ساراپشىنىڭ دەرەگٸنشە كوميتەتكە بٶلٸنگەن قارجى سوڭعى 6-7 جىل بويىنا ٷزدٸكسٸز ٶسٸپ كەلگەن.
اتاپ ايتقاندا:
2015 جىلى ۇقك بيۋدجەتٸ 163 ملرد تەڭگەنٸ قۇراعان (ونىڭ ٸشٸندە «سىربار» بارلاۋ قىزمەتٸنە بٶلٸنگەن قوسىمشا قارجى – 8,7 ملرد).
2016 جىل - 162,3 (+11) ملرد.
2017 جىل - 203,3 (+11,5) ملرد.
2018 جىل - 281,6 (+10) ملرد.
2019 جىل - 303,3 ملرد.
2020 جىل - 423,6 ملرد.
2021 جىل - 352,6 ملرد.
2022 جىل - 345,5 ملرد.
«مەسٸموۆ مۇنشاما اقشانى قايدا جۇمساۋى مٷمكٸن? مۇنداي بيۋدجەتتٸ قالاي جەنە قانداي جولمەن يگەردٸ? بۇعان جاۋاپتى ورگاندار مەسٸموۆتىڭ تۇسىنداعى مىڭعىرعان ميللياردتاردىڭ قايدا باعىتتالعانىن مۇقييات تەكسەرۋٸ قاجەت», – دەيدٸ ەشٸمباەۆ.
تٷنەۋكٷنگٸ تولقۋدان كەيٸن ۇقك-نىڭ اتىن اۋىستىرۋ تۋرالى مەسەلە كٶتەرٸلگەن. ەلدٸڭ سەنٸمٸنە سەلكەۋ تٷسٸرگەن كوميتەتتٸ تولىق تازارتىپ, مەملەكەت مٷددەسٸن ويلايتىن ماماندارمەن تولىقتىرۋ كەرەگٸ جيٸ ايتىلىپ جٷر.
ەشٸمباەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە كوميتەتتٸڭ اتاۋىن اۋىستىرۋ اتا زاڭنىڭ دەڭگەيٸندە شەشٸلەتٸن مەسەلە. ورگاننىڭ اتىن اۋىستىرۋعا اسىقپاي كٸرٸسۋگە بولادى, ودان بۇرىن كوميتەتتەگٸ قوردالانعان پروبلەمالاردى قايتا قوپارۋ قاجەت.
كوميتەتكە قاراستى قۇرىلىمداردىڭ ٸس-ەرەكەتٸنە ەلٸ كٷنگە دەيٸن تيٸستٸ باعا بەرٸلمەگەن.
مەسەلەن ۇقك-نىڭ وڭ قولى سانالاتىن «سىربار» بارلاۋ قىزمەتٸنٸڭ دايىندىق دەڭگەيٸ قانداي? سىرتقى جەنە ٸشكٸ قاتەردٸڭ الدىن-الۋدا قانشالىقتى قىراعىلىق تانىتىپ وتىر? مەسٸموۆتىڭ تۇسىندا «ٶزٸم بٸلەمگە» سالىپ, ەشكٸمگە ەسەپ بەرمەگەن قۇرىلىم بٸراز بىلىقتى بٷگٸپ جاتقانى انىق.
سٶي دەگەن ەشٸمباەۆ ۇقك-داعى ولقىلىقتاردى جٸپكە تٸزٸپتٸ.
«كوميتەت كوررۋپتسييامەن كٷرەستە قاۋقارسىزدىق تانىتتى. ەسٸرتكٸمەن كٷرەستە دە ەشتەڭە تىندىرعان جوق. ۇقك-نى رەفورمالاۋ ەسكٸ بيلٸكتٸڭ تۇسىندا دا از ايتىلمادى. الايدا اتٷستٸ جاسالعان رەفورمادان نە قايىر, نە ٷمٸت? ۇقك-نىڭ جۇمىس ٸستەۋ ستيلٸ قاۋٸپسٸزدٸكدٸ قامتاماسىز ەتەتٸن دەرەجەدە ەمەس ەدٸ...», – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
...
ونىڭ پايىمداۋىنشا كوميتەتكە ەدەل-جەدەل اۋديت جٷرگٸزۋ قاجەت. ٶتكەن وتىز جىلدا نە تىندىرىپ, نە بٷلدٸردٸ? «تٶڭكەرٸس ۇيىمداستىرۋعا تالپىنعانى» بولماسا, ەلدٸڭ ەسٸندە قالارلىق "ەرلٸگٸ" جوق» دەپ سانايدى ەشٸمباەۆ.
ساراپشى جاڭا قازاقستاننىڭ جەتەكشٸلەرٸنە كٷشتٸك قۇرىلىمداردىڭ باسشىلارىن تاعايىنداۋدا ەسكٸ كٶزقاراستان ارىلۋدى ۇسىنىپ وتىر.
ناقتىراق ايتقاندا, پوليتسييا, ۇقك, قارۋلى كٷشتەر باسشىلىعىنا ازاماتتىق قوعامنىڭ ٶكٸلدەرٸن تاعايىنداۋدان تارتىنباي, تەۋەكەلگە بارۋ قاجەت. بۇل ٶزٸن-ٶزٸن اقتايتىن ٸس, حالىقتىڭ اراسىنان شىققان بەلسەندٸلەر سالانىڭ ٶنە-بويىنا قان جٷگٸرتۋگە تىرىسادى, حالىقتىڭ پٸكٸرٸن ەسەپكە الادى.
دەسە دە, تاياقتىڭ ەكٸ ۇشى بار. ەسكەري تەلٸم-تەربيە العان كادرلاردىڭ قارىم-قابٸلەتٸ تٶمەندەتپەۋ, كەرەك جەردە كەدەگە اسىرۋ كەرەك. بار مەسەلە, ەكٸ تاراپتىڭ تەجٸريبەسٸن تٷيٸستٸرۋگە تٸرەلٸپ تۇر.
«مەسٸموۆ? ۇقك مەن ەسكەردٸ سالانىڭ وي-شۇڭقىرىن بٸلە بٸلمەيتٸن ازاماتتارعا باسقارتىپ, وپىق جەدٸك. ولار پوگوننىڭ قادٸرٸن بٸلمەيدٸ, پوگونمەن ٸلەسە كەلەتٸن ەسكەري پايىم-پاراساتتى بويىنا سٸڭٸرگەن جوق.
مەسٸموۆتىڭ تۇسىندا كوميتەت مەملەكەتتٸڭ باقىلاۋىنان شىعىپ كەتتٸ. ساياسي كونترولدىڭ ەلسٸرەۋٸ «مۇرتتىنىڭ» كٷش الۋىنا ىقپال ەتتٸ.
مەسٸموۆ جەنە كو وسى جىلدار ٸشٸندە سالالىق مينيسترلٸكتەن باستاپ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنە دەيٸنگٸ ارالىقتا ٶز ادامدارىن قويىپ شىقتى», – دەيدٸ ەشٸمباەۆ.
اتاپ ايتقاندا:
- قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸ;
- پرەزيدەنت اپپاراتى;
- ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ;
- كەدەن سالاسى;
- مەجٸلٸس;
- اقپارات مينيسترلٸگٸ;
- قورعانىس مينيسترلٸگٸ;
- مۋسين باسقاراتىن تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸنەن باستاپ
«سامۇرىق-قازىنا» قورىنا دەيٸن مەسٸموۆكە «ادالدىق انتىن» بەرگەن ادامدار وتىرعان.
ۇقك-نىڭ ەكس-تٶراعاسى بيلٸكتٸ مونوپولييالاۋدى ماقسات تۇتقان. اتالعان سالالاردان بٶلەك باسقا دا قۇرىلىمدارعا تۇمسىق تىققان. توقاەۆقا مۇرىن شٷيٸرٸپ, مەملەكەتتٸڭ مٷددەسٸنە كەراعار جٷرگەن.
ەشٸمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا قازاقستاننىڭ جەتەكشٸلەرٸ كٷشتٸك قۇرىلىمداردىڭ جۇمىسىن ۇدايى ەلەكتەن ٶتكٸزٸپ وتىرۋى شارت, قازٸرگٸدەي قاتەلٸكتٸ قايتالاماۋ ٷشٸن پوتەنتسيالدى مەسٸموۆتەردٸڭ امبيتسيياسىن «بەسٸگٸندە تۇنشىقتىرۋعا» تيٸس.
«مەسٸموۆ ۇقك-عا قۋلىق-سۇمدىعىن سايلاپ كەلدٸ. ونىڭ كەزٸندە جٷزەگە اسقان رەفورما ٷي ٷشٸنەن ٷي تٸگۋدٸڭ كٶرٸنٸسٸ ەدٸ. كوميتەتتٸڭ ٶز ٸشٸنەن قۇرىلعان انتيتەررور, قارسى بارلاۋ جەنە ەكونوميكالىق قاۋٸپسٸزدٸك قىزمەتٸ مەسٸموۆتەن ٶزگە باسشىلارعا باعىنعان جوق. بۇعان دەيٸن ۇقك-دان تارايتىن تٷرلٸ قۇرىلىمداردىڭ قىزمەت كوميتەت باسشىنىڭ ورىنباسارلارى قاداعالايتىن ەدٸ. مەسٸموۆتىڭ تۇسىندا پايدا بولعان جاڭا قۇرىلىمدار جابىق ساياساتتى ۇستاندى, مەملەكەت ولاردىڭ نە تىندىرىپ جٷرگەنٸن بەيحابار ەدٸ» – دەيدٸ ساراپشى.
...
ەشٸمباەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە سوڭعى جىلدارى مەسٸموۆ كوميتەتتٸڭ كٷللٸ رەسۋرسىن ٸشكٸ ساياسي كونفليكتەردٸ قوزدىرۋ ٷشٸن پايدالانعان. دۇتباەۆ, مايلىباەۆ, سىروەجكين سەكٸلدٸ تۇلعالاردىڭ نە ٷشٸن, قانداي سەبەپپەن قۇرىقتالعانى ەلٸ كٷنگە تٷسٸنٸكسٸز. «قۇپييا» بەلگٸسٸ باس ٸستەردٸڭ استارىنا ەشكٸم ٷڭٸلگەن ەمەس.
ەشٸمباەۆ سونىمەن قاتار «جۋسان» قارجىلىق حولدينگٸنٸڭ قۇرىلۋىن دا سىنعا الىپتى. «قاڭتار دٷربەلەڭٸنەن كەيٸن سيريياداعى «اداسقان» اعايىندى ەلگە قايتارۋ وپەراتسيياسى قانشالىقتى قيسىندى بولدى دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى» دەيدٸ ول.
ساراپشى مەسٸموۆتىڭ ٷلكەن ساياساتتاعى ورنى وسىدان ٷش جىل بۇرىن شاتقاياقتاي باستاعانىن ايتادى. وتىز جىل ەل باسقارعان نازارباەۆ ورىنتاقتى توقاەۆقا تاپسىرعان تۇستا-اق مەسٸموۆتىڭ ساياسي كارەرىندا سىزات پايدا بولعان. سەبەبٸ, پرەزيدەنت پەن ۇقك ٶكٸلٸنٸڭ بٸر-بٸرٸن جاقتىرا بەرمەيتٸنٸ سىرت كٶزگە سەزٸلٸپ تۇراتىن.
«توقاەۆتىڭ تاساسىندا قالعىسى كەلمەگەن, ەرٸ پرەزيدەنتتٸڭ ىقىلاسىنا بٶلەنبەسٸن تٷسٸنگەن مەسٸموۆ جەكە جوسپار قۇرۋعا كٸرٸستٸ. ول ٶزٸن نازارباەۆتىڭ ٸزباسارى سانادى. ەكس-پرەزيدەنتتٸڭ تاڭداۋى توقاەۆقا تٷسكەنٸنە تاڭعالدى.
مەسٸموۆ ساۋىسقاننان ساق ادام. «جەتٸ رەت ٶلشەپ, بٸر رەت كەسٸپ» ٷيرەنگەن كەنٸگٸ ساياساتكەر. نازارباەۆتىڭ ورنىن باسارىنا سەنٸمدٸ بولعان بولسا, دەمەك وعان ەلدٸڭ ٶز ٸشٸندەگٸ ىقپالدى توپتار مەن سىرت كٷشتەر قولداۋ كٶرسەتكەن دەگەن سٶز.
مەسٸموۆتىڭ جاعرافيياسى قازاقستانمەن شەكتەلمەسٸن ەسكەرتسەك, وعان دەم بەرگەن سىرت كٷشتەردٸڭ اتى-جٶنٸ دە بٸزدٸڭ بيلٸككە جاقسى بەلگٸلٸ بولۋى كەرەك», – دەيدٸ ەشٸمباەۆ.
دەسە دە, مەسٸموۆتٸڭ امبيتسيياسىنا سەنبەيتٸن, ونى ەۋلەتتٸڭ قولبالاسىنا بالايتىن اۋديتورييانىڭ قاراسى كٶپ.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا ۇقك-نىڭ ەكس-تٶراعاسى «بيلٸكتٸ باسىپ الۋ» جوسپارىن جىلدار بويى پٸسٸپ-جەتٸلدٸرٸپ كەلگەن.
مەسٸموۆتى تولىق تانۋ ٷشٸن ونىڭ ٶز قولىمەن جازىلعان "سلەدۋيۋششيي ۆلاستەلين ميرا" تۋىندىسىن سٷزٸپ شىعۋ قاجەت. دەل وسى كٸتاپتا مەسٸموۆتىڭ پورترەتٸ بارىنشا اشىلعان ەرٸ بولاشاق «جوسپارىمەن» دە شىم-شىمداپ بٶلٸسكەن ەكەن.
«قالاي بولعان دا وعان قاتىستى بٸراز مەلٸمەت «قۇپييا» كٷيٸندە قالارى انىق. بيلٸك بۇل تاراپتاعى اقپاراتتى تام-تۇمداپ جەتكٸزەتٸن بولادى. انىعى, تٶڭكەرٸس ٸسكە اسپادى. جوسپار جول ورتادا بٷلٸندٸ. توقاەۆ مەسٸموۆتەن ايلاسىن اسىردى. مەملەكەت باسشىسى مەسٸموۆ كٷتكەن ەرەكەتكە بارمادى, ەل باسىنا كٷن تۋعان شاقتا توقاەۆ مٷلدە بٶلەك مٸنەز كٶرسەتتٸ.
مەسٸموۆ پەن ونىڭ ماڭايى وڭباي وپىق جەدٸ. «مۇرتتىنىڭ» امبيتسيياسى زور بولعانىمەن, قارىم-قابٸلەتٸ اقساپ جاتتى. ول جٷزەگە اسىرعان ەشبٸر رەفورما جەمٸسٸن بەرمەدٸ. تٶڭكەرٸس جاسايمىن دەپ توڭقالاڭ اسقانى دا سودان...», – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
