مەسەلەنٸڭ مەن-جايى وبلىس ەكٸمٸنٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن اپتالىق مەجٸلٸستە قارالدى. دارحان ساتىبالدى جىل سوڭىنا دەيٸن بارلىق مونشالاردى زاڭ تالاپتارىنا سەيكەستەندٸرۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزۋدٸ جٷكتەدٸ. جەنە مونشادان شىققان سارقىندى سۋلاردىڭ كٶلەمٸنە قاراي مودۋلدٸ تازارتقىش قوندىرعىلارى ورناتىلۋى تيٸس.
ەجتٷكش باسقارماسىنىڭ باسشىسى رۋسلان مۇزدىبەكوۆتىڭ بايانداۋىنشا, تٷركٸستان وبلىسىنىڭ اۋماعىندا 41 ەمدٸك-ىستىق سۋ ۇڭعىمالارىنا قوسىلعان, ياعني جەر استىنان شىعاتىن ىستىق سۋدىڭ ٷستٸنە كەسٸپكەرلەر 69 جەكە مەنشٸكتەگٸ مونشا سالعان.
ولاردىڭ ەڭ كٶبٸ وتىرار مەن كەلەس, سارىاعاش جەنە ورداباسى اۋداندارىندا ورنالاسقان. ونىڭ ٸشٸندە 16 مونشا كەرٸز جٷيەلەرٸنە قوسىلعان, 23 مونشانىڭ سارقىندى سۋلارى تالاپقا سەيكەس ەمەس سەپتيككە تٶگٸلۋدە. كەي مونشالار ەكولوگييا دەپارتامەنتٸنٸڭ رۇقساتىنسىز جۇمىس جاساۋدا.
قالعان 30 مونشادان شىققان سارقىندى سۋلار تٸكەلەي جەر بەدەرٸنە اشىق كٷيدە تٶگٸلۋدە. ياعني, تەرمالدى سۋدان پايدا تاۋىپ جاتقاندار لاس سۋدى سٷزگٸدەن ٶتكٸزەتٸن قوندىرعى ورناتپاعان. شايىندى كەرٸز جٷيەسٸنە ەمەس, دالاعا اعىپ جاتىر. جايىلىمعا جەتكەن سابىندى سۋ مالعا, قورشاعان ورتاعا جەنە ەگٸستٸك القاپتارعا زييان كەلتٸرۋدە. بيزنەس ٶكٸلدەرٸنە ەكولوگتار ەسكەرتۋ جاساپ, سٷزگٸ ورناتۋدى جٷكتەگەن. الايدا نەتيجە جوق.
– جەر استىنان شىققان ىستىق سۋدى پايدالانىپ جاتقان مونشا قوجايىندارى جىلىنا ورتا ەسەپپەن 100 ملن تەڭگەگە دەيٸن تابىس تابادى ەكەن. مونشالاردىڭ ەرقايسىسىنان تەۋلٸگٸنە 30-40 م3 شىققان سارقىندى سۋلار ارنايى سەپتيككە تٶگٸلمەي, ەلدٸ مەكەننٸڭ ماڭىنداعى جەرگٸلٸكتٸ جەر بەدەرٸنە تٸكەلەي تٶگٸلٸپ, ٷلكەن كٶلەمدە جينالۋدا. ەكولوگييا دەپارتامەنتٸمەن زەردەلەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ, قورىتىندىسىمەن مونشالاردىڭ يەلەرٸنە تازارتىلماعان سارقىندى سۋلاردى جەرگٸلٸكتٸ جەر بەدەرٸنە تٶگۋگە تىيىم سالىنعاندىعى جٶنٸندە حابارلاما بەرٸلٸپ, سوتقا جولدانعان. قازٸرگٸ تاڭدا قارالۋدا, – دەدٸ باسقارما باسشىسى.
ورتالىقتاندىرىلعان كەرٸز جٷيەلەرٸ بولماعان جاعدايدا, جەكە كەسٸپكەرلەرگە ٶز قاراجاتى ەسەبٸنەن تالاپقا سەيكەس سەپتيكتەر سالۋ قاجەت. كٸر-قوڭنىڭ سۋى مەرزٸمٸندە ارنايى تەحنيكامەن تاسىمالداپ, رۇقسات ەتٸلگەن ورىندارعا تٶگۋ قاجەت. مونشا قوجايىندارىنا كەرٸز-تازارتقىش قوندىرعىسىن سالۋ بويىنشا ۇسىنىس بەرٸلەدٸ. ولارعا «قر ەكولوگييا كودەكسٸنە» سەيكەس, مونشالاردى تالاپقا سەيكەستەندٸرۋ بويىنشا حابارلاما بەرٸلەدٸ. سونداي-اق «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى اياسىندا لوكالدى كەرٸز-تازارتقىش يماراتىن سالۋ بويىنشا ۇسىنىس بار.
– بۇل پروبلەما جىلدار بويى شەشٸمٸن تاپپاي كەلە جاتىر. ەشقاشان قولعا الىنباعان. تەكسەرۋلەردەن ەش نەتيجە جوق. سوندىقتان بۇل مەسەلە بٸرجولاتا شەشٸلەۋٸ تيٸس. ٶڭٸردەگٸ كٶپتەگەن مونشالار ەكولوگييا دەپارتامەنتٸنٸڭ رۇقساتىنسىز جۇمىس جاساۋدا, سونداي-اق كەرٸز جٷيەسٸنە قوسىلماعان. اتالعان كەمشٸلٸكتەردٸ مونشا يەلەرٸ ٶز قاراجاتى ەسەبٸنەن جويىپ, سانيتارلىق نورمالارىنا كەلتٸرۋ قاجەت. وسى بويىنشا تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋدٸ تاپسىرامىن. كەرٸز جٷيەلەرٸنە قوسىلماعان مونشالارعا ەكولوگييا دەپارتامەنتٸمەن بٸرلەسٸپ, زاڭ اياسىندا تيٸستٸ شارالار قابىلدانسىن. جىل سوڭىنا دەيٸن بارلىق مونشالاردى زاڭ تالاپتارىنا سەيكەستەندٸرۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلسٸن. مونشادان شىققان سارقىندى سۋلاردىڭ كٶلەمٸنە قاراي مودۋلدٸ تازارتقىش قوندىرعىلارى ورناتىلسىن, – دەدٸ وبلىس ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدى.
