قازاق قوعامىندا «ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ كەرەك» دەگەن ۇران جيٸ ايتىلادى. پارلامەنت مٸنبەرٸنەن دە, تٷرلٸ جيىنداردا دا بۇل تٸركەس سان مەرتە كٶتەرٸلدٸ. جۋىردا سەناتور سەكەن ارۋباەۆ تٸپتٸ وسى سالادا ارنايى رەسپۋبليكالىق ورتالىق قۇرۋدى ۇسىندى. الايدا «ۇلتتىق قۇندىلىق» دەگەن ۇعىم ناقتى نەنٸ بٸلدٸرەدٸ? بۇل – اشىق انىقتالماعان, بٸراق بارشامىزدىڭ اۋزىمىزدان تٷسپەيتٸن ۇعىم. قوعامعا, ەسٸرەسە جاستارعا باعىت-باعدار بولارلىق قۇندىلىقتار تٸزبەسٸن جٷيەلەپ بەرۋ قاجەت شىعار? وسى ساۋال تٶڭٸرەگٸندە ساراپشىلار نە دەيدٸ?
ساياساتتانۋشى قاينار قاپانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق قۇندىلىقتار – بۇل حالىقتىڭ رۋحاني دامۋىن ايقىندايتىن تاريحي, مەدەني جەنە ەتيكالىق مۇرالار.
– ۇلتتىق قۇندىلىقتار – حالىقتىڭ نەمەسە قوعامنىڭ ادامگەرشٸلٸك دامۋىنىڭ نەگٸزٸ بولىپ تابىلاتىن رۋحاني جەتٸستٸكتەرٸ. ولار تاريح بويى ماتەريالدىق جەنە رۋحاني مەدەنيەتتٸڭ ىقپالىمەن قالىپتاسادى, – دەدٸ ول. – مىسالى, انتيكالىق دەۋٸردٸڭ ٷش باستى قۇندىلىعى – شىندىق, ٸزگٸلٸك جەنە سۇلۋلىق.
قاپانوۆتىڭ پايىمداۋىنشا, قۇندىلىقتار – ادامنىڭ, قوعامنىڭ جەنە مەملەكەتتٸڭ دامۋىنا باعىت بەرەتٸن باستى باعدار. ولار ٶمٸر ساپاسىن انىقتايدى, جەكە ادامنان باستاپ تۇتاس ۇلتتىڭ بولمىسىن بەينەلەيدٸ.
– قۇندىلىقتار – ەڭ باستى نەرسە. ولاردان كەيٸن عانا ماقساتتار پايدا بولادى, – دەيدٸ ول.
ساراپشى سوڭعى ونجىلدىقتاردا قوعام ساناسىندا ٷلكەن ٶزگەرٸستەر جٷرگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ادامداردىڭ كٶبٸ ماتەريالدىق يگٸلٸككە – سەندٸ كيٸمگە, قىمبات كٶلٸك پەن ٷيگە ۇمتىلسا دا, مۇنىڭ بەرٸ ٸشكٸ بوس كەڭٸستٸكتٸ تولتىرا المايدى.
– تۇتىنۋشىلىق يدەولوگيياسى ادام بولمىسىن بۇرمالاپ جٸبەردٸ. قوعامدا رۋحاني ەمەس, پايداكٷنەمدٸك باسىم. ەليتا مەن حالىق اراسىنداعى قۇندىلىق الشاقتىعى تەرەڭدەدٸ. حالىق كٶبٸنە وتباسى, تۋىس, قاۋىمداستىق سەكٸلدٸ «كٷلگٸن قۇندىلىقتارعا» سٷيەنەدٸ, – دەيدٸ قاپانوۆ.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸرگٸ تاڭدا ەڭ ماڭىزدى ەلەۋمەتتٸك قۇندىلىق – جاۋاپكەرشٸلٸك.
– اۆراام لينكولن ايتقانداي, «ەڭ باستى قۇندىلىق – ەڭبەك». ەڭبەكقورلىقتى كەڭ ناسيحاتتاۋ قاجەت. ۇلتتىڭ قولى كٷندە كٷرەك ٸزدەۋٸ كەرەك. ادام بولىپ تۋۋ – بٸر باقىت, بٸراق ادام بولىپ قالۋ – ەڭبەك, – دەپ تٷيٸندەدٸ ساياساتتانۋشى.
ال ەلەۋمەتتانۋشى, سوتسيوانتروپولوگ ەفرات يمامبەك ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋ تەك دەستٷرلٸ مەدەنيەت ارقىلى عانا مٷمكٸن دەپ ەسەپتەيدٸ.
– دەپۋتاتتار «مەدەني قۇندىلىقتار» مەن «مەدەني مۇرانى» شاتاستىرىپ وتىر. «مەدەني قۇندىلىقتار» دەگەندە ماتەريالدىق جەنە رۋحاني دٷنيەلەر قاتار ايتىلادى. بٸراق قوعامدا بۇل ۇعىم كٶبٸنە «رۋحاني قۇندىلىقتار» ماعىناسىندا قولدانىلادى, – دەدٸ ول.
يمامبەكتٸڭ ايتۋىنشا, قوناقجايلىق, ٷلكەنگە قۇرمەت, اتا-انانى قادٸرلەۋ, ەدٸلەتتٸلٸك, ادالدىق سيياقتى نورمالار – قازاق بولمىسىنىڭ ٶزەگٸ. بٸراق بۇل قۇندىلىقتاردى زاڭمەن بەكٸتٸپ, شەنەۋنٸكتٸك تٷردە تاراتۋدىڭ قاجەتٸ جوق.
– رەسميلٸك مۇنداي دٷنيەلەرگە جاراسپايدى. حالىق شىنايىلىقتى قالايدى, – دەدٸ ساراپشى.
دەگەنمەن, ول دەپۋتاتتاردىڭ شىن مەنٸندە مەدەني مۇرا – ەسٸرەسە رۋحاني مۇرا تۋرالى ايتقىسى كەلگەنٸنە ٷمٸت بٸلدٸرەدٸ.
– بۇل – اتا-بابادان قالعان, ۇرپاققا امانات ەتٸپ جەتكٸزۋٸمٸز تيٸس اسىل مۇرا. ارنايى ورتالىق قۇرۋ باستاماسىن وسى تۇرعىدان قۇپتايمىن. بۇل تٸپتٸ كەش باستاما دەۋگە دە بولادى, – دەدٸ يمامبەك.
ول ۇلتتىق قۇندىلىقتار كٶزٸ اۋىلدا ەكەنٸن ايتادى.
– اۋىلدا ەلٸ كٷنگە دەيٸن قازاقى بولمىستى ساقتاپ وتىرعان ادامدار بار. بٸزدٸڭ مٸندەت – سول قاۋىمداستىقتاردى انىقتاپ, بارىنشا قولداۋ. ۇلتتىق سانا مەن رۋحاني تۇتاستىق سولاردىڭ جٷرەگٸندە, – دەدٸ ول.
يمامبەكتٸڭ پٸكٸرٸنشە, ۇلتتىق قۇندىلىقتى ساحنادان كٶرسەتۋ جەتكٸلٸكسٸز. تەرەڭ مازمۇن, ٶنەر مەن سٶزدٸڭ سالماعى بولۋى شارت.
– «ويان, قازاق!», «جاۋجٷرەك مىڭ بالا» سيياقتى فيلمدەر قوعامعا ەسەر ەتتٸ. بٸراق بۇلار وقشاۋ قۇبىلىستار عانا. مۇنداي دەڭگەيدەگٸ درامالىق نە وپەرالىق تۋىندىلار سيرەپ بارادى. ال تەاتر – ويلى ۇلتتى تەربيەلەيتٸن رۋحاني ورتالىق. مىقتى سپەكتاكلدەر ۇلتتىڭ ٶزٸن تانۋىنا ىقپال ەتەدٸ, – دەيدٸ ساراپشى.
ول ساحا تەاترىنىڭ كٶرنەكتٸ قايراتكەرٸ اندرەي بوريسوۆتىڭ سٶزٸن ەسكە سالدى: «سپەكتاكلدٸ ساحا حالقى تەاترعا توپ بولىپ كٸرٸپ, ۇلت بولىپ شىقسىن دەگەندەي قويۋ كەرەك».
يمامبەك تە وسى ويدى قولدايدى: ەگەر مەملەكەت تەك «حالىق» دەپ اتالاتىن ماسسانى ەمەس, شىن مەنٸندە قوعامدى قالىپتاستىرعىسى كەلسە – رۋحاني جۇمىستى ماڭىزدى ورىنعا قويۋى كەرەك.
