸستٸ ەتكەن ساناۋلى ۇستازداردىڭ بٸرٸ.
ۇستاز – شەكٸرت جانىنىڭ باعبانى, ٶز ٸسٸنٸڭ بەرٸلگەن ۇستاسى. ونىڭ ەڭبەگٸ شٶلگە قۇدىق قازعانمەن تەڭ دەپ جاتادى عوي. يە, جاس ۇرپاقتىڭ جانىنا نۇر قۇيۋدى ناعىز ساۋاپتى ٸس دەمەي كٶرٸڭٸزشٸ! «مۇعالٸم – زور بايلىق, ول كٷننٸڭ قۇدٸرەتتٸ سەۋلەسٸ سيياقتى» دەمەپ پە ەدٸ ۇلى ۇستاز ۋشينسكيي. سان مىڭداعان ۇل-قىزعا سانالى بٸلٸم دارىتىپ, ٸزگٸلٸك شۋاعىن شاشقان زويا ۇستازىمىز بٷگٸندە ارداقتى اسۋدى باعىندىرعان جايى بار. ادامنىڭ جاسى قانشا جىل ٶمٸر سٷرۋٸمەن ەمەس, بويىنداعى ابزال قاسيەتتەرٸمەن, پاراسات-پايىمىمەن, جان دٷنيەسٸنٸڭ جارقىلىمەن, تابيعات بەرگەن قۋات-جٸگەرٸمەن تارازىلانسا كەرەك. ٸشكٸ دٷنيەسٸ مەن سىرتقى كەلبەتٸ جاراستىق تاپقان نۇرلى ۇستازدارمەن ٶمٸر كٶرٸكتٸ ەمەس پە?
«ۇستاز بولۋ – ٶز ۋاقىتىڭدى اياماۋ, ٶزگەنٸڭ ۋاقىتىن ايالاۋ» دەپ فرانتسۋز ويشىلى جان جاك رۋسسو ايتپاقشى, ۇستازداردىڭ ەڭبەگٸ ەرەن. شەكٸرت ساناسىنا بٸلٸم نەرٸن سەۋٸپ, ەل بولاشاعىنىڭ ٶرەندەرٸن تەربيەلەپ شىعارۋ – ەكٸنٸڭ بٸرٸنٸڭ قولىنان كەلە دە بەرمەسٸ انىق. ۇستاز بولۋ – جٷرەك جىلۋىن, مەيٸرٸم شۋاعىن, ادامگەرشٸلٸك ۇلىلىعىن بالانىڭ بويىنا دارىتۋ. ۇستاز بولۋ – شەكٸرتكە اتا-اناسىنداي بولىپ تەربيە سىيلاۋ.
قازاقتان شىققان قوعام قايراتكەرٸ, اعارتۋشى-عالىم احمەت بايتۇرسىنوۆ «مۇعالٸم – مەكتەپتٸڭ جانى» دەپ باعالاعان. وسىدان-اق, ۇستاز دەگەن – ۇلى ەسٸم ەكەنٸن تالاسسىز اڭعارۋعا بولادى. سەبەبٸ, ۇستازعا دەگەن قۇرمەت بەرٸنەن بيٸك تۇرادى. الاش ارداقتىلارىنىڭ ٸزگٸلٸكتٸ ٸسٸنە ادالدىق تانىتقان زويا ۇستازىمىزدىڭ ٶمٸر جولى كٶپتەگەن پەداگوگ ماماندارعا ٷلگٸ-ٶنەگە بولىپ كەلەدٸ. ەۋليەاعاش ورتا مەكتەبٸندە اۋزى دۋالى, سٶزٸ ۋەلٸ ۇستازىمىزدىڭ ورنىن باسقان پەداگوگ ماماندار جەتەرلٸك. ۇرپاق تەربيەلەۋدەگٸ ۇلاعاتتى ەستافەتانى قولعا العان اۋىلىمىزدىڭ ۇستازدارىنا زويا اپايىمىزدىڭ ٶنەگەلٸ عۇمىرىن تٸلەيمٸز.
نۇرلان جۇماحان
