جٸگەرلٸ جٷكەڭ تۇلعالى توقاڭدى شىمبۇلاق جاقتا شاڭعى تەۋٸپ جٷرگەن جەرٸنەن تاۋىپ الىپ, ساعاتتاپ ەڭگٸمەلەسٸپ, ەلدٸ ەلەڭ ەتكٸزگەن ەيگٸلٸ وچەركٸن جارييالادى. سول كٷنگٸ «قازاق ەدەبيەتٸ» قولدان-قولعا تيمەي وقىلدى.
ودان سوڭ ەرمۇرات باپي ۇلتىمىزدىڭ تۇڭعىش عارىشكەرٸ شىرقاۋ بيٸككە جول تارتقاندا كٶرشٸ ەلدٸڭ تٶرٸندەگٸ جۇلدىزدى قالاشىققا ارنايى بارىپ, باتىر اعاسىنىڭ جەتٸ قات كٶكتەگٸ ەر سەتٸن قاس-قاقپاي قاداعالاپ وتىرىپ, ەسەرلٸ رەپورتاج جازدى.
ال تالعات سٷيٸنباي ەر توقاڭ كٶشٸن باستاعان قازاق كوسموسى مەسەلەلەرٸن ٷنەمٸ زەردەلەپ, ەلٸ كٷنگە دەيٸن ەرٸنبەي-جالىقپاي قالام تەربەپ كەلەدٸ. توقتاردى تٶبەسٸنە كٶتەرگەن باسقا دا جۋرناليستەر جەتەرلٸك.
وسىدان ون ەكٸ جىل بۇرىن, ياعني, 2010 جىلعى 21-22 قازان كٷندەرٸ ستامبۋلدا دٷنيەجٷزٸلٸك تٷركٸ فورۋمى ٶتتٸ. فورۋمعا تٷركٸ تٸلدەس ەلدەردٸڭ ەڭ تانىمال تۇلعالارى كەلدٸ. «بٸز ولاردى بٷكٸل تٷركٸ جۇرتى بولىپ ماقتان تۇتۋىمىز كەرەك!». داڭقتى ازاماتتاردى شاقىرعانداعى ماقسات وسى بولعان سيياقتى.
تٸپتٸ تٷرٸكتەرگە ٷش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن جات جۇرتتا بيلٸككە قول جەتكٸزٸپ, ٸرٸ قىزمەت ٸستەپ جٷرگەن تۋىستارىمىز دا بارشىلىق ەكەن. سول كەزدەگٸ مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸنٸڭ ٶكٸلٸ رەتٸندە باسقوسۋعا بٸز دە قاتىستىق.
[caption id="attachment_17037" align="alignnone" width="1327"]
تانىمال تٷركٸ تٸلدەستەردٸڭ ٸشٸندەگٸ ەڭ ەيگٸلٸسٸ بٸزدٸڭ توقتار ەۋبەكٸروۆ بولدى. الدىمەن كٷللٸ تٷرٸك ونىڭ تاۋداي تۇلعاسىنا نازار اۋداردى. بويى ەكٸ مەترگە جۋىق, سالماعى جٷز جيىرما بەس كەلٸ قاھارمان قازاق جيىلعانداردىڭ ورتاسىنان بٸردەن كٶزگە تٷستٸ.
جاۋىرىنى قاقپاقتاي, اتپال ازاماتتىڭ جاسى الپىستىڭ تٶرتەۋٸندە دەپ ەشكٸم دە ويلامايدى. ونىڭ قازاقتىڭ العاشقى عارىشكەرٸ ەكەنٸن ەستٸگەندە بٷكٸل تٷرٸكتٸڭ ەسٸ شىقتى. ال كٶشەدە ونى بٸردەن تانىپ, ارنايى كەلٸپ امانداسقاندار دا از بولعان جوق.
فورۋمعا تٶراعالىق ەتۋشٸنٸڭ: «بٸزدٸڭ جيىنىمىزعا تٷركٸ حالىقتارىنىڭ اراسىنان شىققان تۇڭعىش عارىشكەر توقتار ەۋبەكٸروۆ قاتىسىپ وتىر. كەلەسٸ سٶزدٸ سوعان بەرەمٸز», – دەپ حابارلاعانى سول ەكەن, كەڭ زالدىڭ ٸشٸ گۋٸلدەي جٶنەلدٸ.
ول سٶزٸن باستاسىمەن-اق تىنىشتىق ورنادى. ٶتە ەدەمٸ سٶيلەدٸ. تٷرٸك جۇرتىنىڭ بٸر بٶلشەگٸ بولىپ سانالاتىن قازاقتاردىڭ ٶمٸرٸنەن مىسال كەلتٸردٸ. ٶز حالقىنىڭ ەشكٸمگە باس يمەگەن ٶرلٸگٸ تۋرالى ايتتى. بٷكٸل تٷركٸلەرگە تەن قاسيەتتەردٸ دەرٸپتەۋگە شاقىردى. سٶزٸ جٸگەرلٸ شىقتى. جيىلعان جۇرت وعان شىنايى قوشامەت كٶرسەتتٸ. سودان باستاپ ەل توقاڭا دامىل تاپتىرمادى. بەرٸ دە از-كەم بولسا دا ەڭگٸمەلەسٸپ, پٸكٸر الىسۋعا تىرىستى.
تٷركييالىق قانداسىمىز, بەلگٸلٸ كەسٸپكەر, «بۋراك» فيرماسىنىڭ باسشىسى دەربٸش قىلىش بەرگەن قوناقاسىدا توقاڭ عارىش تۋرالى قىزىق ەڭگٸمە شەرتتٸ.
– كەز كەلگەن نەرسەنٸڭ باسى مەن اياعى بولادى. باستالعان نەرسە ەيتەۋٸر بٸر جەردەن بٸتەدٸ. مىناۋ قالانىڭ دا, اناۋ كٶسٸلٸپ جاتقان تەڭٸزدٸڭ دە تۇيىقتالاتىن جەرٸ بار. ال مىنا عارىش دەگەنٸڭ ۇشى-قيىرى جوق شەكسٸز دٷنيە. وسىعان قايران قالام, – دەيدٸ.
– توقتار اعا, عارىشقا ۇشاتىن كٷنٸ قوبالجىدىڭىز با, دەلٸرەك ايتقاندا, قورىقتىڭىز با? – دەدٸ ولاردىڭ بٸرٸ.
– نەگە قورقام? – دەدٸ توقاڭ جۇلىپ العانداي, – قاۋٸپ-قاتەرمەن تالاي رەت بەتپە-بەت كەلگەن سىناقشى ۇشقىش ەمەسپٸن بە? مەن عارىشقا جۇمىس ٸستەۋ ٷشٸن, بەرٸلگەن تاپسىرمانى ورىنداۋ ٷشٸن ۇشتىم. سوندىقتان مەنٸڭ بۇل ساپار بارىسىندا قورقىپ جٷرۋگە ۋاقىتىم دا بولعان جوق.
جالپى, مەن يۋريي گاگاريننەن كەيٸن ۇشقان جەتپٸس ەكٸنشٸ عارىشكەرمٸن. دەستٷر بويىنشا عارىشقا ۇشار الدىندا ۇيىقتاتادى. بٸرقاتار عارىشكەرلەر الاڭداپ, كٶپكە دەيٸن كٶز ٸلە قويمايدى. ال مەن تۋرا گاگارين سەكٸلدٸ سالعاننان قور ەتە تٷسٸپ, سەسپەي قاتىپ ۇيىقتاپپىن. تٸپتٸ, بٸر دەرٸگەر «جورتا ۇيىقتاپ جاتقان جوق پا ەكەن» دەپ, بٶلمەدە تىعىلىپ قالىپ, مەنٸ جارتى ساعاتتاي باقىلاپتى. ونى كەيٸن بٸلدٸم...
تاعى بٸر تٷركييالىق قانداسىمىز توسىن ساۋال قويدى.
– توقتار اعا, عارىش دەگەن بٸر تىلسىم ەلەم عوي. نە كٶردٸڭٸز ول جاقتان?
عارىشكەر كٷلدٸ.
– نە كٶرۋٸم كەرەك ەدٸ?
– قايدان بٸلەيٸن... بارىپ كەلگەن عارىشكەرلەر تٷسٸنٸكسٸز قۇبىلىستارعا تاپ كەلٸپتٸ, انانى-مىنانى كٶرٸپتٸ, بٸراق ەشكٸمگە ايتۋعا بولمايدى ەكەن دەپ جاتادى عوي. جىن-شايتان...
– مەنٸڭ وندايعا قارايتىنداي ۋاقىتىم دا بولعان جوق. سٸز ايتىپ وتىرعان نەرسەلەر بولمايدى عارىشتا... ال جەردە جٷرۋٸ مٷمكٸن.
عارىشكەر قالجىڭعا بۇرىپ, راحاتتانىپ تۇرىپ كٷلدٸ.
* * *
سول ساپاردا توقاڭمەن بٸرگە ستامبۋلدىڭ دٷكەندەرٸن ارالاپ, اعامىزعا كوستيۋم ٸزدەگەنبٸز. مىنا قىزىقتى قاراڭىز, وعان شاق كەلەتٸن بٸرەۋٸ دە تابىلمادى.
كەيبٸرٸنٸڭ جەڭٸ قىسقا, ەندٸگٸسٸنٸڭ جاۋىرىن تۇسى تار... سودان سوڭ سول ەلدەگٸ كەسٸپكەر قانداسىمىز دەربٸش قىلىش توقتار اعانى ٶز دٷكەنٸنە ەرتٸپ بارىپ, ارنايى كوستيۋم تٸكتٸرٸپ بەردٸ.
دەربٸشتٸڭ التىن شاشتى قىزمەتكەر قىزى ەر توقامنىڭ قولى مەن جاۋىرىنىن, يىعى مەن بەلٸن, كەۋدەسٸ مەن جوتاسىن ٶلشەپ جاتقاندا ەكەۋٸنە دە بٸلدٸرمەي, سونىڭ بەرٸن ميعا توقىپ, قاعازعا تٷسٸرٸپ الدىم.
باياعىدا قاجىمۇقان ٷيٸنە بٸر كەلٸپ قونعاندا ەۋكەڭ, ەۋەلبەك قوڭىراتباەۆ باسىنان باشايىنا دەيٸنگٸ ٶلشەمدەرٸن جازىپ الىپ, كەيٸن «كەرۋەن» دەگەن كٸتابىندا جارييالادى عوي. سول ەسٸمٸزگە تٷستٸ. ەرەكشە ەرلەرگە, الىپ ادامدارعا قاتىستى ەربٸر دەرەكتٸ قاستەرلەپ ساقتاي بٸلۋٸمٸز كەرەك شىعار دەدٸك. ول تۋرالى كەيٸن...
* * *
بٷگٸن – توقتار ەۋبەكٸروۆتٸڭ عارىشقا اتتانعان كٷنٸ. قازاق عارىشناماسىنىڭ باستالعان سەتٸ. مىنا بٸر سۋرەتتەر دە شٷكٸر شاحايدىڭ تٷبٸ كٶرٸنبەيتٸن تۇڭعيىق ارحيۆٸنەن شىقتى.
سٸز ۇشقان كٷن! مەرەكەمٸز! قۇتتى بولسىن! امان جٷرٸڭٸز, الىپ ەر توقا!
باۋىرجان ومارۇلى, جۋرناليست, ەدەبيەت زەرتتەۋشٸسٸ
