– قارلىعاش, «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا تاعىلىمدامادان ٶتٸپ كەلگەن 500 عالىمنىڭ ٸشٸندە ٶزٸڭٸز دە بار ەكەنسٸز. لينگۆيستيكا سالاسى بويىنشا گەرمانييادان جيعان تەجٸريبە, بٸلٸمٸڭٸزدٸ ەلگە قالاي سٸڭٸرٸپ جاتىرسىز? تٷرٸك تٸلٸنٸڭ مامانى رەتٸندە نە بەرە الاسىز?
– يە, مەن تٷرٸك تٸلٸنٸڭ مامانىمىن. PhD دەرەجەسٸن تٷركييادا الدىم. قازٸر «جاس عالىم: پوستدوكتورانتۋرا» جوباسىنداعى كەڭەسشٸم تٷركييانىڭ حاجەتتەپە ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى.
«500 عالىم» جوباسى اياسىندا گەرمانييانىڭ ماينز يوحاننەس گۋتەنبەرگ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ تٷركولوگييا ينستيتۋتىندا تاعىلىمدامادان ٶتۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولدىم. تاعىلىمداما اياسىندا ەۋروپالىق عالىمداردىڭ عىلىمي سەمينارلارىنا قاتىستىم. عىلىمي جەتەكشٸم پروفەسسور يۋليان رەنتش مىرزانىڭ باعىت-باعدار بەرۋٸمەن جەنە سۇحباتتاسۋ نەگٸزٸندە «گەرمانييا تٷركولوگييا مەكتەپتەرٸ, ورتالىقتارى مەن جوو-نىڭ عىلىمي جەنە بٸلٸم بەرۋ قىزمەتٸنٸڭ كەيبٸر اسپەكتٸلەرٸ» دەگەن تاقىرىپتا شولۋ ماقالاسىن دايىندادىم. ول ماقالا بولاشاقتا ەۋروپادا بٸلٸم العىسى كەلەتٸن, تاعىلىمدامادان ٶتەتٸن جاس ماماندارعا باعىت-باعدار بەرەدٸ دەگەن ماقساتپەن جازىلدى.
تٷرٸك تٸلٸنٸڭ مامانى رەتٸندە بولاشاقتا اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتٸندە «تٷركولوگييا» بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ اشىلۋىنا كٶمەكتەسكٸم كەلەدٸ.
اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتٸ ازييا ۋنيۆەرسيتەتتەرٸ اسسوتسياتسيياسىنىڭ مٷشەسٸ رەتٸندە ش. راشيدوۆ اتىنداعى سامارقان مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸندە ۇيىمداستىرىلعان «ٶزبەكستان-ازييا 2023» VI ستۋدەنتتەر فورۋمىنا قاتىستى. فورۋم جۇمىسى سامارقان قالاسىندا 5-8 قىركٷيەك اراسىندا عىلىمي جوبا, سپورتتىق ويىندار, مەدەني باعدارلامالار باعىتى بويىنشا سەكتسييالىق جۇمىستار اياسىندا ٶتتٸ. اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ اتىنان «ەكولوگييا» باعىتى بويىنشا عىلىمي جەتەكشٸ انار تٸلەپبەرگەنوۆا جەنە «ماركەتينگ» باعىتى بويىنشا عىلىمي جەتەكشٸ مەيرامكٷل دينگازيەۆانىڭ جەتەكشٸلٸگٸمەن جوبالار قورعالدى.
فورۋم اياسىندا حالىقارالىق بايلانىستاردى ارتتىرۋ ماقساتىندا حورەزم مامۋن ۋنيۆەرسيتەتٸمەن ەكٸ جاقتى كەلٸسٸمشارتقا قول قويىلدى. بولاشاقتا ستۋدەنتتەر مەن عالىمدار اكادەمييالىق ۇتقىرلىق پەن بٸرلەسكەن ورتاق جوبالار جاساۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن بولادى.
– جالپى, «بولاشاق» اياسىندا بٸلٸم العان نەمەسە تەجٸريبە جيناقتاپ كەلگەن ماماندار ٸرٸ قالالاردا عانا جۇمىس ٸستەيدٸ دەگەن پٸكٸرگە كٶزقاراسىڭىز قالاي? ٶڭٸردە ەڭبەك ەتٸپ جٷرگەن مامان رەتٸندە حالىقارالىق بايلانىس بويىنشا قانداي ٸلٸكٸمدٸ جوبالار ٸسكە استى?
– قازٸر ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتٸندە جۇمىسىمدى جالعاستىرىپ جاتىرمىن. جالپى, ٶڭٸردە مامان جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ بار ەكەنٸ بەلگٸلٸ. مىسالى, مەنٸڭ ماماندىعىم بويىنشا ايتاتىن بولسام, ستۋدەنتتەر تٷرٸك تٸلٸن كٶپ تاڭدايدى. بٸراق وعان مۇعالٸم جوق. ٶزٸم ٷشٸن ٶڭٸرلٸك ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ بەرگەن مٷمكٸنشٸلٸگٸ كٶپ. بۇل جاس عالىم جوباسىن ۇتۋىما, شەتەلدٸك تاعىلىمدامادان ٶتۋٸمە جول اشتى. سەبەبٸ, بەسەكەلەستٸك از دەپ ويلايمىن.
ال, «بولاشاقتىڭ» تٷلەگٸ رەتٸندە ٶمٸردەگٸ ۋنيۆەرسيتتٸڭ حالىقارالىق بايلانىسىن نىعايتۋعا اتسالىسىپ كەلەمٸز. مەسەلەن, بيىل اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنە مينسترلٸكتٸڭ قارجىلاندىرۋى بويىنشا 3 شەتەلدٸك عالىم كەلٸپ, دەرٸس وقيدى. بۇدان بٶلەك, «ورحۋن» اكادەمييالىق ۇتقىرلىق باعدارلاماسىمەن 10 شەتەلدٸك عالىم ٶز تەجٸريبەسٸمەن بٶلٸسٸپ, اتىراۋلىق بٸلٸم الۋشىلارمەن بٸرەسكەن جوبالاردى ٸسكە اسىرادى دەپ جوسپارلانعان. بٷگٸندە ولاردىڭ بٸرنەشەۋٸ ح.دوسمۇحامەدوۆ ۋنيۆەرسيتەتٸندە وقۋ جىلىنىڭ باسىنان باستاپ دەرٸس بەرٸپ كەلە جاتىر.
بۇدان بٶلەك, ۋنيۆەرسيتەتتە قوس ديپلوم جوباسىن دا ٸسكە قوستى. بۇل ماقساتتا ح.دوسمۇحامەدوۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ تٷركييانىڭ نييدە ومەر حاليسدەمير ۋنيۆەرسيتەتٸ مەن رەسەيدٸڭ استراحان مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸ اراسىندا كەلٸسٸم بار. وندا تٷركٸ تٸلدەرٸ كافەدراسىندا قازاق تٸلٸ پەنٸ وقىتىلادى. سوعان سەيكەس, قازاق تٸلٸ ماماندىعى بويىنشا ماگيستراتۋرا دەڭگەيٸندە قوس ديپلوم باعدارلاماسىن بەكٸتٸلگەن. سونىمەن قاتار, كارابيۋك ۋنيۆەرسيتەتٸمەن فيزيكا, ماتەماتيكا جەنە IT باعدارلاماسى بويىنشا قوس ديپلوم بەرۋ باعدارلاماسى ەزٸرلەدٸ.
بيىل اتىراۋلىق 3 عالىم پولشا, تٷركييا ەلدٸرٸنەن ٸلٸم الۋعا بارادى. بۇدان بٶلەك, تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ «ورحۋن» باعدارلاماسى بويىنشا 15 وقىتۋشى شەتەلدٸك ۋنيۆەرسيتەتتەرگە بارىپ تەجٸريبە الماسادى دەپ جوسپارلاپ وتىر. سونداي-اق, اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنە كەلگەن شەتەلدٸك عالىمدار دەرٸس قانا بەرٸپ قويماي, وقىتۋشى-پروفەسسورلارمەن بٸرلكەن جوبالار جاساپ, حالىقارادىق عىلىمي جۋرنالدارعا ماقالا شىعارۋعا دا اتسالىسادى.
– ەلٸمٸزدە «بولاشاق» تٷلەكتەرٸ قالاي باعالانادى? «كەيدە وسى باعدارلامانىڭ شاپاعاتىن كٶرگەندەر ٶزدەرٸن باسقالاردان جوعارى سانايدى» دەگەن پٸكٸرگە نە دەيسٸز?
– بولاشاق – ول برەند. باعدارلاما تٷلەكتەرٸنە ەرەكشە ىقىلاس بار ەكەنٸ سەزٸلەدٸ. مەنٸڭ ويىمشا, تٷلەكتەردٸڭ العان بٸلٸم مەن تەجٸريبەسٸن پايدالانۋ كەرەك. شەتەلدٸك تەجٸريبەنٸ كٶرگەن ادام ەرٸكسٸز سول جاقتا كٶرگەن يگٸ دٷنيەلەرمەن ەلٸمٸزدەگٸ جٷيەنٸ سالىستىرادى. ٶزٸن وسى ورتاعا لايىق ەمەسپٸز دەپ ويلايتىندار دا بار بولار. العان بٸلٸمدەرٸنە ساي ٶزٸنە سەنٸمدٸلٸك ارتاتىنى بەلگٸلٸ. الايدا, بارلىعىمىز قاراپايىم وتباسىنان شىققانبىز. شەتەلدە وقىپ كەلگەندٸكتەن ٶزٸمٸزدٸ باسقالاردان جوعارى ساناۋ دەگەن تٷسٸنٸك جوق. ول قاتە.
– قازاق تٸلٸ – مەملەكەتتٸك تٸل. تٸل مامانى رەتٸندە جاستاردىڭ انا تٸلٸنە دەگەن قۇرمەتٸ قانداي? قازاق تٸلٸ مەن تٷرٸك تٸلٸنٸڭ ٶزارا تٸلدٸك ەرەكشەلٸگٸ تۋرالى ايتا كەتسەڭٸز.
– تٸل مەسەلەسٸ ەلٸ شەشٸمٸن تاپپاي كەلەدٸ دەپ ەسەپتەيمٸن. قازٸرگٸ جاستار جەنە ورتا بۋىن ٶكٸلدەرٸ قازاق تٸلٸن مەڭگەرۋدە ىنتالى. وسى ۋاقىتقا دەيٸن بارلىعى ورىس تٸلٸندە عانا سٶيلەپ, ويلارىن ورىس تٸلٸندە جەتكٸزۋگە بەيٸم بولدى. ەۆروپادا وقىپ جٷرگەن قازاق جاستارىنىڭ ۆاتساپ چاتتارىندا بەرٸنە دەرلٸك ورتاق تٸل ورىس تٸلٸ ەكەنٸ قىنجىلتتى. الايدا, بۇل مەسەلە جىلدان جىلعا ٶز شەشٸمٸن تاباتىنىنا سەنٸمٸم مول. قازاق پەن تٷرٸك – تٷبٸرٸ بٸر تٸلدەر ەكەنٸ مەلٸم. قازاق تٸلٸ – قىپشاق توبى, تٷرٸك تٸلٸ – وعىز توبىنا جاتادى. تٷركٸ تەكتەس تۋىس تٸلدەر بولعان سوڭ ورتاق تۇستارىمىز جەتەرلٸك. ۇقساستىق بەلگٸلەر تەك تٸلٸندە ەمەس, مەدەنيەتٸندە, دٸنٸندە, سالت-دەستٷرٸندە, دٷنيەتانىمىندا دا كٶرٸنٸس تابادى. تٸلدٸك ەرەكشەلٸكتەردٸڭ بولۋى دا تاريحي كەزەڭدەردەگٸ ەرتٷرلٸ ساباقتاستىققا بايلانىستى بولعان.
– اتىراۋدا تٷرٸك تٸلٸن ٷيرەتەتٸن «تٶمەر» ورتالىعى اشىلعان ەكەن. سول جٶنٸندە كەڭٸرەك ايتىپ بەرسەڭٸز...
– اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ جانىنان تٷركييانىڭ ەرجيەس ۋنيۆەرستيتەتٸنٸڭ قولداۋىمەن تٶمەر ورتالىعى اشىلدى. بۇل ورتالىقتا بٸلٸم الىپ, سەرتيفيكات العان ستۋدەنتتەرٸمٸز بەن پروفەسسور-وقىتۋشىلاردىڭ «ورحۋن» اكادەمييالىق ۇتقىرلىق باعدارلاماسىنا قاتىسۋىنا, ەكٸ جاقتى كەلٸسٸمشارت نەگٸزٸندە تٷركييا ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندە بٸلٸم الىپ, تەجٸريبە الماسۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. 500 عالىم باعدارلاماسى بويىنشا تاعىلىمدامادان ٶتەتٸن ٷمٸتكەرلەردٸڭ تٷرٸك تٸلٸن ٷيرەنٸپ, تٸلدٸك سەرتيفيكات الۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
الايدا, بۇعان دەيٸن قازاقستاندا تٷرٸك تٸلٸن ٷيرەتەتٸن تٸل كۋرستارى كٶپ بولعانىمەن, اكادەمييالىق نەگٸزٸندە تٸلدٸ بٸلۋ دەڭگەيتٸن انىقتاپ, سەرتيفيكات بەرەتٸن ورتالىق بولعان جوق. سوندىقتان دا, وتانداستارىمىز تٸلٸدٸك تەستٸلەۋدٸ تٷركيياعا بارىپ تاپسىراتىن ەدٸ. ەندٸ اتىراۋدان اشىلىعان «تٶمەر» ورتالىعى تٷرٸك تٸلٸن وقىتىپ قانا قويماي, حالىقارالىق بٸلٸم باعدارالامالارىنا قاتىسۋعا جارامدى سەرتيفتيكات بەرەتٸن تۇڭعىش ورتالىق رەتٸندە جاساقتالدى.
تٷرٸك تٸلٸن وقىتۋ ورتالىعى قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردٸڭ تٷركييادا بٸلٸم الىپ, وقىتۋشى-پروفەسسورلاردىڭ عىلىمي تاعىلىمدامادان ٶتۋٸنە التىن ارقاۋ بولعان «بولاشاق» باعدارلاماسى مەن «500 عالىم» جوباسىنا, «ورحۋن» اكادەمييالىق ۇتقرىلىق باعدارلامالارىنا قاتىسۋعا زور مٷمكٸندٸك تۋدىراتىنى انىق.
بۇل تٷرٸك تٸلٸن وقىتىپ, تٸلدٸ مەڭگەرۋ دەڭگەيٸن راستايتىن سەرتيفيكاتى حالىقارالىق دەرەجەدە جارامدى - قازاقستانداعى تۇڭعىش ورتالىق. الداعى ۋاقىتتا, اتىراۋ ٶڭٸرٸ تۇرعىندارىنا وففلاين, قازاقستاننىڭ باسقا ٶڭٸرٸنە ونلاين تٷرٸك تٸلٸن وقىتىپ, تٶمەر سەرتيفيكاتىن بەرەتٸن بولادى.
– قازٸر قانداي جوبالاردىڭ باسى-قاسىندا جٷرسٸز?
– بٷگٸندە «شەۆرون» كومپانيياسىنىڭ قولداۋىمەن اتىراۋ ٸشكٸ ساياسات باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ٶتكٸزٸپ جاتقان جوبا مەنەدجەرٸ كۋرسىندا يدەيانى جوباعا دەيٸن جەتكٸزۋ كۋرسىنان ٶتٸپ, عىلىمي جەنە ەلەۋمەتتٸك جوبالاردى باسقارۋ جولدارىن ٷيرەتەتٸن ترەنەر بولۋعا اۆتورلىق ترەنينگٸمدٸ ۇسىندىم. سونداي-اق, اكادەمييا عىلىمي-ٶندٸرٸستٸك بٸرلەستٸگٸنٸڭ ويلاۋ ديزاينى اۆتورلىق ترەنينگٸن جٷرگٸزۋ ٷشٸن ارنايى كونكۋرستان ٶتتٸم. مۇنىمەن قوسا مەملەكەتتٸك باسقارۋ اكادەميياسىنىڭ اتىراۋ فيليالىندا مەملەكەتتٸك تٸلدە ٸس قاعازدارىن جٷرگٸزۋ تاقىرىبى بويىنشا دەرٸسكەرمٸن.
بٸز ستۋدەنتتەرگە جان-جاقتى باعدارلامالار ۇسىنۋدى توقتاتقان جوقپىز. ستراتەگييامىزدىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ ينتەرناتسيوناليزاتسييا بويىنشا تٷركييانىڭ بٸرقاتار ۋنيۆەرسيتەتتەرٸمەن كەلٸسٸمشارت جاسالدى. 18 ستۋدەنت پەن 1 وقىتۋشى 14 كٷندٸك كايسەري ەرجيەس ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ «جازعى مەكتەپ» باعدارلاماسىنا قاتىستى. ودان بٶلەك نييدە ٶمەر حاليسدەمير ۋنيۆەرسيتەتٸمەن «شەتەل تٸلٸ» ماماندىعى بويىنشا ورتاق بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسىنا قول قويىلدى. سونىمەن قاتار چاناككالە 18 مارت ۋنيۆەرسيتەتٸمەن قوسديپلوم باعدارلاماسىن جاساۋ تۋرالى كەلٸسٸمشارتقا قول قويىلىپ, الداعى ۋاقىتتا ستۋدەنتتەرٸمٸزگە پايدالى باعدارلامالار جٷزەگە اسادى دەگەن جوسپارىمىز بار.
– سۇحباتىڭىزعا راقمەت!
