****
شامامەن 20 جىلعا جۋىق ٶزٸم تۇرىپ جاتقان اقش-تىڭ باسشىسى مەن مەملەكەتٸم تٷركييانىڭ پرەزيدەنتٸ بٷگٸن اق ٷيدە كٶرٸسپەك. اقش پەن تٷركييانىڭ دايش-پەن كٷرەس, سيرييانىڭ بولاشاعى, بوسقىندار داعدارىسىن دا قوسار بولساق, كٶپتەگەن ورتاق مەسەلەلەرٸ بار.
قايتەيٸك, كەزٸندە دەموكراتييانى جەتٸلدٸرۋ, قالىپتى زايىرلىلىق تٷسٸنٸگٸن قالىپتاستىرۋ جولىندا ٷمٸت سىيلاعان تٷركييا بار كٷشتٸ ۋىسىندا ۇستاۋ ەرٸ قارسىلاستاردى تۇقىرتۋ ٷشٸن قولىنان كەلگەننەن ايانبايتىن پرەزيدەنتتٸڭ باسقارۋىندا ادام تانىماcتاي كٷيگە تٷستٸ.
باتىس تٷركييانىڭ دەموكراتييالىق قۇندىلىقتارعا قايتا ورالۋىنا كٶمەك بەرۋٸ تيٸس. بٷگٸنگٸ جٷزدەسۋ مەن الداعى اپتادا بولاتىن ناتو سامميتٸن وسى ماقساتتا تيٸمدٸ پايدالانا بٸلۋ كەرەك. ەردوعان ٶتكەن جىلى 15-شٸلدەدەگٸ تٶڭكەرٸس جاساۋ ەرەكەتٸنٸڭ ٸزٸن الا جازىقسىز جاندارعا جٷيەلٸ وزبىرلىق ناۋقانىن باستادى. كٷردتەر, الاۋيلەر, زايىرلىلار, سولشىلدار, جۋرناليستەر, عالىمدار نەمەسە ٶزٸمە دە قاتىسى بار, بەيبٸت جاندار قوزعالىسى بولىپ تابىلاتىن «قىزمەت» قوعامى مٷشەلەرٸن دە قوسقاندا 300 مىڭنان اسا تٷركييا ازاماتىنىڭ ٶمٸرٸ باقىلاۋدا ۇستاۋ, تۇتقىنداۋ, جۇمىستان قۋۋ جەنە باسقا دا جولدارمەن قۇرىدى.
تٶڭكەرٸس ەرەكەتٸ ورىن العاندا ونى اۋىر ايىپتادىم, مەنٸ سوعان قاتىستى دەپ تاققان ايىپتارىن جوققا شىعاردىم. بۇدان بٶلەك, تٶڭكەرٸسكە قاتىسقانداردىڭ يدەالدارىما قييانات جاساعاندارىن ايتتىم. ەشبٸر دەلەل بولماسا دا, ەردوعان 5 مىڭ شاقىرىم الىستا ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان مەنٸ تٶڭكەرٸستٸ جوسپارلاعان دەپ كٸنەلادى.
ەرتەسٸ كٷنٸ ٷكٸمەت بٸر بانكتە ەسەپ اشقانى, بٸر مەكتەپتە مۇعالٸمدٸك اتقارعانى نەمەسە بٸر گازەتكە جاڭالىق جارييالاعانى سەكٸلدٸ سەبەپتەرمەن «قىزمەتپەن» قاتىستى مىڭداعان ادامنىڭ تٸزٸمٸن جاسادى. بۇنداي بايلانىستى قىلمىس سەكٸلدٸ قاراستىرىپ, ەربٸرٸنٸڭ تاعدىرىن تالقانداي باستادى. تٸزٸمدە بٸرنەشە اي بۇرىن قايتىس بولعاندار مەن سول كەزدە ناتو-نىڭ ەۋروپاداعى شتابىندا قىزمەت اتقارىپ جاتقان ادامدار بولدى. حالىقارالىق باقىلاۋشىلار كٶپتەگەن الىپ قاشۋ, باقىلاۋدا ۇستاپ, قورلىق كٶرسەتۋ جەنە ازاماتتاردىڭ اجال قۇشۋ جاعدايلارى كەزدەسكەنٸن باياندايدى. ەردوعان ٷكٸمەتٸ باسقا ەلدەردە دە جازىقسىز ادامداردى باقىلاۋعا الدى. مەسەلەن, مالايزييادا «قىزمەتكە» وڭ كٶزقاراستاعى 3 ادامدى دەپورتاتسييالاۋ ٷشٸن قىسىم جاسادى. ارالارىندا 15 جىلدان بەرٸ سول جەردە قىزمەت اتقارعان بٸر مەكتەپ ديرەكتورى دا بار. شىنتۋايتىندا, ول كٸسٸلەر تٷركيياعا قايتارىلسا, ونى تٷرمەگە قاماپ نەمەسە زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراتاتىنىن ايتۋ ٷشٸن ەشقانداي كٶرٸپكەلدٸك قاجەت ەمەس.
سەۋٸر ايىندا پرەزيدەنت «بارماق باستى, كٶز قىستى» ەرەكەتتەردٸڭ ورىن العانى قوعامدا اشىق سٶز بولعان رەفەرەندۋمدا از عانا ايىرماشىلىقپەن باسىم تٷسٸپ, بيلٸكتٸڭ ٷش تارماعىن دا ٶزٸ باقىلايتىن باسقارۋ جٷيەسٸن قۇردى. نەگٸزٸ, قىزمەتٸنەن كەتٸرۋ ەرٸ جەمقورلىق ەرەكەتٸمەن بۇل كٷشتەرگە ونسىز دا يە ەدٸ. اۆتوريتارلى بيلٸكتٸڭ وسى بٸر جاڭا ساتىسىندا تٷرٸك حالقىنىڭ بولاشاعىنا ايتارلىقتاي الاڭداۋلىمىن.
و باستا بۇلاي باستاماعان بولاتىن. ەدٸلەت جەنە دامۋ پارتيياسى 2002 جىلى ەۋروپالىق وداققا مٷشەلٸكتٸ ماقسات ەتكەن دەموكراتييالىق رەفورمالاردى جٷرگٸزۋگە ۋەدە بەرە وتىرىپ بيلٸككە كەلدٸ. بٸراق ۋاقىت ٶتكەن سايىن ەردوعان ٶزٸنە قارسى پٸكٸرلەرگە تٶزٸمسٸزدٸك تانىتا باستادى. كٶپتەگەن باق ۇيىمدارىن مەملەكەتتٸڭ باقىلاۋشى ورگاندارى ارقىلى ٶزٸن جاقتاۋشىلار قاتارىنا شىعاردى. 2013 جىلدىڭ جازىندا گەزي پاركٸ وپەراتسييالارىن كٷشپەن باستى. مينيسترلەردٸڭ ەسٸمدەرٸ جەلتوقسان ايىندا ٸرٸ كٶلەمدەگٸ پاراقورلىققا قاتىستى اتالعاندا, سوت جٷيەسٸ مەن باق-تى تۇقىرتا وتىرىپ جاۋاپ قاتتى. ٶتكەن جىلى 15 شٸلدەدەن كەيٸن جارييالانعان «ٶتكٸنشٸ» تٶتەنشە جاعداي ەلدە ەلٸ دە جالعاسۋدا. حالىقارالىق امنيستييالىق ۇيىم ەلەمدە تٷرمەگە تٷسكەن بارلىق جۋرناليستەردٸڭ ٷشتەن بٸرٸنٸڭ تٷركييا تٷرمەلەرٸندە ەكەنٸن باياندادى.
ەردوعاننىڭ ٶز حالقىنا تٸزە باتىرۋى تەك مەملەكەتتٸڭ ٸشكٸ مەسەلەسٸنٸڭ اۋقىمىنان شىعىپ كەتتٸ. ازاماتتىق قوعام, جۋرناليست, عالىمدار مەن كٷرد ازاماتتارىنا باعىتتالعان وزبىرلىق ەلٸمٸزدٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ تۇراقتىلىعىنا قاتەر تٶندٸرەتٸن جاعدايعا جەتتٸ. قوعامدا قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەدٸلەت جەنە دامۋ پارتيياسى رەجيمٸ تٶڭٸرەگٸندە تەرەڭ پولياريزاتسييا ورىن الۋدا. تٷركييانىڭ زورلىقشىل راديكالدارعا قۇشاق جايىپ, ال كٷرد ازاماتتارىن ٷمٸتسٸزدٸككە يتەرمەلەيتٸن ديكتاتورلىق رەجيمگە كەلۋٸ ورتا شىعىس قاۋٸپسٸزدٸگٸ ٷشٸن ەلەسكە اينالماق.
بۇرىنعى پٸكٸرلەستەر ەردوعان مەن گٷلەنتٷركييانىڭ دەموكراتييا جولىندا كەرٸ كەتٸپ بارا جاتقانىن توقتاتۋ ٷشٸن ەكٸ ماڭىزدى باستامانى جٷرگٸزۋٸ كەرەك. بٸرٸنشٸسٸ, قوعامداعى بارشا ازاماتتاردى قاتىستىرا وتىرىپ, حالىقارالىق زاڭدىق ەرٸ ادامي نورمالاردى باقىلايتىنداي, باتىستىڭ تابىستى, ۇزاق مەرزٸمدٸ دەموكراتيياسىنان ساباق الۋ, دەموكراتييالىق ٷردٸستە جاڭا بٸر ازاماتتىق كونستيتۋتسييانى جەتٸلدٸرۋ.
ەكٸنشٸسٸ, دەموكراتييالىق ەرٸ پليۋراليستٸك قۇندىلىقتاردى تالقىعا سالاتىن, سىني ويلاۋدى قولدايتىن وقۋ باعدارلاماسىن جەتٸلدٸرۋ. ەر وقۋشى مەملەكەت كٷشٸنٸڭ جەكە ادام قۇقىقتارمەن تەپە-تەڭدٸك ساقتايتىنىن, مەملەكەتتٸك قۇرىلىمدىق كٷشتەردٸڭ تەۋەلسٸز بولاتىندىعىن, ەشكٸمگە باعىنبايتىن تەۋەلسٸز سوت, تەۋەلسٸز باق-تىڭ ماڭىزدىلىعىن, سونىمەن قاتار ەسٸرە ۇلتشىلدىق پەن دٸندٸ ساياسيلاندىرۋدىڭ مەملەكەتكە قاۋٸپ تٶندٸرەتٸنٸن بٸلۋٸ تيٸس. بٸراق بۇدان بۇرىن تٷرٸك ٷكٸمەتٸ ٶز حالقىنا تٸزە باتىرىپ, قۇقىن اياققا تاپتاۋدى دوعارۋى ەرٸ قۇقىعى اياققا تاپتالعان ادامداردىڭ ٶمٸرٸن قايتا رەتتەۋٸ كەرەك.
سٸرە, تٷركييانىڭ ەلەم جۇرتشىلىعى تامسانا قارايتىن وزىق دەموكراتيياعا قول جەتكٸزگەنٸن كٶرۋگە ٶمٸرٸم جەتە قويماس, دەگەنمەن تٸلەگٸم: تٷركييا قازٸرگٸ اۆتوريتارلىق جٷيەنٸ كٶكسەگەن جاعدايدان تىم كەش بولماي تۇرىپ ارىلسا ەكەن.
تەرجٸمالاعان ماقسات بەكتاي
