قازٸرگٸدەي دامىعان زاماندا اقپاراتتىق كەڭٸستٸك قاتىپ قالعان قاسان ٶلشەمدەر اياسىندا كٷن كٶرمەسi انىق. جىلدار مەن مەزگiلدەر, دەۋٸرلەر مەن زامانالار شوعىرىندا گٷلدەنٸپ-كٶركەيٸپ نەمەسە ٶزگەرiپ, تولىسىپ تۇراراتىن قاسيەتكە يە.
ەلدiڭ نازارىنان, مەملەكەتتٸڭ مەيiر مەن پەيiلiنەن تىس قالعان اقپاراتتىق كەڭٸستٸك جابايى ٶركەنيەتتiن كەيپٸندەگٸ كٷلدٸبادام جاعدايدا كٷن كەشەتٸنٸ انىق. سونىدقتان رۋحانييات ۇستىنىن بەكەم ەتەر سالانىڭ بiرi – باق. ەرقانداي باسىلىم, گازەت-جۋرنال, راديو-تەلەارنالار ەل رۋحانيياتىنىڭ وڭ باعىتتا, كٶشەلٸ كەرۋەندە بولۋىن قامتاماسىز ەتەر نەگiزگi تiرەك بولۋعا تيiس. تالداپ-تارازىلاپ, سٷبەلiسiن, تاتىمدىسىن, نانىمدىسىن ەلگە ۇسىنۋ, ەڭ وزىق ٷلگiلەرiن دەرٸپتەۋ باستى مiندەتتiن بiرi.
ەدەبيەت, كينو, مۋزىكا, تەاتر ەلەمٸ – مەدەني وشاقتاردىن قاينار بۇلاعىن لايلاندىرمايتىن تۇمسا كٶلدەر. ەگەر بۇلاردان قۋات كەتسە, وندا ەلدiن iشiن داڭعازالىق كەزەدٸ. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى ەلٸمٸزدەگٸ قازاق گازەتتەرٸ ٶزiنiڭ تاريحىندا بارىنشا تانىمدىق, زەرتتەرمەندٸك سيپاتتاعى ماتەريالداردى ٶز ۋاقىتىندا ۇسىنۋعا كٷش سالدى.
30 جىلدىق تاريح – قىسقا ۋاقىت. دەي-تۇرعانمەن, وسى جىلدار iشiندەگi رۋحاني ٶمiردەگi قۇبىلىستاردىڭ كەز-كەلگەنi گازەتتٸڭ سارعايعان بەتتەرiندە تاڭبالاندى.
ساياسي ناۋقاندار مەن بٸتپەيتiن رەفورمالار, جىل سايىن ۇرانداردىڭ اراسىندا قازاق گازەتتەرٸ رۋحاني-مەدەني سالاعا بارىنشا كٶڭٸل بٶلۋدەن تانعان جوق. سەبەبi, وقىرمان كٶڭiلi قاي ۋاقىتتا بولسا دا الدىمەن مەدەني جاڭالىقتارعا اڭسارلى بولادى. گازەت بەتٸنەن ٶزٸنٸڭ رۋحي ەلەمٸن نۇرلاندىرار, شۋاقتاندىرار تاعىلىمدى دٷنيەلەردi iزدەۋ وقىرماندىق پەيٸلدٸن ەڭ ارايلى ديدارىنا اينالدى.
تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى قازاق گازەتتەرٸ ەلدiڭ iرگەسiن بەكiتiپ, ەتەك-جەڭٸن جييۋىنا سەپتەسٸپ قويماي, رۋحاني سەرگەكتٸكتٸ قالىپتاستىرۋعا ٶزٸندٸك ٷلەسٸن قوستى دەپ نىق سەنٸممەن ايتۋعا بولادى. بۇعان وقىرمانداردىڭ سۇرانىسى مەن iزدەنiسi كۋە. وقىرماننىڭ سٶزi – ەڭ اياۋلى سٶز. ولاردىڭ شىعارماشىلىق iزدەنiسiن, تٷلەۋiن قاداعالاپ, ويىنا وي قوسار قاناتقاقتى ايدارلار دا گازەت بەتٸنەن ورىن تاپتى.
قازاق باسىلىمدارى كينو ەلەمiندەگi ايتىس-تارتىستار مەن سىن پiكiرلەردi دە دەر ۋاقىتىندا ۇسىنىپ, ەربiر جاڭا تۋىندىنىڭ بارى مەن جوعىن تٷگەندەگەن تالداۋلار, قادامىنا سەتتiلiك تiلەيتiن اقجارما لەبٸزدەر ۋاقتىلى ۇسىندى.
ەرينە, بەرٸنە ۋاقىت تٶرەشi, بiراق سولاي دەپ قول قۋسىرىپ وتىرساق, تانىم مەن تانۋدىڭ اراجiگiنەن ٶرٸپ شىعاتىن زەردەلiلiك قۇردىمعا كەتۋi مٷمكiن. ەر گازەتتٸڭ ٶز وقىرمانى, ٶز اۋديتوريياسى بار. ەر وقىرماننىڭ ٶز گازەتٸ, ٶز ويلاۋ فورماسى بار. سونىڭ بەرiنە ورتاق قۇندىلىقتى ەكشەپ, تارازىلاپ ۇسىنۋ – ەر باسىلىم ۇجىمىنىڭ ەڭ باستى مiندەتi.
كەزiندە «قازاق» گازەتٸن شىعارعان الاشتىڭ اعارتۋشىلارى سالعان سوقپاق – رۋحاني تەمiرقازىقتى مىعىم ەتۋ بولسا, بٷگiنگi باسىلىمداردىڭ دا قولىنداعى شىراعدانى سول باعىت بولۋى تيiس.
جاھاندانۋ دەۋiرiنەن ٷركە قاراعان سايىن, ول ٶز ٶكتەمدiگiن بiلدiرە تٷستٸ. ال وعان قازاقى بوياۋ بەرە وتىرىپ, وزىعىن الىپ, ٶزٸمٸزدٸكٸنە اينالدىرىپ, ٶزiمiزدiكiن كەمەلدەندٸرە الساق, وندا تٶككەن تەردiڭ ٶتەلگەنi.
بiر كەزدەرٸ حات تانۋدى ساۋاتتىلىق كٶرگەن ۇلت, بۇل ۋاقىتتا ٶزiنiڭ تٶل تاريحىنان, مەدەنيەتiنەن ماقۇرىم, دەيتۇرعانمەن ارعى-بەرگiنiڭ تiلiنەن, رۋحىنان سۋسىنداعان ۇرپاقتى ٶز تانىمىنا جٷگiندiرە الماي ەۋرەگە تٷسۋدە.
بٸر كەزدەرi ٶزگە تٸلدٸ بٸلۋ بiلiمدiلiك پەن پاراساتتىلىق سانالسا, بٷگٸندە ٶزگە تiلدi بiلگەنiمەن, ٶز تiلiن بiلمەيتiن بۋىندى بەرi قاراتا الماي ەۋرە.
ٶزiن-ٶزi قومسىناتىن, باستىسى رۋحاني بايلىعى مەن كەمەلدiگiن تانىمايتىن, تانىعىسى دا كەلمەيتiن بiر شوعىرعا جiبەكتەي جۇمساق مiنەزiمەن, كەيدە ارلاندىق اساۋ تابيعاتىمەن ٷن قاتۋ كەرەك-تٸ. ونى ورىنداي الدىق پا, جوق ەلدە دٸتتەگەنiمiزگە جەتە المادىق پا, تارازىلاپ كٶرمەدiك.
بiراق, قانداي سەتتەر بولسا دا قازاق گازەتتەرٸ كەز-كەلگەن دٷنيەدەن تىس قالماۋعا, قالىس قالماۋعا ۇمتىلدى. بۇل انىق دٷنيە.
ەرجان قامالبەكوۆ
