بٷگٸن الماتىدا «كازكوممەرتسبانك» ارىزى بويىنشا سوتتالعان تايىر قالدىباەۆتى جەرلەيدٸ. ول شٸلدەنٸڭ 5-ٸ كٷنٸ الماتىداعى اباقتىدا اسىلىپ تۇرعان جەرٸنەن تابىلعان. كەسٸپكەر قازاسىنان ەكٸ كٷننەن كەيٸن كازكوممەرتسبانك «ول ماتەريالدىق شىعىندى تولىق ٶتەدٸ» دەپ مەلٸمدەدٸ, بٸراق سوت كەزٸندە ونى مويىنداماعان ەدٸ. بۇل تۋرالى "ازاتتىق" سايتى جازادى.
49 جاستاعى الماتىلىق كەسٸپكەر, «رەسپۋبليكا» جەنە Nakanune.kz وپپوزيتسييالىق سايتتارىندا «كازكوممەرتسبانكتٸ» قارالايتىن ماقالالار جارييالاۋ ٸسٸ بويىنشا سوتتالعانداردىڭ بٸرٸ تايىر قالدىباەۆ شٸلدەنٸڭ 5-ٸ كٷنٸ كەشكٸسٸن الماتىداعى تەرگەۋ اباقتىسى (سي-1) كامەراسىندا اسىلىپ تۇرعان جەرٸنەن تابىلعان.
ەرتەرەكتە كەسٸپكەر تايىر قالدىباەۆتىڭ ەسٸمٸ جۇرتقا تانىس ەمەس بولاتىن. «كازكوممەرتسبانكتٸڭ» تالاپ-ارىزى بويىنشا ٶتكەن سوتتا ادۆوكاتتارى ول جايلى جازباۋدى ەرٸ فوتوعا تٷسٸرمەۋدٸ ٶتٸنگەن. دەل سول سەبەپتٸ بۇل ٸستە جۇرت نازارى وپپوزيتسييالىق جۋرناليست گۋزيال بايدالينوۆاعا كٶبٸرەك اۋعان ەدٸ. بٸراق سوت ٸسٸنٸڭ نەگٸزگٸ تٷيتكٸلدەرٸ تايىر قالدىباەۆپەن بايلانىستى بولعان.
شٸلدەنٸڭ 5-ٸ
تايىر قالدىباەۆ ٶزٸنە قول سالعان سيياقتى دەگەن بولجام تارادى. ونى گۋزيال بايدالينوۆا ەكەۋٸنٸڭ اپەللياتسييالىق شاعىمىن الماتى قالالىق سوتىندا قاراۋ شٸلدەنٸڭ 5-ٸنەن 12-سٸنە كەنەتتەن اۋىستىرىلعان كٷننٸڭ كەشٸندە اسىلىپ تۇرعان جەرٸنەن تاپقان.
ەرتەرەكتە الماتى قالاسى قىلمىستىق-اتقارۋ جٷيەسٸ دەپارتامەنتٸ (قاجد) قىزمەتكەرلەرٸ ازاتتىققا شٸلدەنٸڭ 5-ٸ كٷنٸ از عانا ۋاقىت كامەرادا جالعىز قالعان قالدىباەۆتى باسقا كامەراعا «كٶشٸرۋ» جەدەل شاراسى كەزٸندە 17 ساعات 40 مينۋت شاماسىندا كامەرادا اسىلىپ تۇرعان جەرٸنەن تاۋىپ العان دەپ بەيرەسمي تٷردە حابارلاعان بولاتىن. سوت ٷكٸمٸ كٷشٸنە ەنەتٸن مەرزٸم جاقىنداعان قالدىباەۆ تەك سوتتالعاندارمەن بٸر كامەرادا وتىرۋى تيٸس بولعاندىقتان, ونى «كٶشٸرمەك» بولعان. بۇعان دەيٸن قالدىباەۆ ٶزٸن بايسالدى ۇستاعان, سۋيتسيدكە بەيٸم نيەتٸ بايقالماعان.
تايىر قالدىباەۆتى ٷكٸم كٷشٸنە ەنۋگە بٸر اپتا قالعاندا نەلٸكتەن «كٶشٸرمەك» بولعانى, «كٶشٸرۋدٸ» نەلٸكتەن دەل قالدىباەۆتان باستاعانى جەنە ونى «از ۋاقىتقا جالعىز قالۋى» نەنٸ بٸلدٸرەدٸ دەگەن سۇراقتاردىڭ ەزٸرشە جاۋابى جوق.
تايىر قالدىباەۆتىڭ قازاسى جايلى كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن, ياعني ماقالا ەزٸرلەنگەنگە دەيٸن باس پروكۋراتۋرا دا, ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ دە, قىلمىستىق اتقارۋ جٷيەسٸ كوميتەتٸ (قاجك) دە حابارلاعان جوق. قاجك باسپاسٶز قىزمەتٸ جەتەكشٸسٸ پولكوۆنيك عالىمجان حاسەنوۆ وقيعا جايلى ازاتتىق سايتىنان وقىعانىن ايتادى ەرٸ جارييالانعان حاباردى تەرٸستەمەيدٸ. ول ازاتتىققا «تەكسەرۋ جٷرٸپ جاتىر, بٸراق ەلدەبٸر ۇيعارىم جاساۋعا ەلٸ ەرتە» دەپ مەلٸمدەدٸ.
كەسٸپكەر اسىلىپ تۇرعان جەرٸنەن تابىلعان شٸلدەنٸڭ 5-ٸ كٷنٸ جۋرناليستەر قوعامداستىعى مەن دەموكارتييالىق جۇرتشىلىق ٸسكە قاتىستى تاعى بٸر ايىپتالۋشى گۋزيال بايدالينوۆانى اپەللياتسييالىق سوت قاماۋدان بوساتادى دەپ كٷتكەن. ونى بٸر جارىم جىلعا سوتتاعان. بٸراق ماۋسىم ايىندا «كازكوممەرتسبانك» اياق استىنان «بانك بايدالينوۆانىڭ 19 ميلليون 900 مىڭ تەڭگە (100 مىڭ تەڭگەنٸ ول بانككە اۋدارعان) قارىزىن كەشٸردٸ», تٸپتٸ ونى «بوستاندىعىنان ايىرمايتىن جازا تاعايىنداۋدى سۇراپ, اپەللياتسييالىق سوتقا ٶتٸنٸش جولدايدى» دەگەن سەنساتسييالىق مەلٸمدەمە جاساعان.
بٸراق اپەللياتسييالىق سوت شٸلدەنٸڭ 12سٸنە اۋىستىرىلعان, ال شٸلدەنٸڭ 5-ٸ كٷنٸ كەشكٸسٸن قالدىباەۆ اسىلىپ تۇرعان كٷيٸ تابىلعان.
«ماۋسىمنىڭ 12-سٸ كٷنٸ الماتى قالالىق سوتىندا تايىر قالدىباەۆتىڭ اپەللياتسييالىق شاعىمى قارالا ما?» دەگەن سۇراققا ونىڭ ادۆوكاتى ساپار ەمٸرتاەۆ «شاعىم بەرٸلگەن ەرٸ ونى كەرٸ قايتارىپ العان جوق, سوندىقتان قارالادى» دەپ جاۋاپ بەردٸ. بۇل پٸكٸردٸ گۋزيال بايدالينوۆانىڭ مٷددەسٸن قورعايتىن ادۆوكات ينەسسا كيسيلەۆا دا قوستايدى.
وپپوزيتسييالىق جۋرناليست گۋزيال بايدالينوۆا سوت زالىندا وتىر. الماتى, 16 مامىر 2016 جىل.
تايىر قالدىباەۆتىڭ قازاسىنان ەكٸ كٷننەن كەيٸن «كازكوممەرتسبانك» جارييالاعان مەلٸمدەمەسٸندە «تٸپتٸ سوت تەك جۋرناليستٸڭ عانا جازاسىن جەڭٸلدەتەتٸن جايتتار تاۋىپ, ال قىلمىسقا تاپسىرىس بەرۋشٸ تايىر قالدىباەۆتىڭ اپەللياتسيياسىن قاناعاتتاندىرماعان كٷننٸڭ ٶزٸندە بانك جانجالدى بەيبٸت جولمەن رەتتەۋ پروتسەسٸن دەرەۋ باستاپ, تايىر قالدىباەۆتىڭ ٷكٸمٸن جەڭٸلدەتۋ جٶنٸندە ٶتٸنٸش جولدايدى» دەپ جازادى.
144 ميلليون 235 مىڭ تەڭگە
«كازكوممەرتسبانك» تايىر قالدىباەۆتىڭ قازاسىنا كٶڭٸل ايتىپ, «تايىر قالدىباەۆ 144 ميلليون 235 مىڭ تەڭگە مٶلشەرٸندە ٶتەگەن بٷكٸل ماتەريالدىق شىعىن سوماسىن ونىڭ وتباسىنا قايتارۋ» شەشٸمٸ جايلى حابارلايدى. ەرتەرەكتە «كازكوممەرتسبانك» جاۋاپكەر تايىر قالدىباەۆتىڭ ماتەريالدىق شىعىندى ٶتەگەنٸن مويىنداۋدان باس تارتقان بولاتىن. سوتتا قالدىباەۆ بانك شوتىنا 144 ميلليون 235 مىڭ تەڭگە اۋدارعانىن, ال «كازكوممەرتسبانك» ٶكٸلدەرٸ اقشا بانك دەپوزيتٸنە ەمەس, اعىمداعى شوتقا اۋدارىلدى دەپ مەلٸمدەگەن.
بۇعان قوسا, اقشانى ادۆوكات ساپار ەمٸرتاەۆ اۋدارعان دەگەن تاعى بٸر نەگٸزدەمەنٸ اتاعان. ول كەزدە ونىڭ كليەنتٸ قالدىباەۆ تەرگەۋ اباقتىسىندا وتىرعان. ەلگٸ ۋەجدەن كەيٸن اقشا قالدىباەۆتىكٸ ەمەس, سوندىقتان ەمٸرتاەۆ ونى بانكتەن كەز كەلگەن ۋاقىتتا قايتارىپ الۋى مٷمكٸن دەگەن قورىتىندى جاسالعان.
المالى اۋداندىق سوتى سۋدياسى ناريمان بەگاليەۆتٸڭ تايىر قالدىباەۆ پەن گۋزيال بايدالينوۆانىڭ ٷكٸمٸن وقىعان كەزٸ. الماتى, 23 مامىر 2016 جىل.
المالى اۋداندىق سوتىنىڭ سۋدياسى ناريمان بەگاليەۆ اۋدارىلعان ەلگٸ اقشانى تايىر قالدىباەۆتىڭ بانك شىعىنىن ٶتەۋٸ رەتٸندە ەسەپتەۋگە ىڭعاي تانىتقان. سوتتا بانك مٷددەسٸن قورعاعان زاڭگەرلەر «بانككە اۋدارىلعان اقشاعا قاتىستى شەشٸم قابىلداۋعا ٶكٸلەتٸمٸز جوق» دەپ مەلٸمدەگەننەن كەيٸن ول قالدىباەۆ پەن بانك اراسىندا حات جازىسۋدى ۇيىمداستىرعان. سۋديا قالدىباەۆقا «اۋدارىلعان سومانى ٶتەماقى رەتٸندە ەسەپتەۋدٸ سۇرايمىن ەرٸ ەلگٸ سومانى بانكتەن قايتارىپ الماۋعا مٸندەتتەمە الامىن» دەگەن مازمۇندا قولحات تا جازدىرعان.
بٸراق مامىردىڭ 23-ٸ كٷنٸ سۋديا بەگاليەۆ شىعارعان ٷكٸمدە قالدىباەۆ اۋدارعان اقشا بانك شىعىنىن ٶتەۋ بولىپ سانالمايدى, سەبەبٸ ونى ٶزٸ ەمەس, ادۆوكاتى سالعان دەپ كٶرسەتٸلگەن. ونى تٶرت جارىم جىلعا سوتتاعان. ٷكٸمنەن كەيٸن تايىر قالدىباەۆ الدانىپ قالعان ەرٸ ۋايىمداعان جانداي كٶرٸنگەن. ول جىلاپ جٸبەرگەن ەيەلٸ ليلييانى تىنىشتاندىرۋعا تىرىسقان بولاتىن.
ادۆوكات ساپار ەمٸرتاەۆ بانكتەن تايىر قالدىباەۆ «بانكتٸڭ ماتەريالدىق شىعىنىن تولىق ٶتەدٸ» دەگەن رەسمي قۇجات تٷسپەگەنٸن ايتادى.
Nakanune.kz. جەنە "رەسپۋبليكا" سايتتارىنداعى "كازكوممەرتسبانكتٸ" قارالايتىن ماتەريالداردىڭ تاپسىرىسپەن جازىلعانى جايلى ٸستە كۋەگەر بولعان جۋرناليست ماحامبەت ەۋەزوۆ.
«كازكوممەرتسبانك» بۇعان قوسا, «ونىڭ اۋىر سىرقات ەكەنٸ جەنە بٸر قىزىنىڭ دەنساۋلىعىندا كٸنەرات بارى جۋىردا عانا بەلگٸلٸ بولدى» دەپ جازادى. سوت كەزٸندە قالدىباەۆ پەن ادۆوكاتى بۇل جايلى ايتىپ قانا قويماي, سوتقا مەديتسينالىق انىقتامالار دا كٶرسەتكەن. ول كەزدە سۋديا مۇنى باس بوستاندىعىنان ايىرمايتىن جازا تاعايىنداۋعا نەگٸزدەمە رەتٸندە ساناماعان بولاتىن.
ەندٸ «كازكوممەرتسبانك» تايىر قالدىباەۆ «كٸنەسٸن مويىنداپ, قىلىعىنا شىن ٶكٸندٸ ەرٸ بانككە ماتەريالدىق شىعىندى تولىق ٶتەدٸ» دەپ جازادى.
سوت كەزٸندە تايىر قالدىباەۆ, ونىڭ ەيەلٸ جەنە ٷش ادۆوكاتى باسپاسٶز ٶكٸلدەرٸمەن سٶيلەسۋدەن باس تارتقان. شٸلدەنٸڭ 7-سٸ كٷنٸ جەسٸرٸ ليلييا قالدىباەۆا ازاتتىق تٸلشٸسٸنە ٶزٸ تەلەفون سوقتى.
- سٸزدەن ونىڭ تاماشا ادام بولعانىن, ٶتە جاقسى جانداردان ايىرىلىپ جاتقانىمىزدى, ەلٸمٸز تاماشا ادامدارىن جوعالتىپ جاتقانىن جازۋىڭىزدى سۇرايمىن. دٶرەكٸ سٶزدەرمەن ەمەس...ول تاماشا ادام بولاتىن... ەگەر مۇنداي جانداردان ايىرىلا بەرسەك, ەلٸمٸز جۇتايدى عوي. بەرٸمٸز جەتٸمسٸرەپ قالدىق, مەن عانا ەمەس, بٷكٸل وتباسىمىز, ارالاس-قۇرالاس بولعان جانداردىڭ بەرٸ جەتٸمسٸرەپ قالدى. ول قايدا بولماسىن, جان-جاعىنا شۋاق شاشىپ جٷرەتٸن جان ەدٸ. ٶتە جومارت, تاماشا ادام بولدى. ونى نە ٷشٸن وسىلاي قۋدالادى, نە ٷشٸن كەرەك بولدى? – دەيدٸ جىلاپ سٶيلەگەن ليلييا قالدىباەۆا.
Nakanune.kz. جەنە "رەسپۋبليكا" سايتتارىنداعى "كازكوممەرتسبانكتٸ" قارالايتىن ماتەريالداردىڭ تاپسىرىسپەن جازىلعانى جايلى ٸستە كۋەگەر بولعان جۋرناليست رافاەل بالگين.
«كازكوممەرتسبانكتٸڭ» تالاپ-ارىزىنا قاتىستى ٸستە ەۋەلٸ كٷدٸكتٸ دەپ تانىلىپ, كەيٸن كۋەگەر ساناتىنا اۋىستىرىلعان الماتىلىق تاعى ەكٸ جۋرناليست - رافاەل بالگين مەن ماحامبەت ەۋەزوۆ تەرگەلگەن بولاتىن. سوت «تايىر قالدىباەۆتىڭ ٶزٸ تٸكەلەي ٶتٸنٸش جاساعان» دەپ بولجاعان ەۋەزوۆپەن حابارلاسۋدىڭ سەتٸ تٷسپەدٸ. ٸسكە قاتىستى تەرگەلگەن تاعى بٸر جۋرناليست رافاەل بالگين تۋىس اپايى قايتىس بولعانىن, سوندىقتان تاياۋ كٷندەرٸ قارالى شارالاردى ۇيىمداستىرۋ قاربالاسىنان بوسامايتىنىن ايتتى. ەرتەرەكتە «قىلمىسىنا شىن ٶكٸنٸپ» الماتىداعى تەرگەۋ اباقتىسىنان بوساعاننان كەيٸن الماتىدا ٶتكٸزگەن باسپاسٶز جيىنىندا بالگين «جۇرت قالدىباەۆتى ونشا تانىمايدى, بٸراق ول ٶتە باي ادام, جىلجىمايىن مٷلٸك سالاسىندا اكتيۆتەرٸ مەن كەن ورىندارىمەن بايلانىستى بيزنەسٸ بار» دەپ ايتقان بولاتىن.
قازيس توعىزباەۆ.
