ەلي بەكتاەۆ: تٷركٸستاندا بٸر گەكتار سۋارمالى جەردٸڭ ٶزٸ بٸر وتباسىن تولىق اسىرايدى
سەناتور ەلي بەكتاەۆ وڭتٷستٸكتە ۇزاق جىلدار قىزمەت اتقارعانداردىڭ بٸرٸ. قازىعۇرت اۋدانىندا, تٷركٸستان قالاسىندا ەكٸم بولدى. وبلىس باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتٸن اتقاردى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ مامانى. تٷركٸستان وبلىسى تۋرالى پٸكٸرٸن سۇراعانىمىزدا بٸراز ويىن ايتتى.
– تارازىعا سالىنىپ, قابىلدانعان شەشٸم دەپ ەسەپتەيمٸن. جالپى, تٷركٸستان قالاسىن مەگاپوليست رەتٸندە دامىتۋ, تٷركٸستان قالاسىن تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ رۋحاني استاناسى رەتٸندە قاراستىرۋ ەلباسىنىڭ جەنە حالىقتىڭ ويىندا جٷرگەن مەسەلە ەدٸ. تٷركٸستان جەكە بٶلٸنەدٸ دەگەن ەڭگٸمەلەر بۇرىننان بار بولاتىن. سونىڭ بەرٸن تارازىعا سالا وتىرىپ, وسىنداي شەشٸم قابىلداندى. تٷركٸستان وبلىسى قۇرىلىپ, ورتالىعى بولىپ تٷركٸستان قالاسى تاڭدالىنىپ الىندى. بۇل ٶتە ماڭىزدى ەرٸ تاريحي وقيعا بولدى دەپ ەسەپتەيمٸن. وسىنىڭ ارقاسىندا تٷركٸستان شىن مەنٸندە دامىپ, كٶركەيٸپ كەلە جاتىر.
تٷركٸستان قالا رەتٸندە دە, رۋحاني ورتالىق رەتٸندە دە العان باعىتى دۇرىس. شىمكەنتتەن بٶلٸنٸپ شىعۋىنىڭ ەڭ بٸرٸنشٸ جەتٸستٸگٸ وسى دەپ بٸلەمٸن. بٸزدٸڭ حالقىمىز ٷشٸن عانا ەمەس, تٷركٸ ەلەمٸ ٷشٸن دە تٷركٸستاننىڭ ورنى بٶلەك. الداعى 1-2 جىلدا ادام تانىماستاي بولىپ ٶزگەرەتٸنە بٸزدٸڭ ەش كٷمەنٸمٸز جوق.
كٶپتەگەن عيماراتتار سالىنىپ جاتىر. ولاردىڭ اراسىندا حالىقارالىق ەۋەجاي بار. قالانىڭ ينفراقۇرىلىمىندا ٶزگەرٸس كٶپ, تابيعي گاز تارتۋ باستالىپ كەتكەن, كەرٸزدەندٸرۋ جٷيەسٸن رەتكە كەلتٸرۋ, كٶگالداندىرۋ, كٶشەلەردٸ اباتتاندىرۋ سيياقتى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. ٶمٸرزاق شٶكەەۆ باستاعان ازاماتتاردىڭ ەڭبەگٸ ٶتە زور, – دەيدٸ ەلي بەكتاەۆ.
مىسالى, تٶلە بي اۋدانىندا قۇس فابريكاسى ٸرگەسٸ قالانىپ, جۇمىس ٸستەپ جاتىر. ورداباسى اۋدانىندا, تٷركٸستاننىڭ ٶزٸندە دە جاڭا كەسٸپورىنداردىڭ اشىلىپ, جۇمىستى باستاپ كەتكەنٸن بايقاپ جٷرمٸز. ٶندٸرٸس - ەكونوميكانىڭ نەگٸزٸ. سوندىقتان جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك سونىڭ ٸشٸندە ەكٸمدٸك ٶندٸرٸستٸ دامىتۋعا كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلە باستادى., – دەيدٸ دەپۋتات.
ونىڭ ايتۋىنشا, تٷركٸستان وبلىسى مال شارۋاشىلىعى مەن ەگٸستٸكتٸ دامىتۋعا قولايلى ٶڭٸر.
– تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەڭ ٷلكەن بايلىعى - ادامي كاپيتال. حالىق ٶتە كٶپ, تىعىز ورنالاسقان. ول جەردە بٸر گەكتار سۋارمالى جەردٸڭ ٶزٸ بٸر وتباسىن تولىق اسىرايدى. جەردٸ ٷنەمدەپ, حالىققا بەكٸتٸپ بەرە وتىرىپ, حالىقتىڭ الاتىن پايداسىن كٶبەيتۋگە مٷمكٸندٸك بار. قازٸر تٷركٸستان وبلىسىندا 900 مىڭعا گەكتارعا جۋىق ەگٸستٸك جەر بار (110 مىڭ گا ماقتا, 46 مىڭ گا كٶكٶنٸس, 230 مىڭ گا ەگٸستٸك). جالپى, اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسامىن دەگەن ادامعا كليماتتىق جاعدايى قولايلى.ادامي كاپيتال جەتكٸلٸكتٸ. وسىعان بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى - تٷركٸستان وبلىسىنىڭ قازٸرگٸ تۇرمىس كٶزٸ بولىپ ەسەپتەلەدٸ. سونداي-اق مىناۋ سوزاق, وتىرار, بەيدٸبەك اۋداندارىندا مال جايىلىمدارى ٶتە كٶپ. جالپى, 4 ميلليون گەكتاردان استام جايىلىمدىق جەر بار, – دەيدٸ سەناتور.
ونىڭ ايتۋىنشا, حالىق ەگٸس پەن دە مال شارۋاشىلىعىمەن دە اينالىسىپ بەيٸمدەلگەن. ەندٸ اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن قايتا ٶندەۋدٸ قولعا الۋ كەرەك دەپ وتىر.
– سوڭعى دەستٷر بويىنشا حالىق مال بورداقىلاۋ كەسٸبٸنە كٶشكەن. ەسٸرەسە, سايرام اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى وسىعان بەيٸمدەلگەن. ەڭ نەگٸزگٸ مەسەلە - الىنعان ٶنٸمدٸ قايتا ٶڭدەۋ. تٸرٸ مالدى بٸردەن ەكسپورتقا ەمەس, ەتتٸ ٶندەپ نارىققا شىعارساق دۇرىس بولار ەدٸ. سوسىن كٶكٶنٸستٸ كٶبٸرەك ەگۋگە مٷمكٸندٸك بار. 46 مىڭ گەكتار جەر دەگەن از, ودان ەرٸ كٶبەيتۋگە بولادى. سوسىن قازاقستاننىڭ ٶڭٸرلەرٸنە, رەسەي, بەلارۋس, ۋكرايناعا ٶتكٸزە الامىز. ەلٸمٸزدە تەك ماقتا تٷركٸستان وبلىسىندا ٶندٸرٸلەدٸ. ماقتادان تالشىق, تۇقىم, تالشىقتان نەمەسە جٸپ, سابىن مەن ماقتا مايى سىندى 1200-دەن اسا ەرتٷرلٸ زاتتار الىنادى. ٶنٸم شىمكەنت قالاسىنداعى فابريكالارعا جٶنەلتٸلەدٸ.جالپى, تٷركٸستاندا قايتا ٶندەۋدٸ قولعا الىپ, ٶندٸرٸستٸ جانداندىرۋعا بولادى, – دەيدٸ ەلي ەبدٸكەرٸمۇلى.
تٷركٸستان مەن شىمكەنت بٸر ٷيدٸڭ قوس بالاسىنداي – دەپۋتات
پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ حالىقارالىق ٸستەر, قورعانىس جەنە قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى مۇحتار ەرمان شەت تٸلدەرٸن جاقسى مەڭگەرگەن بٸلٸمدٸ ەرٸ تەجٸريبەلٸ دەپۋتات. وڭتٷستٸك ٶڭٸرٸنٸڭ تۋماسى. ونىڭ ايتۋىنشا, تٷركٸستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋى تەك قازاقستاننىڭ مٷددەسٸ ٷشٸن عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە ورتالىق ازييا ايماعىنىڭ ەكونوميكاسىنا دا پايداسىن تيگٸزەدٸ.
– بۇل قادامنىڭ بٸرٸنشٸ بەرەرٸ رۋحاني سەرپٸلٸس, دەگەنمەن, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق ەسەرٸ دە كٶپ كٷتتٸرمەسٸ انىق.شىن مەنٸندە, قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸگٸندە ەكٸ جاڭا ٶسۋ نٷكتەسٸ بار. شىمكەنتتٸڭ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مەرتەبەسٸنە يە بولۋى جەنە جاڭا تٷركٸستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋى تەك قازاقستاننىڭ مٷددەسٸ ٷشٸن عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە ورتالىق ازييا ايماعىنىڭ ەكونوميكاسىنا دا پايداسىن تيگٸزٸپ جاتىر. ٶتە ٷلكەن ٶندٸرٸستٸك نىساندار مەن بٸلٸم بەرۋ كەشەندەرٸ شىمكەنت پەن وبلىستا شوعىرلانعان. 1990 جىلدارى تۇڭعىش پرەزيدەنت ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن تٷركٸستاندا قازاق-تٷرٸك حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتٸ قۇرىلعان بولاتىن. كٶپتەگەن ستۋدەنتتەر, ونىڭ ٸشٸندە شەتەلدٸكتەر دە بٸلٸم الىپ جاتىر. ول قازٸر رەيتينگتە ماڭىزدى ورىنعا يە, –دەيدٸ مۇحتار ەرمان.
–تٷركٸستان وبلىسىندا ەر تٷرلٸ قيىندىقتار بولىپ جاتقانىن بٸلەمٸز. بىلتىرعى ارىستاعى جارىلىس, بيىلعى ماقتاارالداعى سۋ تاسقىنى. وسىنداي كەزدە شىمكەنت قالاسىنىڭ باسشىلارى دا, تۇرعىندارى دا بٶلٸنبەي بٸرٸگٸپ قولداۋ كٶرسەتتٸ. جالپى, وڭتٷستٸك حالقىنىڭ ىنتىماعى بەرٸك, بٸرلٸگٸ جاراسقان. تٷركٸستان مەن شىمكەنت بٸر ٷيدٸڭ قوس بالاسىنداي. ودان بٶلەك, وبلىس ورتالىعىندا قۇرىلىس قارقىندى جٷرٸپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا تٷركٸستاننىڭ جاڭا كەلبەتٸنە كۋە بولامىز دەپ ويلايمىن, – دەيدٸ دەپۋتات.
ول سونىمەن قاتار, تٷركٸستان ەجەلدەن ۇلى جٸبەك جولىنىڭ بويىندا جاتقان قالا, كيەلٸ شاھار. دەگەنمەن, بۇل جاڭالىق تەك وسى ويمەن, سىرتقى فورما ٷشٸن جاسالدى دەپ ويلامايمىن دەپ وتىر.
– وڭتٷستٸكتەگٸ كٶرشٸمٸز ٶزبەكستاندا اسا اۋقىمدى جۇمىستار باستالىپ, ٸرٸ-ٸرٸ جوبالار قولعا الىنىپ جاتىر. كٶرشٸ مەملەكەتپەن قاتارلاسىپ, بٸزدٸڭ شەكارا بويىندا جاتقان وبلىس تا ودان ەرٸ قارقىندى تٷردە دامۋعا تيٸس. وعان مٷمكٸندٸگٸ, ەلەۋەتٸ جەتكٸلٸكتٸ. وسى جاعىنان العاندا, بۇل جاڭالىق بٸزدٸڭ ەلٸمٸز ٷشٸن, جاڭا اتاۋعا يە بولعان وبلىس ٷشٸن تيٸمدٸ بولادى دەپ ويلايمىن. سوندىقتان تٷركٸستاننىڭ وبلىس ورتالىعى بولعانىنا قۋانىشتىمىز, ەرٸ قاراي جان-جاقتى دامي بەرەتٸنٸنە سەنەمٸز, – دەيدٸ مۇحتار ەرمان.
تٷركٸستاندا بارلىعى جاڭادان باستالىپ جاتىر – سەكەن قانىبەكوۆ
مەجٸلٸس دەپۋتاتى سەكەن قانىبەكوۆ 2010-2016 جىلدارى وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى قىزمەتٸن اتقارعان. ٶزٸ وسى ٶڭٸردٸڭ تۋماسى.
– شىمكەنتكە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مەرتەبەسٸ بەرٸلٸپ, قاسيەتتٸ قالا تٷركٸستان وبلىس ورتالىعى بولعاندا قۋانىشىمدى جاسىرا الماعانداردىڭ بٸرٸمٸن.شىمكەنت – بٸزدٸڭ ٷشٸنشٸ مەگاپوليس. ەردايىم دامۋ كٶرسەتكٸشٸ توقتاماعان قالا.ەندٸ قالا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا بۇدان دا بەتەر سەرپٸلٸس جاساۋ مٷمكٸندٸگٸ بار. ونىڭ بەرٸ ٶز نەتيجەسٸن بەرەدٸ. ال تٷركٸستاندا بارلىعى جاڭادان باستالىپ جاتىر.بٸرٸنشٸدەن, ايماقتىڭ كەلبەتٸن ٶزگەرتۋ جەنە ينفراقۇرىلىم قۇرۋ ماڭىزدى. تٷركٸستانعا جاڭا ينۆەستيتسييالار كەلٸپ جاتىر. نەگٸزٸ بۇدان دا كٶپ ينۆەستيتسييا تارتۋعا بولادى. جاڭا ەكٸمشٸلٸك ورتالىق قۇرلىس جۇمىستارى جٷرٸپ جاتقانىن بٸلەمٸز. سوندىقتان جاڭا جۇمىستارى كٶبەيۋدە. وبلىستا تۋريزم, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا تاماشا مٷمكٸندٸك بار, – دەيدٸ سەكەن قانىبەكوۆ.
– ساراپشىلاردىڭ, تٷرلٸ سالا ٶكٸلدەرٸنٸڭ پٸكٸرٸ بويىنشا, الداعى ۋاقىتتا, بۇل ايماق قارقىندى دامۋعا كٶشەدٸ. ياعني, شىمكەنت قالاسىنىڭ ٶڭتٷستٸگٸندە, بىلاي ايتقاندا, بەسەكەلەس پايدا بولادى. ولار ادام كاپيتالى ٷشٸن دە, دامۋ جاعىنان دا بەسەكە تٷسەتٸن بولادى. قازٸرگٸ كەزدە شىمكەنت قالا ەرٸ ەكٸمشٸلٸك بٸرلٸك رەتٸندە ٶزٸن-ٶزٸ قامتاماسىز ەتٸپ وتىر دەسە بولادى. سوندىقتان بۇل رەتتە تٷركٸستاننىڭ دامۋى ەلٸ الدا.ەلباسى تٷركٸستان وبلىسىن قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويعاندا ينفراقۇرىلىم جاساعاننان كەيٸن, قۇرىلىستار بولادى. حالىق كٶشەدٸ. مەكتەپتەر سالىنادى. ەلەۋمەتتٸك نىساندار كٶبەيەدٸ. ونىڭ بەرٸ جاڭا قۋات بەرەدٸ دەگەن. قازٸرگٸ كەزدە بۇل جۇمىستار بٸرتٸڭدەپ ٸسكە اسىپ كەلەدٸ, – دەپ تٷسٸندٸردٸ دەپۋتات.
ال تٷركٸستان قالاسىنىڭ ٶزٸ دە تەك وڭتٷستٸك ايماققا ەمەس, بٷكٸل ەلگە دە ماڭىزى زور.
– تۋريزم قارقىندى داميدى دەپ كٷتٸلۋدە, سونداي-اق ٶنەركەسٸپ پەن ٶڭدەۋ سالاسى دا قارقىن الادى. وبلىستا 2 ملنعا جۋىق حالىق بار. ولار سوندا تۇرادى, جۇمىس ٸستەيدٸ. دەگەنمەن, قالاعا وبلىس ورتالىعى مەرتەبەسٸنە سەيكەس بولۋ ٷشٸن ٷلكەن جۇمىس قاجەت. ال ول ۋاقىت پەن اقشانى قاجەت ەتەدٸ. ال كادر, ادامي كاپيتال جاعىنان بۇل ايماق ٶزٸن تولىق قامتاماسىز ەتە الادى,– دەيدٸ سەكەن قانىبەكوۆ.
تٷركٸستان وبلىسى ٶسٸم ٷشٸن جاڭا مٷمكٸندٸك – قۋانىش سۇلتانوۆ
پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى, حالىقارالىق ٸستەر, قورعانىس جەنە قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنٸڭ مٷشەسٸ قۋانىش سۇلتانوۆ تٷركٸستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋى – جاس بۋىن ٷشٸن جاڭا مٷمكٸندٸكتەردٸ اشىپ وتىر دەگەن پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
– ەلباسىنىڭ كٶرەگەندٸگٸنە وسىندايدا تاڭقالاسىڭ. ۇزاق ويلانىپ, ەبدەن يٸ قانىپ, پٸسٸپ-جەتٸلگەن سەتتٸ قالت جٸبەرمەي شەشٸم قابىلدادى. ٶيتكەنٸ كٶنەدەن كەلە جاتقان ارىسى تٷركٸ دٷنيەسٸنە, بەرٸسٸ قازاق حاندارىنا استانا بولعان بۇل شاھاردىڭ كەيٸنگٸ ۇرپاق ٷشٸن, قازٸرگٸ ەلٸمٸزدٸڭ ساياسي ۇستانىمىنا اينالعان جاڭعىرۋدىڭ ٸس جٷزٸندەگٸ كٶرٸنٸسٸ ٷشٸن اسا ماڭىزى بار. سٶيتٸپ, 2018 جىلى ەلٸمٸزدٸڭ ٶسٸمٸ مەن دامۋى جولىندا ساياسي شەشٸم قابىلدادى. 30 جىلعا جەتپەي, ەلٸمٸزدە ٷشٸنشٸ مەگاپوليس پايدا بولدى. بٸز مەملەكەتٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن جارييالاعان تۇستا ميلليون تۇرعىنى بار الماتى قالاسى عانا بار ەدٸ. ال قازٸر نۇر-سۇلتان مەن شىمكەنت قوسىلدى, – دەيدٸ قۋانىش سۇلتانوۆ.
– اتاپ ايتقاندا, جاس بۋىن ٷشٸن جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشىلىپ جاتىر. نەگٸزگٸ يندۋسترييا – بۇل تۋريزم سالاسى. سوسىن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ بارلىق تٷرٸن ەسٸرەسە, اگروبيزنەستٸ دامىتۋعا قولايلى. ٷكٸمەتتٸڭ مەلمەتٸنە سٷيەنەتٸن بولساق, اۋىلشارۋاشىلىق ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋشٸلەرٸنٸڭ سانى بويىنشا تٷركٸستان وبلىسى كٶشباسشى, – دەيدٸ قۋانىش سۇلتانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, تٷركٸستاننىڭ دٸني ورتالىق, رۋحاني ورتالىق قانا ەمەس, بۇل - مەدەنيەتٸ مەن ەكونوميكاسى دامىعان ٷلكەن وبلىستىڭ ورتالىعىنا اينالعانى شىن مەنٸندە قۋانىش.
– بيزنەستٸڭ دامۋى, ٶمٸر دەڭگەيٸنٸڭ ساپاسىنىڭ ٶسۋٸ تۇرعىسىنان دا جاقسى تٷرتكٸ بولىپ جاتقانىن بايقاپ وتىرمىز. سوسىن بٸر ايتا كەتەرلٸگٸ, تٷركٸستان تۋريزمٸنٸڭ ەلەۋەتٸن ەلٸ تٷسٸنبەيتٸن سەكٸلدٸمٸز. بٷگٸنگٸ تاڭدا بۇنداي دايىن تۋريزم كلاستەرٸن قۇرۋ ٷشٸن شەتەلدەردە ميللياردتاعان قارجى سالىنىپ جاتىر. ال تٷركٸستان – دايىن تۋريزم ورداسى. تٸپتٸ, «جٸبەك جولىنىڭ» «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا» تاسجولىنىڭ بويىندا تۇر. قالىپتاسقان قاتىناس جٷيەسٸ بار. سوندىقتان تٷركٸستاننىڭ جەتكٸلٸكتٸ مەنەدجمەنت جٷيەسٸ مەن قولايلى ينفراقۇرىلىمىن جاساۋ كەرەك. ەكونوميكا جاقسارسا, حالىقتىڭ دەموگرافييالىق ٶسٸمٸ ارتادى, تۇرمىسى جاقسارادى. دەمەك, بۇل قازاق قوعامى ٷشٸن – ەكونوميكالىق, ساياسي, رۋحاني ٷشجاقتى پايداسى بار شەشٸم, – دەيدٸ دەپۋتات.
تٷركٸستاننىڭ جەكە وبلىس بولۋى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق مەسەلەلەردٸ شەشۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ – ساياساتتانۋشى
ەلٸمٸزگە تانىمال ساياساتتانۋشى ورازعالي سەلتەەۆ ەڭسەسٸن تٸكتەپ كەلە جاتقان تٷركٸستان قالاسىنا قاتىستى ەسكەرۋگە تيٸستٸ مەسەلەلەردٸ ايتتى.
– قازاقستان كارتاسىنىڭ وڭتٷستٸك بٶلٸگٸندە تاريحي ٶزگەرٸستەر ورىن العانىن بٸلەمٸز. بۇل, ەرينە, وبەكتيۆتٸ سەبەپتەرگە بايلانىستى تۋىنداعان ستراتەگييالىق دۇرىس شەشٸم.
بٸرٸنشٸدەن, وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى حالىقتىڭ سانى مەن تىعىزدىعى جٶنٸنەن ەڭ ٸرٸ ايماق. ونىڭ ٷستٸنە الداعى ۋاقىتتا دا سولاي قالا بەرەتٸنٸن ەسكەرۋٸمٸز كەرەك. سوندىقتان شىمكەنت قالاسىنىڭ بٶلٸنٸپ شىققاندىعى ەلدٸڭ وڭتٷستٸگٸن باسقارۋ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ. ەكٸنشٸدەن, شىمكەنتتٸڭ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مەرتەبەسٸن الۋى تيٸمدٸ. ٶيتكەنٸ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن مەگاپوليستتٸ دامىتۋدىڭ جاڭا جوبالارىن قارجىلاندىرۋعا بايلانىستى ەرەكشە مٷمكٸندٸكتەر الىپ وتىر. ٷشٸنشٸدەن, تٷركٸستان قالاسىنىڭ وبلىس ورتالىعى بولعاننان بەرٸ جاعدايى ەدەۋٸر جاقسارىپ قالدى دەۋگە بولادى. سونىمەن قاتار, وبلىستىڭ جاقىن اۋماقتارىنداعى اۋدانداردىڭ دا ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعدايى ارتىپ كەلەدٸ, – دەيدٸ ورازعالي سەلتەەۆ.
– ەڭسەسٸن تٸكتەپ, ٶسٸپ كەلە جاتقان قالالاردىڭ پروبلەماسى ەلەۋمەتتٸك جەنە كٶلٸكتٸك ينفراقۇرىلىم بولارى سٶزسٸز. سوندىقتان باسقالاردىڭ قاتەلٸكتەرٸن قايتالاماۋ ماڭىزدى. بۇل بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەلەۋمەتتٸك نىسانداردىڭ, دەمالىس ورتالىقتارىنىڭ جەنە كٶلٸك جەلٸلەرٸنٸڭ بالانسىنىڭ بولماۋىنا قاتىستى. جىلدام ٶسۋ ەردايىم ەكولوگييالىق مەسەلەلەردٸڭ كٶبەيۋٸمەن بٸرگە جٷرەدٸ.
بۇل رەتتە مەگاپوليست بولعان شىمكەنت پەن وبلىس ورتالىعىنا اينالعان تٷركٸستان قالالارى وسى جاعىن ەسكەرۋ كەرەك.مەسەلەن, شىمكەنت قورعاسىن زاۋىتى ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ زيياندى ٶنەركەسٸپتەر ساناتىنا كٸردٸ. ال شىمكەنت اۋاسى لاستانعان قالالاردىڭ رەيتينگٸندە جوعارى ورىنداردىڭ بٸرٸندە. سوندىقتان ەندٸ تابيعي جٷيەلەردٸڭ تۇراقتىلىعىنا نۇقسان كەلتٸرۋدٸڭ الدىن الۋ جەنە قالانىڭ ەكولوگييالىق ەلەۋەتٸن قالپىنا كەلتٸرۋ مەسەلەلەرٸنە مۇقييات قاراۋ كەرەك, – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بٸرٸنشٸ كەزەكتك ٶڭٸردەگٸ جۇمىسسىزدىق, بٸلٸم بەرۋ سالالالارىنداعى پروبلەمالاردى سوسىن حالىقتى اۋىز سۋبەن تولىق قامتۋدى قولعا الۋ كەرەك.
– تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ٶزٸنە كەلەتٸن بولساق, ستراتەگييالىق شەشٸمدٸ قاجەت ەتەتٸن مەسەلەلەر بار. بۇل ايماقتىڭ 80 پايىزى دوتاتسييادا وتىرعان ايماق بولعاندىقتان ەڭ تٶمەنگٸ اتاۋلى تابىسقا يە ازاماتتاردىڭ ٷلەسٸ كٶپ. ايتپاقشى, ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعان حالىقتىڭ ەڭ جوعارى ٷلەسٸ 46 پايىزدان اسادى. سونىمەن قاتار, بۇل كٶرسەتكٸش كەم دەگەندە سوڭعى بەس جىلدا جاقسى جاققا ٶزگەرگەن جوق. بۇل پروبلەما بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى كەمشٸلٸكتەر جەنە تابىستى جۇمىسقا ورنالاسۋدىڭ شەكتەۋلٸ مٷمكٸندٸكتەرٸنە بايلانىستى. سوندىقتان جاستاردىڭ كٶبٸ نۇر-سۇلتان, الماتى جەنە ٶزگە قالالارعا جۇمىس ٸزدەپ كەتەدٸ. ەندٸ بۇل مەسەلە بٸرتٸڭدەپ شەشٸمٸن تابادى دەپ ويلايمىن.اۋىلدىق جەرلەردٸڭ 27 پايىزى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتٸلمەگەن. وسى جاعىن باسشىلىق ەسكەرۋ كەرەك, – دەيدٸ ورازعالي سەلتەەۆ.
ايتا كەتەيٸك, تٷركٸستان قالاسى ناعىز قازاقى ستاندارتىن ساقتاعان مازمۇن, ەرٸ ەجەلگٸ تٷركٸلٸك مەدەنيەتتٸڭ جاڭا زامانداعى كەلبەتٸنە ساي جاڭارىپ كەلەدٸ. وبلىس كٶلەمٸندە دە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار كٶپ. باستىسى, حالىقتىڭ ٶزٸ قيىن كەزەڭدە بٸر جاعادان باس, بٸر جەڭنەن قول شىعارىپ ۇيىمشىلىعىمەن ٷنەمٸ كٶزگە تٷسٸپ كەلەدٸ. ارىستاعى جارىلىس, ماقتاارالداعى سۋ تاسقىنى بارلىعى ۋاقىتشا قيىندىقتار ەكەنٸ سٶزسٸز.
ەركەبۇلان بەك
