ال جوسپارعا سەيكەس, 28 اقپان كٷنٸ ماماندار جەرگٸلٸكتٸ حالىقپەن كەزدەسٸپ, جارييا تىڭداۋ ٶتكٸزۋٸ تيٸس ەدٸ.
الايدا, بۇل جٷزدەسۋ سايلاۋالدى ناۋقانعا بايلانىستى كەيٸنگە شەگەرٸلسە دە, قازاقستاندا اەس سالۋدى قولدايتىندار پەتيتسيياعا قول قويىپ, ٶزدەرٸنشە ٷن قوستى. وعان 900-گە تارتا ادام داۋىس بەرسە, ونىڭ 600-ٸ ناقتى قولدايتىنىن بٸلدٸرگەن (alash.online)
نەگە? سەبەبٸ, ەلٸمٸزدە ەلەكتر قۋاتىنىڭ تاپشىلىعى جىلدان-جىلعا ارتىپ, قازٸردٸڭ ٶزٸندە ٶتكٸر سەزٸلۋدە. ەسٸرەسە, قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸك ٶڭٸرٸ بۇل تىعىرىققا جاقىن ارادا تٸرەلۋٸ ەبدەن مٷمكٸن. «KEGOC» اق بولجامى بويىنشا, 2035 جىلعا قاراي ەلدەگٸ ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ تاپشىلىعى 3 گۆت-تان اسادى.
مەسەلەن, اەس سالۋدى قوس قولىن كٶتەرٸپ قولدايتىندار ەلٸمٸزدەگٸ ەنەرگييا تاپشىلىعىنان وسىلاي عانا قۇتىلۋعا بولاتىنىن بىلايشا جەتكٸزگەن.
«ال ەلەكتر كٶزٸن جىلۋ ەلەكتر ستانتسييالارى مەن مەملەكەتتٸك اۋداندىق ەلەكتر ستانتسييالارى ارقىلى الىپ وتىرعان قازاقستاندا اۋا ساپاسى كٷرت ناشارلاعان. باستى سەبەپ – توزىعى جەتكەن ستانتسييالار قاجەتتٸ ەنەرگييانى ٶندٸرە المايدى. مۇندا كٷنٸنە توننالاپ جانعان كٶمٸردەن بٶلٸنەتٸن ۋلى زاتتار مەن زيياندى قالدىقتار قورشاعان ورتانى لاستاپ, دەنساۋلىعىمىزعا زالالىن تيگٸزەدٸ.
ەكٸباستۇز قالاسىنىڭ تۇرعىندارى قىس اۋاسىندا جىلۋ مەن جارىقسىز قالىپ, ەبٸگەرگە تٷسكەنٸ كٷنٸ كەشە ەمەس پە?! ەگەر بٷگٸن شارا قولدانىپ, قامدانباساق, ون جىلدان كەيٸن ەلٸمٸزدٸڭ جارتىسى قىستىگٷنٸ دەل وسى كٶرٸنٸسكە تاپ بولۋى مٷمكٸن.
بٸز قانشاما جىلدان بەرٸ كٶرشٸ ەلدەردەن كەلەتٸن ەنەرگيياعا تەۋەلدٸ بولدىق. بۇلاي جالعاسۋى مٷمكٸن ەمەس! مەنٸڭشە, بۇل مەسەلەنٸ تەك اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن سالۋ ارقىلى عانا شەشۋگە بولادى جەنە بٸرەۋ عانا ەمەس.
سوڭعى جىلدارى بٸزدٸڭ اۋداندا اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن سالۋ تۋرالى ەڭگٸمە قىزۋ. بٸز, ٷلكەن اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى, اەس قۇرىلىسىن قولداپ, جوباعا كٶمەكتەسۋگە دايىنبىز:
بٸرٸنشٸدەن, اتوم ەلەكتر ستانتسيياسى پارنيكتٸك گازداردى شىعارمايدى جەنە كٶمٸر نەمەسە تابيعي گاز زاۋىتىنا قاراعاندا وتىندى ەلدەقايدا از تۇتىنادى. اتوم رەاكتورى 60 جىل نەمەسە ودان دا كٶپ ۋاقىت ٸشٸندە تەۋلٸك بويى ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ ماكسيمالدى مٶلشەرٸن ٶندٸرە الادى.
ەكٸنشٸدەن, اتوم ەنەرگيياسى ەكولوگييا تۇرعىسىنان تازا جەنە قاۋٸپسٸز! ول بٷكٸل ەلەمدە جاسىل دەپ تانىلادى. عالىمدار زاماناۋي رەاكتورلاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن سەنٸمدٸلٸگٸن راستايدى.
ٷشٸنشٸدەن, اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ سالىنۋى سول ايماقتىڭ, ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا وڭ ىقپال ەتەدٸ. ەلەۋمەتتٸك سالا, عىلىم داميدى, جاڭا تەحنولوگييالار مەن ٶندٸرٸس پايدا بولادى. ٷلكەن اۋىلىنىڭ ورنىندا تۇتاس بٸر قالا پايدا بولادى.
تٶرتٸنشٸدەن, اەس قۇرىلىسىن سالۋ مەن ٸسكە قوسىلۋى وبلىس تۇرعىندارىنا عانا ەمەس, قازاقستاننىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندەگٸ ماماندار ٷشٸن جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بەسٸنشٸدەن, قازاقستاننىڭ اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋعا ەلەۋەتٸ زور. ەلٸمٸز ۋران ٶندٸرۋدەن ەلەمدە بٸرٸنشٸ ورىندا. بٸز يادرولىق وتىندى ٶندٸرەمٸز. اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ بولاشاعى زور. قازٸر ەلەمنٸڭ بارلىق دامىعان ەلدەرٸ اتوم ەنەرگەتيكاسىنا كٶشتٸ, بٸز دە سولاي ەتۋٸمٸز كەرەك.
ۆيكيپەدييانى قاراساڭىز, قازٸر ەلەمدە 31 مەملەكەت اتوم ەلەكتر ستانتسييالارىن پايدالانادى. بۇل اقش, فرانتسييا, جاپونييا, قىتاي, كورەيا جەنە ت.ب. كٶرشٸ ٶزبەكستاندا, تٸپتٸ الىس افريكادا دا اتوم ەلەكتر ستانتسييالارى سالىنۋدا. بٸز زامان كٶشٸنە ٸلەسٸپ, قازاقستاندا اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن سالۋىمىز كەرەك! ەيتپەسە, 30 جىلدان كەيٸن دە ٶركەنيەتتٸڭ اۋىلىنان الىستاپ قالامىز.
ونىڭ ٷستٸنە قازاقستاندا اتوم سالاسى بويىنشا ساۋاتتى ماماندار جەتكٸلٸكتٸ. ونىڭ ٶز يادرولىق ورتالىعى جەنە يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتى بار.
قۇرمەتتٸ جەرلەستەر!
بٸز, ٷلكەن اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى, ٶڭٸرٸمٸزدە اەس سالىنۋىن زور ىنتامەن كٷتٸپ وتىرمىز. بۇل بٸزدٸڭ بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرٸمٸزدٸڭ بولاشاعى ٷشٸن, وبلىستىڭ, ەلٸمٸزدٸڭ ٶركەندەۋٸ ٷشٸن قاجەت.
اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن سالۋعا قارسىلىق تانىتۋشىلار بار ەكەنٸن بٸلەمٸز, بٸراق قولداۋشىلار دا جەتكٸلٸكتٸ! بٸزدٸ دە تىڭداسا ەكەن دەيمٸز. اتوم ەلەكتر ستانتسييالارىنىڭ پايداسى مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸ تۋرالى بٸلگەننەن كەيٸن سٸز دە اەس قۇرىلىسىن قۇپتاپ, وسى پەتيتسيياعا داۋىس بەرۋ ارقىلى قولدايدى دەپ سەنەمٸز.
ەگەر الداعى جىلدارى اەس سالۋدى قولعا الماساق, وندا بٸز ايتارلىقتاي ەنەرگييا تاپشىلىعىنا تاپ بولامىز. سونىڭ سالدارىنان – جىلۋ مەن جارىق جيٸ سٶنٸپ, ٶندٸرٸس توقتاپ قالۋى مٷمكٸن, تٸپتٸ ودان دا باسقا مەسەلەلەر تۋىندايدى. بۇعان جول بەرۋگە بولمايدى!» دەلٸنگەن پەتيتسييادا.
قازاقستاندا اەس قۇرىلىسىن قولداۋعا شاقىرعان حالىق پەتيتسييا ارقىلى مەسەلەگە بيلٸكتٸڭ نازارىن اۋدارماق. دەمەك, قاراپايىم جۇرت تا مەسەلەنٸڭ تٷپ-تٶركٸنٸنە ٷڭٸلٸپ, جەتە تٷسٸنە باستادى دەگەن سٶز.
ال بيلٸك تۇرعىنداردىڭ بۇل ەرەكەتٸن وڭ باعالاپ, جۇمىستىڭ بٸر پاراسىن جەڭٸلدەتكەنٸنە دەن ريزا بولاتىنى ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ.
