ەل قامىن ويلاعان ەلباسى
عالامدىق سىن-قاتەرلەر مەن نارىقتىڭ قاتال قىسپاعىنا قاراماستان, قازٸرگٸ قازاقستان كەمەل ويلى كەمەڭگەر كٶشباسشىسىنىڭ ارقاسىندا از ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە وزىق بٸلٸم, يننوۆاتسييالىق عىلىم جەنە ٶندٸرٸس ينتەگراتسيياسى ارقىلى ەكونوميكاسىن قارقىندى دامىتىپ كەلە جاتقان, دٷنيەجٷزٸ مويىنداعان بٸرلٸگٸ بەكەم تۇعىرلى مەملەكەتكە اينالدى.
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ رەكتورى,
قر ۇعا ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ, اكادەميك
نازارباەۆ فەنومەنٸ
ۇلانعايىر دالامىزدىڭ بەل ورتاسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ ٶز قولىمەن تۇرعىزىلعان ەلوردامىز – استانا تٶرٸندە تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ بيٸك تۇعىرىنداي بولىپ اقوردامىز اسقاقتاپ تۇر. تاريحقا ٷڭٸلسەك, بٷگٸنگٸ بٸز جەتٸپ وتىرعان ازات قوعامدى اتا-بابالارىمىز قانشاما عاسىرلار بويى اڭساپ كەتتٸ?! ىنتىماعى جاراسقان بەيبٸت قوعامدا ٶمٸر سٷرٸپ وتىرعان بٷگٸنگٸ تەۋەلسٸز ۇرپاق شىنىمەن باقىتتى. سوندىقتان, مەڭگٸلٸك ەل مۇراتىنا جەتۋ جولىندا بارىمىزدى قادٸرلەپ, قاستەرلەۋ ەر ازاماتتىڭ مٸندەتٸ بولۋعا تيٸس.
ەر مەملەكەتتٸڭ ٶركەنيەتتٸلٸگٸ ونىڭ مەدەنيەتٸ مەن ٶنەرٸنە, بٸلٸمٸ مەن عىلىمىنىڭ جەتٸستٸكتەرٸنە تٸكەلەي بايلانىستى ەكەنٸن ەسكەرسەك, بٸز بٷگٸندە ٶزٸندٸك دامۋ مودەلٸن قالىپتاستىرعان, ٶزگەلەرگە ٷلگٸلٸ ەل بولارلىقتاي دەرەجەگە جەتتٸك دەسەك, ارتىق ايتپاعاندىعىمىز بولار. بۇل رەتتە قازاقستاندى ەلەمگە تانىتقان «نازارباەۆ فەنومەنٸ» تۋرالى ايتپاۋ مٷمكٸن ەمەس. ٶيتكەنٸ, كەمەڭگەر تۇلعانىڭ عالامدىق دەڭگەيدەگٸ كٶشباسشىلىق قاسيەتتەرٸ ەل دامۋىنا زور ىقپال ەتٸپ وتىر. وسى تۇرعىدان العاندا ەلباسىنىڭ ساياساتىندا كەمەڭگەر تۇلعانىڭ كٶرەگەندٸك قاسيەتٸ جاتىر. مٸنە, وسى قۇبىلىستى ەلەمدٸك ساراپشىلار «نازارباەۆ فەنومەنٸ» دەپ اتاپ جٷر. شىندىعىندا, ەلٸنٸڭ قامىن ويلاپ, حالقىنىڭ مٷددەسٸن جولىندا ايانبايتىن ەلباسى عاسىرلار توعىسىندا ەلەمدٸك ساياساتقا ىقپال ەتە العان ساناۋلى تۇلعالاردىڭ الدىڭعى قاتارىنان كٶرٸنە الدى.
قازاقستان قوعامى ەگەمەندٸك العان العاشقى جىلدارمەن سالىستىرعاندا ەكونوميكا سالاسىندا سەرپٸندٸ قادامدار جاساپ, ەلەۋلٸ جەتٸستٸكتەرگە قول جەتكٸزدٸ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تيٸمدٸ جٷرگٸزٸپ وتىرعان ساياساتىنىڭ نەتيجەسٸندە كٶپتەگەن قيىندىقتار ەڭسەرٸلٸپ, ەلٸمٸزدە جاڭا يندۋستريالدى-يننوۆاتسييالىق باعدارلامالار ٸسكە اسىرىلا باستادى. قازاقستان بٷگٸندە ٶتپەلٸ كەزەڭ مٸندەتتەرٸن تولىقتاي شەشٸپ, پوستيندۋستريالدىق قوعام ستاندارتتارىن قالىپتاستىرۋدا. ەكونوميكالىق مودەرنيزاتسييا ساياساتى ەلەۋمەتتٸك جاڭعىرتۋعا قول جەتكٸزدٸ. ەۆوليۋتسييالىق رەفورمالار ٶزٸن اقتادى.
حالقىمىزدى كەمەل كەلەشەككە باستاپ, ەل قامىن ويلاعان ەلباسى ٶزٸنٸڭ عالامدىق دەڭگەيدەگٸ كٶشباسشىلىق قاسيەتتەرٸمەن جالپى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ, ونىڭ ٸشٸندە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەلەمدٸك دەڭگەيدە دامۋىنا ىقپال جاساۋدا. سونىڭ ايقىن دەلەلٸ رەتٸندە, جاقىندا عانا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تٸكەلەي ىقپالىمەن قازاقستاننىڭ دٷنيەجٷزٸلٸك ساۋدا ۇيىمىنا تولىق مٷشە بولۋىن ايرىقشا اتاپ ٶتۋگە بولادى.
مەملەكەتٸمٸزدٸڭ تۇراقتىلىعىن ايقىندايتىن جاھاندىق سيپاتتاعى نەگٸزگٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ – ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ. حالىقارالىق ازىق-تٷلٸك جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمىنىڭ (FAO) اقپاراتى بويىنشا قازٸرگٸ كەزدە دٷنيەجٷزٸنٸڭ 1 ملرد.-قا جۋىق حالقى ياعني, ەربٸر جەتٸنشٸ ادام ازىق-تٷلٸك تاپشىلىعى سالدارىنان اشتىقتىڭ زاردابىن تارتۋدا. ەلەم بويىنشا ٶندٸرٸلگەن ازىق-تٷلٸكتٸڭ 30-40 پايىزى ٶنٸمنٸڭ ساپاسىنىڭ تٶمەندٸگٸنەن, ستاندارت تالاپتارىنا ساي بولماۋىنان تۇتىنۋشىعا جەتپەيدٸ. عالىمداردىڭ زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸنە جٷگٸنسەك, 2050 جىلى دٷنيەجٷزٸندەگٸ حالىقتىڭ سانى 9 ميللياردقا جەتەدٸ. دەمەك, جەر شارى حالقىن ساپالى ازىق-تٷلٸكپەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸ تٸپتٸ كٷردەلەنە تٷسپەك. بۇل رەتتە باستى سالماق اۋىل شارۋاشىلىعىنا تٷسەتٸنٸ سٶزسٸز. وسى ورايدا, قازاقستان اگرارلى مەملەكەت بولعاندىقتان, اتالعان پروبلەمالاردى شەشۋدە ٶزٸنٸڭ تىڭ يننوۆاتسييالىق باعىتتارىن ۇسىنا الادى. بٷگٸنگٸ كٷنٸ ەلەمدەگٸ حالىق سانىنىڭ ٶسۋٸ مەن تۇتىنۋشىلىق قابٸلەتتٸڭ جوعارىلاۋىنا بايلانىستى ەلٸمٸزدە ٶڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىق ٶنٸمنٸڭ كٶلەمٸن 70 پايىزعا ارتتىرا وتىرىپ, حالىقارالىق نارىققا شىعۋدىڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرٸنە قول جەتكٸزۋدەمٸز.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ اتاپ ٶتكەندەي, دٷنيەجٷزٸلٸك ساۋدا ۇيىمىنا مٷشە بولۋ بٸزدٸڭ ەكونوميكامىزدى جاڭا كٶكجيەكتەرگە باستايتىنى انىق. جاڭا ٶندٸرٸستەر مەن جۇمىس ورىندارىن اشۋعا مٷمكٸندٸكتەر تۋادى. كەسٸپورىنداردىڭ شەتەل نارىقتارىنا شىعۋى قامتاماسىز ەتٸلٸپ, تۇتىنۋشىلاردىڭ تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸڭ كەڭ اۋقىمىنا تاڭداۋ جاساۋىنا جول اشىلادى.
قازاقستان ٷشٸن بۇل ۇيىمعا مٷشە بولۋدىڭ باستى ارتىقشىلىعى – شەت مەملەكەتتەردٸڭ ينۆەستيتسييالارىن تارتۋعا ٷلكەن مٷمكٸندٸكتەر تۋىندايدى. اۋىل شارۋاشىلىعىن مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىنا قاتىستى, دسۇ-نىڭ ەرەجەلەرٸنٸڭ ەكٸ نەگٸزگٸ بٶلٸمٸن اتاپ ٶتۋٸمٸز كەرەك:
- ٸشكٸ قولداۋ. بۇل جەردە قازاقستاننىڭ جٸٶ-نٸڭ 10% دەيٸن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا قولداۋ كٶرسەتۋگە رۇقسات ەتٸلەدٸ.
- ەكسپورتتىق سۋبسيدييالار. دسۇ-نٸڭ ەرەجەلەرٸنە سەيكەس, ەكسپورتتىق سۋبسيدييالارعا جول بەرٸلمەيدٸ. دەگەنمەن, قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلٸمٸزدٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ەكسپورتتىق سۋبسيدييالارعا رۇقسات بەرٸلٸپ وتىر.
وسى شارتتاردىڭ وڭتايلى نەتيجەلەرٸنە ەلباسىنىڭ اگرارلىق سالانىڭ قازٸرگٸ جاعدايىن تەرەڭ تٷسٸنٸپ, بارىنشا كٶڭٸل بٶلۋٸنٸڭ ارقاسىندا جەتٸپ وتىرمىز.
جۋىردا عانا ەلباسى ميلاندا ٶتكەن بيزنەس-فورۋمعا قاتىسىپ, كٶلەمٸ 500 ملن. دوللاردى قۇرايتىن 20 كەلٸسٸمشارتقا قول قويدى. سونىڭ بٸرٸ – ازىق-تٷلٸك تاعامدارىن, اۋىل شارۋاشىلىق تەحنيكالارىن ٶندٸرۋ. بٷگٸنگٸ تاڭدا قازاقستاندا ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىنا, ونىڭ ٸشٸندە اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸنە قوماقتى قارجى سالعان ينۆەستورلارعا جەڭٸلدٸكتەر قاراستىرىلعان. ايتا كەتسەك, ينۆەستورلار كورپوراتيۆتٸك تابىس سالىعى مەن جەر سالىعىنان 10 جىلعا, مٷلٸك سالىعىنان 8 جىلعا بوساتىلادى. سونىمەن قاتار, سالىنعان نىساننىڭ قۇرىلىسى اياقتالعاننان كەيٸن, جۇمسالعان شىعىننىڭ 30 پايىزىن قايتارىپ بەرۋ مٷمكٸندٸگٸ قاراستىرىلىپ وتىر.
پرەزيدەنت سەنٸم ارتقانداي, دسۇ-نا ەنۋ ەلەمدٸك ەكونوميكا ينتەگراتسيياسىنا, دٷنيەجٷزٸنٸڭ جەتەكشٸ 30 ەلٸ قاتارىنا ەنۋگە جەنە «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ورىنداۋعا بارىنشا جاعداي تۋعىزادى. ۇلتتىق جوسپاردا ەكونوميكانىڭ اگرارلىق سەكتورىن جاڭارتۋعا ٷلكەن كٶڭٸل بٶلٸنگەنٸن ەرەكشە اتاعانىمىز جٶن. پرەزيدەنتتٸك باعدارلامانىڭ 35-شٸ قادامىندا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸن تيٸمدٸ پايدالانۋدىڭ جولى ونى نارىقتىق اينالىمعا ەنگٸزۋ ەكەندٸگٸ ايتىلادى. ەلباسى ٶزٸنٸڭ بەس ينستيتۋتسيونالدى رەفورماسىندا اگرارلىق سالانى دامىتۋدىڭ باسىمدىقتارىنا توقتالا كەلە, باستى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ رەتٸندە جەر پايدالانۋ مەسەلەسٸنە ەرەكشە نازار اۋدارعان بولاتىن. بٷگٸندە قازاقستان ەلەمدٸك جەر رەسۋرستارىنىڭ 4 پايىزىن قۇرايتىن كٶلەمٸ 220 ملن. گا اۋىل شارۋاشىلىعىنا پايدالى جەردٸ يەلەنسە دە, سونىڭ 9 ملن. گەكتار مەملەكەتتٸك قورعا جاتاتىن جايىلىمدىق ماقساتتاعى قۇنارلى جەرٸ مٷلدەم پايدالانباي وتىر. جەردٸڭ 8 پايىزعا جۋىعى ٶندٸرٸستٸك قالدىقتارمەن لاستانىپ, تاعى دا باسقاداي سەبەپتەرمەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا قولدانۋ اينالىمىنان شىعىپ وتىر. بٷگٸنگٸ كٷنٸ تٷرلٸ سەبەپتەرمەن قازاقستاندا 700 مىڭ گا سۋارمالى جەرلەر اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنان شىعارىلعان.
تەرەڭ تولعاندىراتىن باستى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ, ەگٸستٸكتەردە سۋارۋ جٷيەلەرٸ تيٸمدٸلٸگٸنٸڭ كٷرت كەمۋٸ – ول سۋارۋ جەنە درەناج جٷيەلەرٸنٸڭ توزۋى, جەر استى سۋلارىن پايدالانۋ بارىسىندا درەناجبەن تولىق قامتاماسىزدانباعاندىعى تاعى دا باسقا دا سەبەپتەر جەر بەتٸنٸڭ باتپاقتانۋىنا جەنە قايتا تۇزدانۋىنا الىپ كەلۋدە. وسىعان بايلانىستى, ەلٸمٸزدە كەڭ كٶلەمدەگٸ جايىلىم جەرلەردٸ تيٸمدٸ پايدالانۋ زاڭنامالىق دەڭگەيدە رەتتەۋدٸ تالاپ ەتەدٸ. سوندىقتان, قازٸرگٸ كەزدە «قازاقستاننىڭ جايىلىم جەرلەرٸ تۋرالى» ارنايى زاڭ دايىندالۋدا. قازاقستاننىڭ جالپى تەرريتوريياسىنىڭ 67,0 پايىزى نەمەسە 187,0 ملن. گا جايىلىم جەرلەر. ال قالپىنا كەلتٸرٸلەتٸن جىلدىق مال ازىعىنىڭ رەسۋرسى 25,0 ملن. توننا ازىق ٶلشەمٸن قۇرايدى نەمەسە قورەكتٸگٸ بويىنشا 1,0 ملرد. پۇت استىق ٶندٸرۋمەن تەڭ. دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ اقپاراتى بويىنشا جىلدىق مال ازىعى 1,2 ملرد. اقش دوللارىنا باعالانادى. بٷگٸنگٸ كٷنٸ مال ازىعىنىڭ بالانسىندا جايىلىم شٶپتەرمەن قامتاماسىزداندىرۋ 50,0 پايىزدى قۇرايدى, ال كەيبٸر ايماقتاردا ودان دا تٶمەن. سوندىقتان قابىلداناتىن زاڭنىڭ بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ماڭىزى زور.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدە اۋىل شارۋاشىلىق ٶنٸمدٸ ٶندٸرۋمەن 189,9 مىڭ اگروقۇرىلىم مەن 1632,8 مىڭ ٷي شارۋاشىلىعى اينالىسادى. اگروقۇرىلىمداردىڭ جالپى سانىنىڭ 182,7 مىڭى نەمەسە 96,2 پايىزى شارۋا (فەرمەر) قوجالىقتارى بولىپ تابىلادى. ولاردىڭ 40 پايىزىنىڭ جەر كٶلەمٸ 10 گەكتاردان اسپايتىندىقتان, ۇساق اۋىل شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنىڭ ٶزدەرٸ ٶندٸرەتٸن ٶنٸمنٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋ, يننوۆاتسييانى ەندٸرۋ, نارىققا ساپالى تاعام ٶنٸمدەرٸن شىعارۋ مەسەلەلەرٸن دەربەس شەشە المايدى. سونىمەن قاتار ولاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸ جوعارى مامانداردى جۇمىسقا تارتۋعا مٷمكٸندٸكتەرٸ شەكتەۋلٸ. وسى جەنە باسقا دا سەبەپتەرگە بايلانىستى جەرگە يەلٸك ەتۋ قۇقىعى اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندٸرٸسٸ سالاسىندا بٸلٸمٸ بار, شارۋاشىلىعى وزىق تەحنيكامەن جابدىقتالعان ٶندٸرٸس يەسٸنە بەرٸلۋٸ تيٸس. جەر قاتىناسى پروتسەدۋرالارى اشىق بولىپ, ال تيەسٸلٸ جەر شارۋاشىلىقتىڭ مامانداندىرىلعان سالاسىنا سەيكەس تيٸمدٸ پايدالانۋ كەرەك.
وسى ورايدا ەلباسى ۇساق كەسٸپورىندار مەن جەكە كەسٸپكەرلەردٸ ورتا دەڭگەيگە كٶشٸرۋ ٷشٸن جاعداي جاساپ, ٸرٸلەندٸرۋدٸڭ العىشارتتارىن قالىپتاستىرۋ تالابىن قويىپ وتىر. وسى تالاپتاردى ورىنداۋدىڭ باستى جولى – ۇساق شارۋاشىلىقتاردى كووپەراتسيياعا شوعىرلاندىرىپ, يننوۆاتسييالىق باعىتتا دامىتۋ. اۋىل شارۋاشىلىق كووپەراتسيياسىنىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدان تيٸمدٸلٸگٸ شەتەل تەجiريبەسiمەن دەلەلدەنگەن. دٷنيەجٷزٸندە كووپەراتيۆ قوزعالىسى اۋىل شارۋاشىلىق ٶندiرiستٸڭ 100%-ىن, تاماق ٶندٸرۋ ٶنەركەسiبٸنiڭ 45-50% قامتيدى. كووپەراتسيياعا شوعىرلانۋ – اۋىلدىق جەردە تۇراتىن حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن جاقسارتۋعا, اۋىل شارۋاشىلىق جەرلەردٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن جەنە قۇنارلىعىن ارتتىرۋعا, جەرگٸلٸكتٸ حالىقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە, ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن ساقتاۋعا ەرەكشە ىقپال ەتەدٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا اگرارلىق سالاداعى عالىمدار مەن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ ماماندارى بٸرٸگٸپ «اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسيياسى تۋرالى زاڭ» دايىنداپ, پارلامەنت مەجٸلٸسٸنە بەكٸتۋگە ۇسىندى.
دامىعان ەلدەردە جالپى اگروٶندٸرٸستٸك كەشەن ٶنٸمنٸڭ 50-90 پايىزى يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالارمەن قامتاماسىز ەتٸلگەن. بٸزدٸڭ ەلدە وسى كٶرسەتكٸشكە جەتۋ جولىندا «ٷدەمەلٸ يندۋستريالدى-يننوۆاتسييالىق دامۋ جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك باعدارلاما», «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسى اياسىندا اۋقىمدى جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە.
«التىن ٷشبۇرىشتىڭ» ەلدەگٸ كٶرٸنٸسٸ
قازاقستاندا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, ولاردى مال ازىعىمەن قامتاماسىزداندىرۋ ماقساتىندا ٶزەكتٸ باعدارلامالار قابىلدانىپ, ٸسكە اسۋدا. ەت باعىتىنداعى اسىل تۇقىمدى ٸرٸ قارا مالدىڭ باسىن ارتتىرۋ ٷشٸن «سىباعا», جىلقى شارۋاشىلىعىن تيٸمدٸ دامىتۋ ٷشٸن «قۇلان», قوي شارۋاشىلىعىندا «التىن اسىق», جالپى مال شارۋاشىلىعىندا جايىلىممەن قامتاماسىزداندىرۋدى جاقسارتۋ ٷشٸن «جايلاۋ» باعدارلامالارى ٶزٸنٸڭ وڭتايلى نەتيجەلەرٸن بەرۋدە.
اۋىل شارۋاشىلىعىن باسقارۋداعى قازٸرگٸ جٷيەنٸ قايتا قۇرۋ عىلىم مەن بٸلٸمدٸ بارىنشا ينتەگراتسييالاۋعا جەنە يننوۆاتسييانى تيٸمدٸ تٷردە ٶندٸرٸسكە ەنگٸزۋگە, عىلىمي كٷش-جٸگەردٸ تٷپكٸ نەتيجەگە شوعىرلاندىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
وسى ورايدا ەلباسى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدا عىلىمنىڭ رٶلٸ وراسان زور ەكەندٸگٸن ەسكەرٸپ, ەلەمدٸك تالاپقا ساي كەلەتٸن عىلىمدى باسقارۋدىڭ تٷبەگەيلٸ جاڭا «عىلىمي سالانىڭ دامۋىنىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگٸزٸ» دەپ اتالاتىن مودەلٸن ۇسىندى. جاڭا مودەل عىلىم كەلەشەگٸنە جاستاردىڭ سەنٸمٸن ارتتىردى جەنە عىلىمي ٸزدەنٸستەردە ولاردىڭ زيياتكەرلٸك ەلەۋەتٸن كەڭٸنەن پايدالانۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. وسى ماقساتتا 2020 جىلدارعا قاراي عىلىمدى قارجىلاندىرۋدىڭ ٸشكٸ جالپى ٶنٸمدەگٸ ٷلەسٸن 2 پايىزعا دەيٸن ۇلعايتۋ قاراستىرىلعان.
بٷگٸندە ەلباسى اگرارلىق سالانى رەفورمالاۋ, حالىقارالىق تەجٸريبەدە «التىن ٷشبۇرىش» اتاۋىنا يە بولعان عىلىم, بٸلٸم, ٶندٸرٸس ينتەگراتسيياسىن كٷشەيتۋ جٶنٸندە جاڭا تالاپ-مٸندەتتەر قويدى. مەملەكەت باسشىسى ەردايىم وسىنداي تىعىز ىنتىماقتاستىق اٶك-دٸ جاڭعىرتۋعا ىقپال ەتەتٸنٸن قاداپ ايتىپ كەلەدٸ. بۇل بٸر جاعىنان, بٸلٸم, عىلىم جەنە ٶندٸرٸستٸڭ تىعىز ينتەگراتسيياسىن, ەكٸنشٸ جاعىنان, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ, عزي جەنە تەجٸريبەلٸك شارۋاشىلىقتاردىڭ بارىنشا دەربەستٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە قول جەتكٸزەدٸ. اتالعان جٷيەنٸڭ باستى جٷزەگە اسىرۋشىسى جوعارى وقۋ ورىندارى بولۋى تيٸس. وسى جٷيەنٸ ەزٸرلەۋ ٷشٸن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ باستاماسىمەن ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلىپ, اتقارىلاتىن اۋقىمدى ٸس-شارالار قولعا الىندى. جۇمىس توبى وتاندىق جەنە شەتەلدٸك تەجٸريبەلەردٸ زەرتتەپ, ۇيىمدىق قۇرىلىمداردىڭ تٷرلٸ نۇسقالارىن (اكتسيونەرلٸك قوعام, مەملەكەتتٸك قور, كوممەرتسييالىق ەمەس اكتسيونەرلٸك قوعام) تالداي وتىرىپ, ينتەگراتسييانى باسقارۋدىڭ جاڭا مودەلٸن ۇسىندى. قازاقستان ٷكٸمەتٸنٸڭ قاۋلىسىمەن 2015 جىلدىڭ سەۋٸر ايىندا اگرارلىق سالاداعى جەتەكشٸ ٷش جوو (قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتٸ, س.سەيفۋللين اتىنداعى اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸ, جەڭگٸر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸ)اۋىل شارۋاشىلىق مينيسترلٸگٸنٸڭ قاراماعىنا ٶتتٸ. وسىنداي ۇيىمدىق شارالاردىڭ نەتيجەسٸندە ەلٸمٸزدٸڭ اٶك ٷشٸن قولايلى باسقارۋ قۇرىلىمى رەتٸندە «قر اگروٶندٸرٸستٸك كەشەنٸنٸڭ ۇلتتىق عىلىم-بٸلٸم ورتالىعى» اتاۋىمەن كومممەرتسييالىق ەمەس مەملەكەتتٸك قور قۇرۋ قابىلداندى. قوردىڭ باستى ماقساتى – قولدانبالى عىلىمدى دامىتۋ, كادرلار دايىنداۋ, زاماناۋي تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ بولىپ بەلگٸلەندٸ. اتقارىلعان قىزمەتتەردەن تٷسكەن تابىستار تەك قانا قوردىڭ دامۋىنا جۇمسالاتىن بولادى. قور قۇرامىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنە قاراستى اگرارلىق جوو, عزي, تەجٸريبەلٸك-ەكسپەريمەنتالدىق شارۋاشىلىقتار مەن ستانسالار, بٸلٸم تاراتۋ ورتالىقتارى ەنەدٸ.
ۇسىنىلاتىن قۇرىلىمنىڭ باستى ارتىقشىلىعى ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ, عزي-تار مەن تەجٸريبەلٸك-ەكسپەريمەنتالدىق ستانسالاردىڭ كادرلىق, ماتەريالدى-تەحنيكالىق, قارجىلىق, زيياتكەرلٸك ەلەۋەتٸن بارىنشا پايدالانۋعا جەنە كونسالتينگتٸك قىزمەتتەر كٶرسەتۋگە جاعداي جاساۋ. مۇنداي ينتەگراتسييا جوعارى وقۋ ورىن ستۋدەنتتەرٸنە بٸلٸم بەرٸپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار ولاردىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸنە بايلانىستى جيناعان بٸلٸمدەرٸن ٶندٸرٸس پەن عىلىمي سالادا ٸسكە اسىرۋىنا ىقپال ەتەدٸ. ەلباسى ۇسىنىپ وتىرعان ۇتىمدى ستراتەگييالىق باعىتتار اتالعان پروبلەمالاردى وڭتايلى شەشۋ ٷشٸن زور مٷمكٸندٸكتەرگە جول اشىپ وتىرعاندىعىن ايتۋىمىز كەرەك. بۇل رەتتە, بٸلٸم مەن عىلىمنىڭ ستراتەگييالىق مٸندەتٸ – قازاقستاننىڭ شيكٸزات ٶندٸرۋشٸ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعىندا ٶڭدەلگەن قوسىمشا قۇنى جوعارى تاۋارلاردى ەكسپورتتاۋشى ەل رەتٸندە بەسەكەگە قابٸلەتتٸ مەملەكەت بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ.
زامانعا ساي جاڭاشا ٶركەندەۋ دەۋٸرٸنە اياق باسقان ەگەمەن ەلٸمٸز بٷگٸندە ٶتكەنٸنەن ساباق الىپ, بٷگٸنگٸ بەتالىسىن سارالاپ, ەرتەڭگٸ باعىت-باعدارىن ناقتى ستراتەگييالىق باعدارلامالارمەن ايقىنداپ وتىر. بٸر ايتا كەتەتٸن جاعداي, عالامدىق داعدارىس جاعدايىندا مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى تٷرلٸ ەكونوميكالىق تەۋەكەلدەرگە توسقاۋىل بولا الدى. جۋىردا عانا قابىلدانعان 5 رەفورما جەنە 100 قادامنان تۇراتىن ۇلت جوسپارى – ەلٸمٸزدٸ بۇدان دا بيٸك بەلەستەرگە جەتەلەيتٸن ماڭىزدى ستراتەگييالىق باعىت-باعدار ەكەنٸ داۋسىز. بۇل رەفورمالاردىڭ تٸرەگٸ مەن حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋىنىڭ باستاۋى – يندۋسترييالاندىرۋ جەنە ەكونوميكالىق ٶسٸم. ونىڭ ايعاعى – بەلگٸلەنگەن 100 قادامنىڭ 49 قادامى ەلدٸ يندۋسترييالاندىرۋ مەن ەكونوميكالىق ٶسٸمگە باعىتتالعان. سوندىقتان تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارىندا ەلباسى ايتقان «الدىمەن ەكونوميكا, ودان كەيٸن ساياسات» فورمۋلاسى ٶز ماڭىزىن جوعالتقان جوق دەپ باتىل ايتۋعا بولادى.
