الماتى يننوۆاتسيياعا قۇلاش ۇرعان قالا
فورۋمعا الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ باۋىرجان بايبەك, «بايتەرەك» ۇبح» اق باسقارما تٶراعاسى ەربولات دوساەۆ, «كازكوممەرتسبانك» اق ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى كەڭەس راقىشەۆ, سونداي-اق, رەسەي, يزرايل, وڭتٷستٸك كورەيا, اقش, مەكسيكا, گەرمانييا جەنە باسقا دا ەلدەردەن كەلگەن ساراپشىلار, بيزنەس قاۋىمداستىق, مەملەكەتتٸك ورگان ٶكٸلدەرٸ, ستارتاپ جاساۋشىلار جەنە بولاشاقتى بولجايتىن فۋتۋرولوگتار قاتىستى.
ٶزٸنٸڭ كٸرٸسپە سٶزٸندە ب. بايبەك قازاقستاندىق ٶنەرتاپقىشتاردىڭ 84 پايىزى الماتىدا تۇراتىندىعىن اتاپ ٶتتٸ.
– بٷگٸنگٸ تاڭدا 10 الماتىلىقتىڭ التاۋى شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سالاسىندا جۇمىس ٸستەيدٸ. 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپى ٶڭٸرلٸك ٶنٸمنٸڭ سوماسى 39 ملرد دوللاردان استى. مىسالى, الماتى قالاسىنىڭ جالپى ٶڭٸرلٸك ٶنٸمٸ سەربييانىڭ جالپى ٶڭٸرلٸك ٶنٸمٸنەن جوعارى, سونداي-اق, موڭعولييانىڭ جٶٶ-نەن 3,5 ەسە, قىرعىزستاننىڭ ججٶ-نەن 6 ەسە جوعارى. قازٸر الماتىدا 1,7 ملن ادام تٸركەلگەن. بٸراق, بٸزدٸڭ دەرەك بويىنشا ولاردىڭ قاتارىنا تاعى 500 مىڭ ادامدى قوسۋعا بولادى. ال الماتىعا ٸرگەلەس ەلدٸمەكەندەردە, ياعني اگلومەراتسييادا - 3 ملن ادام تۇرادى. الماتىلىقتاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸ ورتا ەسەپپەن ەلٸمٸزدٸڭ باسقا ٶڭٸرلەرٸنەن - 2,2 ەسەگە جوعارى. قالانىڭ دامۋىنا ەسٸرەسە كەسٸپكەرلەر قوماقتى ٷلەس قوسۋدا, – دەدٸ قالا باسشىسى.
سونىمەن قاتار, ب. بايبەك, بٷگٸندە الماتىنى سەرۆيستٸك قالادان يننوۆاتسييالىق سمارت-سيتيگە اينالدىرۋ جاعىنا باسىمدىق بەرٸلٸپ جاتقاندىعىن جەتكٸزدٸ.
«ەلەمدە كٶپتەگەن قالالار وسى سمارت-سيتي دەرەجەسٸنە كٶتەرٸلٸپ جاتىر. بٸز, دە وسى دەرەجەگە جەتۋ ٷشٸن جٷيەلٸ تۇرعىدا ەرەكەت جاساپ جاتىرمىز. بۇل ٷشٸن الماتىدا يننوۆاتسييالىق كاپيتال مەن ادام كاپيتالى بار», – دەدٸ ب. بايبەك.
ەكٸمنٸڭ ايتۋىنشا, قالانىڭ ەلەۋەتٸ ەلٸ دە جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە قولدانىلماي كەلەدٸ.
«بۇل جەردە قالانىڭ يننوۆاتسييالىق ەلەۋەتٸ پەن يننوۆاتسييالىق ورتاسىن دامىتۋ – الماتىنى يننوۆاتسييا جەنە تەحنولوگييا ورتالىعىنا اينالدىرۋدا ماڭىزدى ستراتەگييا بولىپ تابىلادى. باستى مٸندەت - يننوۆاتسييالىق ەكولوگييالىق جٷيەنٸ قۇرۋ. قالا, يننوۆاتسييالىق قالاعا اينالۋى ٷشٸن كاپيتال مەن يدەيالار قاجەت. ال ولار بٸزدە بار. ەندٸ بۇل ٸسكە جاڭاشىل ازاماتتار مەن مىقتى كومپانييالاردى تارتۋىمىز قاجەت», – دەدٸ ەكٸم.
الماتى بيۋدجەتٸنٸڭ 75 پايىزعا جۋىعى قالاعا جاڭادان قوسىلعان ەلدٸمەكەندەردٸڭ دامۋىنا جۇمسالۋدا.
– الماتى - نيۋ-يورك, كوپەنگاگەن نەمەسە ىستامبۇل قالالارى سيياقتى بولۋعا ۇمتىلمايدى. الماتى ٸلە الاتاۋىنىڭ بٶكتەرٸندە ورنالاسقان بٸرەگەي قالا. الماتى - ەلەمدەگٸ بەس تۋريستٸك ورتالىقتاردىڭ بٸرٸ. بٸراق, بٸزدە پروبلەمالار جەتكٸلٸكتٸ. بٸز قازٸر ولاردى شەشۋگە كٷش سالىپ جاتىرمىز, – دەدٸ ەكٸم.
سونىمەن قاتار, ب. بايبەك بٷگٸندە قالادا شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ دامىتۋعا بارلىق جاعدايدىڭ جاسالىپ جاتقاندىعىن اتاپ ٶتتٸ. الماتى قالاسى بيۋدجەتٸنٸڭ 75 پايىزعا جۋىعى قالاعا جاڭادان قوسىلعان ەلدٸمەكەندەردٸڭ دامۋىنا جۇمسالۋدا.
– قازٸر بٸز بيۋروكراتييالىق كەدەرگٸلەردٸ ازايتۋعا كٷش سالىپ جاتىرمىز. بۇل جەردە جاڭا زاماناۋي تەحنولوگييالار قولدانىلۋدا. ەرينە, تۇرعىنداردىڭ مەنتاليتەتٸن ٶزگەرتۋ كەرەك. بۇل جەردە تۇرعىندار ٷشٸن ٶمٸر سٷرۋگە قولايلى جاعداي جاساۋ جەنە قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ - ٶتە ماڭىزدى, – دەدٸ قالا باسشىسى.
«بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگٸ» اق باسقارما تٶراعاسى ەربولات دوساەۆ الماتىدا كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن دامىتىپ, ەكولوگييا مەسەلەسٸن شەشۋ قاجەتتٸگٸن مەلٸمدەدٸ.
– بٸز تەحنولوگييالىق جاعىنان ارتتا قالعانىمىزدى مويىندايمىز. سول ٷشٸن, بٸرٸنشٸ كەزەكتە, كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ قاجەت. الماتى تۋرالى ايتقاندا كٶلٸك جەنە ەكولوگييا مەسەلەسٸن اينالىپ ٶتۋگە بولمايدى. بٸز وسى ەكٸ پروبلەمانى قالايدا شەشۋٸمٸز كەرەك. مەن ٶز تاراپىمنان بارىنشا قولداۋ كٶرسەتۋگە دايىنمىن. بارلىق مەسەلەنٸ شەشە الماساق تا, ولاردى ەدەۋٸر ازايتۋعا بولادى. ەرينە, «الماتى قالاسىن دامىتۋ-2020» باعدارلاماسى جاقسى ەزٸرلەنگەن. بٸراق, ول ارقىلى قالاداعى بارلىق ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋ مٷمكٸن ەمەس. الماتىنىڭ ەلەۋەتٸ ٶتە جوعارى. بٸراق, بٸز ونى تولىق پايدالانىپ جاتقان جوقپىز. سوندىقتان, قالاداعى بٸر ەمەس, بارلىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا لايىقتى دەڭگەيدە قولداۋ كٶرسەتۋمٸز قاجەت, – دەدٸ ە. دوساەۆ.
بٷگٸن, وڭتٷستٸك استانادا «الماتى – ٶمٸر سٷرۋگە جەنە بيزنەسكە قولايلى قالا» 5-شٸ يننوۆاتسييالىق فورۋمى بارىسىندا بەلگٸلٸ ۋربانيست, Gehl Arhitects كومپانيياسىنىڭ ديرەكتورى ريكاردو ماريني الماتى ەلەكتروموبيلدەر قالاسىنا اينالاتىنىن العا تارتتى.
– الماتى – بۇل تەك قانا ساۋدا ورتالىقتارىنان تۇرمايدى. الماتىنىڭ سيمۆولدارىنىڭ بٸرٸ - بٸرٸنشٸ كەزەكتە كٶك بازار. قالادا كٶلٸكتەر ەمەس, ادام سانىن ارتتىرۋ ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك? ەكولوگييانى جاقسارتىپ, ۆەلوسيپەد جولدارىن كٶبەيتۋ قاجەت. مىسالى, لوندوندا كٶلٸك جٷرگٸزۋشٸلەرٸ كٶلٸكتٸڭ پايدالانىلعان گازى ٷشٸن دە سالىق تٶلەيدٸ. ونىڭ ٷستٸنە قالا ورتالىعىندا جولدار اقىلى بولعان. قازاقستاندا دا سولاي جاساۋعا بولادى, – دەدٸ ول.
سونىمەن قاتار, ول قالادا اۆتوتۇراق باعاسى ٶسەتٸن بولسا, كٶلٸكتەردٸڭ سانى ازاياتىندىعىن جەتكٸزدٸ. «لوندوندا اۆتوتۇراقتار ازايتىلىپ جاتىر. بٸز بٸرتٸندەپ ەلەكتر قۋاتىمەن جٷرەتٸن ەلەكتروموبيلدەرگە اۋىسىپ جاتىرمىز. الماتى دا ەلەكتروموبيلدەر قالاسىنا اينالۋى تيٸس. وعان قوسا, اۆتوتۇراقتاردى قالانىڭ تٶمەنگٸ جاعىنا اۋىستىرۋعا بولادى», - دەدٸ ر. ماريني.
ٶز كەزەگٸندە قالا ەكٸمٸ باۋىرجان بايبەك قالادا اقىلى اۆتوتۇراق جٷيەسٸ ەنگٸزٸلگەندٸگٸن, بۇل قالا ورتالىعىندا كٶلٸك كەپتەلٸسٸن ازايتۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەتٸندٸگٸن ايتتى.
"قمد" اقپارات
