1) جاقسىلاپ تىڭداساڭىز, بۇل جەردە سۇراق «دحر مەن لحر-دٸ مويىندايسىزدار ما?» دەگەن جوق.
كرەملدٸڭ تٷسٸنٸگٸنشە «ۋكراينادا ٶتٸپ جاتقان ارنايى ەسكەري وپەراتسيياعا», ال, بارلىق ەلەم مەن بٸزدٸڭ تٷسٸنٸگٸمٸزشە, پۋتيندٸك, فاشيستٸك رەسەيدٸڭ باسىپ الۋشىلىق سوعىسىنا كٶزقاراسىڭىز قانداي?" - دەدٸ.
ديپلومات رەتٸندە ول سۇراقتان تايقىپ (ياعني, قولدامايدى) بارىپ:
"بۇۇ جارعىسى ول - حالىقارالىق قاتىناستاردا باستى قۇجات, ەر ۇلتتىڭ ٶزٸن بيلەۋ قۇقى بار, ەگەر سولاي بولا بەرسە ەلەمدە 500 نەمەسە 600-دەن استام مەملەكەت پايدا بولىپ, حاوس باستالار ەدٸ" –دەدٸ.
مەڭزەگەنٸ - ونداي جاعدايدا رەسەيدٸڭ ٸشٸندەگٸ اۆتونومييالى ۇلتتار دا جەكە مەملەكەت بولۋعا قۇقىلى.
حالىقارالىق قۇقىقتى بەلٸنەن باسىپ ۋكراينانىڭ بٸراز جەرٸن «تەۋەلسٸز ەلدەر» دەپ رەسەيدٸڭ مويىنداعانى سيياقتى اقش پەن باتىس ەلدەرٸ دە رەسەي ٸشٸندەگٸ تاتار, باشقۇرتتاردان باستاپ 20-دان استام ەلدٸ تەۋەلسٸز ەلدەر دەپ مويىنداسا نە بولادى. اشىق سوعىس.
ۋكرايناداعى سوعىس تا دەل وسىنداي مويىنداۋلاردىڭ سەبەبٸنەن بولىپ جاتىر. ەر ەلدٸڭ جەرٸنٸڭ تۇتاستىعى باستى مەسەلە ەكەنٸن دە ايتتى.
2) وسى ارادا قىسقاشا تٷسٸنٸكتەمە. وسى ۋاقىتقا دەيٸن قازاقستان سٸم مۇحتار تٸلەۋبەردٸ دە دحر مەن لحر سيياقتى سەپاراتيستٸك ايماقتارى مويىندامايمىز دەگەن. بۇل بٸر سەنساتسييا ەمەس.
قازاقستان 2008 جىلى وڭتٷستٸك وسەتييا مەن ابحازييانى دا مويىنداعان جوق. كوسوۆونى دا, سولتٷستٸك كيپردٸ دە مويىندامايدى. حالىقارالىق قۇقىققا قايشى.
مەسەلە مىنادا. ەرتەڭ سول دحر مەن لحر-دە رەفەرەندۋم ٶتٸپ, «بٸز رەسەيگە قوسىلامىز» دەيدٸ. سول كەزدە قىرىم سيياقتى «بۇل سول جەردەگٸ تۇرعىنداردىڭ ٶز قالاۋلارى» دەپ وتىرا بەرەمٸز بە?
2014 جىلى قىرىمدا سولاي بولدى. سوسىن بٸز «بولعان ٸس بولدى» دەدٸك. ەسٸ دۇرىس ەلدەر سول 2 ەل مەن وڭتٷستٸك وسەتييا, ابحازييانى مويىندامايدى. ول جەردە دە-فاكتو رەسەي تۇر. ونىڭ ٷستٸنە سول ەلدەردٸڭ بارلىعى رەسەيگە قوسىلامىن دەپ رەفەرەندۋمعا بارعالى جاتىر.
ەلەمدە تەك بٸز عانا ەمەس, 193 ەلدٸڭ بەرٸ وسى 2 ەلدٸ تانىمايدى.
3) پەتوربور فورۋمىنداعى باستى سٶز لحر مەن دحر ەمەس, رەسەيلٸك جوعارى شەندٸلەر مەن دەپۋتاتتاردىڭ, ٶنەر ادامدارىنىڭ قازاقستانعا بايلانىستى جيٸ-جيٸ جاسايتىن جاعىمسىز مەلٸمدەمەلەرٸنٸڭ سوڭىندا رەسەيدٸڭ ٶزٸ كٶپ نەرسە جوعالتادى دەپ ەسكەرتكەنٸندە.
تٷسٸنگەن ادامعا وسى ەسكەرتۋٸ ٶتە دۇرىس بولدى. ال قازاقستاننىڭ رەسەي ىقپالىندا ەزٸرگە قالا بەرەتٸنٸ ونسىز دا تٷسٸنٸكتٸ. سونىمەن قاتار كٶپتەگەن قازاقستاندىق باق "نەسٸن ايتاسىڭ دحر مەن لحر-دٸ" ايتتى دەپ حالىقارالىق قۇقىق جاعىنان ونسىز دا سولاي بولاتىن جاعدايدى جازىپ جاتىر.
4) ال توقاەۆتىڭ سول فورۋمعا بارعانىنىڭ ٶزٸ رەسەيدٸ رەسمي بولماسا دا قولداپ تۇرعانىن كٶرسەتەدٸ. بٸزدەن باسقا ەلدٸڭ باسشىلارى بارماعان سيياقتى. امال جوق جاعداي سولاي. 7,5 مىڭ شاقىرىم شەكارا بار.
ونىڭ ٷستٸنە قازاقستاندا 15 پايىزدان جوعارى ورىس, قازاقستاندا تۇرىپ جاتقانىن مٸندەتسٸنەتٸن تٷرلٸ-تٷرلٸ دياسپورا ٶكٸلدەرٸ, ودان قالا بەردٸ ورىس مەكتەبٸن اشپاساڭ پۋتينگە ايتامىن دەيتٸن ٶزٸمٸزدٸڭ قاراورىستار تۇرادى.
رەسەيگە قارسى كەلسەڭ سولتٷستٸك ٶڭٸرٸڭ «وتقا» ورانادى. اقش پەن باتىس بولسا رەسەيدٸڭ قاي تۇسىندا بولسا دا وت شىعا بەرسٸن, سوسىن ۇزاق جاندىراتىن بولامىز دەپ قولىن ىسقىلاپ كٷتٸپ وتىرعانى تاعى بەلگٸلٸ.
5) توقاەۆتىڭ بۇل مەلٸمدەمەلەرٸنە پۋتيننٸڭ ٶتٸ جارىلىپ كەتپەيدٸ. سەبەبٸ رەسەيگە الداعى ۋاقىتتا سۇمدىق كٷندەر تاياپ كەلەدٸ. پۋتين ونى جاقسى تٷسٸنٸپ وتىر.
2022 جىلدىڭ 29-30 ماۋسىم كٷندەرٸ مادريدتە ناتو سامميتٸ بولادى. باستى جاڭالىق ۋكراينا تٶڭٸرەگٸ مەن ناتو-عا مٷشە بولامىن دەپ بارا جاتقان شۆەتسييا مەن فينلياندييا ەمەس.
باستى جاڭالىق ناتو-عا سەرٸكتەس رەتٸندە جاپونييا, وڭتٷستٸك كورەيا, اۆسترالييا, جاڭا زەلاندييا, يندونەزييا, ۆەتنام سيياقتى ەلدەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ بارا جاتىر. اقش پەن باتىس ەلدەرٸنٸڭ ماقساتى – بٸر ۋاقىتتا رەسەي مەن قىتايدى ەلسٸرەتۋ. رەسەيدٸڭ كەز-كەلگەن جەرٸنەن پروبلەما شىعارۋ.
مىسالى جاپونيياعا تيەسٸلٸ 4 ارال بار.
«سەرٸكتەس» رەتٸندە شاقىرىلعان ەلدەردٸڭ بارلىعى قىتايدىڭ كٶرشٸلەرٸ. قىتاي بارىپ تۇراقتاندى, ٶزٸنە قاراتتى دەگەن پەكٸستان, شري لانكا سيياقتى ەلدەردٸڭ بارلىعىندا اقش بيلٸكتٸ اۋىستىرىپ ٷلگەردٸ. قىتايدىڭ «ۋكرايناسى» تايۆان تٶڭٸرەگٸندە ويىندار جٷرٸپ جاتىر.
نۇرات ٸليياس
https://dalanews.kz/bas-takyryp/78499-peterbor-forumy-toqaev-ormanday-orys
