بيزنەستەن – بيلٸككە...
بىلتىر باق قۇرالدارىنىڭ نىساناسىنا جيٸرەك ٸلٸنگەن, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە اتى كٶبٸرەك اتالعان بٸر ەكٸم بولسا, ول – ەربولات دوساەۆ.
ەربولات اسقاربەكۇلى 1970 جىلى الماتى قالاسىندا دٷنيەگە كەلگەن. 1987 جىلى و.جەۋتٸكوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەپ-ينتەرناتىن بٸتٸرگەن. الماتى ەنەرگەتيكالىق ينستيتۋتى مەن مەسكەۋ مەملەكەتتٸك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە بٸلٸم العان.
ەلٸمٸزدە بٸر ەمەس, بٸرنەشە بانكتٸ باسقارىپ, كەيٸن پرەمەر مينيستردٸڭ كەڭەسشٸسٸ بولدى. ەنەرگەتيكا, يندۋسترييا جەنە ساۋدا مەن قارجى ۆيتسە-مينيسترٸ قىزمەتتەرٸن اتقاردى. بٸرنەشە مينيسترلٸكتٸ باسقاردى, قر پرەمەر مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى لاۋازىمىندا جۇمىس ٸستەدٸ. قر ۇلتتىق بانكٸنٸڭ تٶراعاسى بولدى. 2022 جىلى پرەزيدەنت جارلىعىمەن الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ بولىپ تاعايىندالدى. سودان بەرٸ دوساەۆتىڭ تاعى بٸر تىنىمسىز كٷندەرٸ باستالدى.
«ەكٸم بول, حالقىڭا جاقىن بول»
ول ايماق بيلٸگٸن قولىنا العان كٷننەن باستاپ ٶڭٸردٸڭ دامۋىنا, ەلەۋمەتتٸڭ نىعايۋىنا كٶپ كٷش جۇمساپ كەلەدٸ. ايتا كەتەيٸك, الماتى – رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا جەنە ستراتەگييالىق ايماق بولىپ سانالادى. سوندىقتان ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ ٸرٸ مەگاپوليستٸ باسقارۋ وڭاي ەمەس.
الىپ قالادا جٷزدەگەن ۇلتتار مەن ۇلىستار, قىرىق رۋلى ەل مەن قارعا تامىرلى قازاق مەكەن ەتەدٸ.
تٸپتٸ كەرەك دەسەڭٸز, قازاقستاننىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن كەلٸپ جاتقان باۋىرلارىمىزدىڭ باسى وسىندا قوسىلىپ, وسى جەردە «بٸر جاعادان باس, بٸر جەڭنەن قول شىعاراتىنداي» تاتۋلىق پەن بٸرلٸكتە ٶمٸر سٷرٸپ كەلەدٸ.
ال مۇنداي الىپ شاھاردى باسقارۋ ەكٸنٸڭ بٸرٸنٸڭ قولىنان كەلمەيدٸ. «قىرىق اتانعا جٷك بولاتىن» ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ مويىنعا ارتىپ, كٶپشٸلٸكتٸ باسقارۋ, ونىڭ ويىنان شىعۋ – ازاماتتىڭ ازاماتى اتقارار ٸس!
قازٸر جەل قاتتى تۇرسا دا, قار قالىڭ جاۋسا دا, جاڭبىر توقتاماي قالسا دا ەكٸمدٸ كٸنەلايتىندار تابىلىپ جاتادى. تٸپتٸ كەيبٸرەۋلەر ٷيٸنەن شىقپاي قالعان قوقىسى ٷشٸن دە ەكٸمدٸ تەگتەپ وتىرادى.
كەيبٸر بلوگەرلەر جاسالعان ٸستٸ جاسىرىپ, جىرتىق ٸزدەپ جاڭالىق قۇرۋعا قۇمارلىق تانىتاتىندى شىعاردى. وسىندايدى كٶرٸپ وتىرىپ كەيدە «مۇنىڭ بەرٸنە الماتىنىڭ ەكٸمٸ قالاي شىدايدى?» دەپ تاڭ قالاسىڭ.
بۇل رەتتە دوساەۆتىڭ جۇمىسى جالاڭ پياردان گٶرٸ, ونىڭ بٸلٸكتٸ دە ەڭبەكقور باسشى ەكەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ. ونىڭ جٷكتەلگەن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ سەزٸنە بٸلەتٸن, تانىمالدىلىقتان گٶرٸ تىنىمسىز, تىندىرىمدى ٸسكە كٶبٸرەك ۇمتىلاتىنىن بايقايسىز.
كەسٸپكەرلٸكتٸڭ ٶرٸسٸ كەڭەيدٸ
ٶتكەندە الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ ەربولات دوساەۆ استاناداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسييالار قىزمەتٸ الاڭىندا بريفينگ ٶتكٸزٸپ, شاھارداعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باياندادى. جۋرناليستەر تاراپىنان سۇراقتار قارشا بورادى. بٸرنەشە ساعاتقا سوزىلعان بريفينگتە قالا ەكٸمٸ كٶپتٸڭ كٶكەيٸندەگٸ سۇراقتارعا تولىققاندى جاۋاپ بەردٸ.
2023 جىلعى 11 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, الماتىدا ەكونوميكالىق ينديكاتور 13%-عا ٶسٸپ, كٶشباسشى ورىنعا يە بولدى. قالادا 79,5 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلعان. ينۆەستيتسييا تارتۋ ٸسٸنەن دە الماتى الدا كەلەدٸ. 2023 جىلدىڭ 11 ايىندا نەگٸزگٸ كاپيتالعا 1,5 ترلن تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسييا تارتىلعان.
الماتىنىڭ 2024 جىلعا ارنالعان بيۋدجەتٸ 1 ترلن 624 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايدى. بۇل 2022 جىلدىڭ باسىمەن سالىستىرعاندا 51,8%-عا نەمەسە 553,4 ملرد تەڭگەگە ارتىق.
شاعىن جەنە ورتا بيزنەس تە مەگاپوليستە قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. 2024 جىلى شوب-تٸ قولداۋعا 726 ملرد تەڭگە بٶلٸنبەك. الداعى ۋاقىتتا قالادا, دەلٸرەك ايتقاندا, ەۋەزوۆ جەنە جەتٸسۋ اۋداندارىندا 2 مساك (العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كٶمەك) ورتالىعى, سونداي-اق 1 جاڭا ەمحانا اشىلادى. سونىمەن بٸرگە 11 مساك ورتالىعى مەن ەمحانالاردىڭ قۇرىلىسىنا جسق ەزٸرلەنۋدە. 4 جاڭا ستاتسيونار سالۋعا, 5 قولدانىستاعى اۋرۋحانا مەن 5 جەدەل مەديتسينالىق كٶمەك قوسالقى ستانتسيياسىن جاڭعىرتۋعا جسق ەزٸرلەۋ باستالدى.
كادرلىق ەلەۋەتتٸ ارتتىرۋ ٷشٸن رەسپۋبليكانىڭ عىلىمي ورتالىقتارىنىڭ بازاسىندا, گەرمانييا, يزرايل, تٷركييا كلينيكالارىندا 3340 دەرٸگەر قايتا دايارلاۋدان ٶتتٸ. جالپى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ 2023 جىلعى 36,5 ملرد. تەڭگەدەن 2024 جىلى 41,0 ملرد. تەڭگەگە دەيٸن 12,3%-عا ۇلعايادى.
17 جاڭا مەكتەپ اشىلدى. قالادا «مەكتەپ اۆتوبۋسى» جوباسى ٸسكە قوسىلدى. جالپى بٸلٸم بەرۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ 2023 جىلى 12 پايىزعا ۇلعايىپ, 416 ملرد. تەڭگە بولدى, 2024 جىلى 466 ملرد. تەڭگەگە كٶبەيمەك. قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ساقتاۋ ماقساتىندا الماتىنىڭ بارلىق مەكتەپتەرٸنە بەينەباقىلاۋ كامەرالارى ورناتىلدى.
ايتا بەرسەك, ەربولات اسقاربەكۇلى كومانداسىنىڭ جاساپ جاتقان جۇمىستارى ٶتە كٶپ. مەسەلەن الماتى قالاسى ەكٸمٸنٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا 70 كٶشەگە 25 شاقىرىم جاڭا جول سالىندى. 200 شاقىرىم جولعا ورتاشا جٶندەۋ جٷرگٸزٸلدٸ. ەندٸ 2024 جىلى قالانىڭ 8 شاعىناۋدانىندا 70 شاقىرىم جاڭا جول سالۋ جەنە 250 شاقىرىم جولدى ورتاشا جٶندەۋمەن قامتۋ جوسپارلانعان.
بۇيىرسا, 2025 جىلى الماتىدا جولداردىڭ بولماۋىنا بايلانىستى پروبلەما تولىعىمەن شەشٸلەدٸ. جاقىندا قالادا قوعامدىق كٶلٸك قىزمەتٸنٸڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 100 جاڭا تروللەيبۋس, 500 گازبەن جٷرەتٸن اۆتوبۋس ساتىپ الىندى. وسىلايشا, 2023 جىلدىڭ سوڭىندا قوعامدىق كٶلٸكتٸڭ ەكولوگييالىق وتىن تٷرٸندەگٸ ٷلەسٸ 53%-عا جەتتٸ.
ايتا كەتەيٸك, بۇل جەردە بٸزدٸڭ ەكٸمنٸڭ ماقتاۋىن اسىرايىق دەگەن ويىمىزدا جوق. كەرەك دەسەڭٸز, الماتىنىڭ ەكٸمدٸگٸ دە, ەكٸمٸ دە بٸزدٸڭ ماقتاۋىمىزعا تيتتەي دە زەرۋ ەمەس. بٸزدٸڭ ماقسات — قالا باسشىسىنىڭ كٶزگە كٶرٸنبەيتٸن ٸستەرٸن, جاساعان ەڭبەكتەرٸن كٶپكە جەتكٸزۋ.
كادر تاڭداۋدا قاتەلەسكەن جوق
دوساەۆتىڭ تاعى بٸر ەرەكشەلٸگٸ, كادر تاڭداۋداعى كٶرەگەندٸگٸن ايرىقشا اتاۋعا بولادى. مەسەلەن ول قالانىڭ دامۋ باعدارلاماسىن جاساپ, ونى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن ساپالى كادرلاردى ٸرٸكتەپ, ولاردى تيٸستٸ لاۋازىمدارعا قويا بٸلدٸ.
وسى رەتتە ول مەملەكەتشٸل, ۇلتجاندى ازامات ارمان قىرىقباەۆتى قالانىڭ يدەولوگيياسىنا جاۋاپتى ەتتٸ. ارمان ورازبايۇلى – قاتارداعى قاراپايىم قىزمەتكەردەن بيٸك دەرەجەلٸ مەملەكەت قىزمەتشٸسٸنە دەيٸنگٸ ەڭبەك جولىنان ٶتٸپ, شىڭدالعان تۇلعا.
ول الماتى قالاسى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى دەگەن ابىرويلى قىزمەتتٸ زور جاۋاپكەرشٸلٸكپەن اتقارىپ كەلەدٸ. ۇلت رۋحانيياتىنا ەتەنە جاقىن قىرىقباەۆ قالانىڭ يدەولوگييالىق باعىتىن ٶركەندەتۋمەن شۇعىلدانىپ جاتقاندىقتان, زييالى قاۋىم اراسىندا دا ونىڭ بەدەلٸ جوعارى ەرٸ ورىندى ماقتاۋعا جيٸ ۇشىراپ جاتادى.
قالاي دەسەك تە, قازاق رۋحانيياتى ٷشٸن قابىرعاسى قايىساتىن ارمان ورازبايۇلىنىڭ شاھارداعى ورنى بٸر بٶلەك, دارالانىپ تۇرادى.
ەسٸرەسە, قالانىڭ اقپاراتتىق ساياساتىنا قاتىستى ۇستانىمىن ەكشەيتٸن تۇستا قىرىقباەۆتىڭ قازاق تٸلدٸ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا ٸش تارتىپ, بٷيرەگٸ بۇرىپ تۇراتىنى انىق سەزٸلەدٸ.
قالانىڭ اقپاراتتىق كەڭٸستٸگٸندەگٸ مەديا-كونتەنتتەردٸڭ قارقىندى دامۋى دا شاھار ەكٸمشٸلٸگٸ تاراپىنان جاسالىپ جاتقان قولداۋدىڭ بٸر كٶرٸنٸسٸ دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس...
بٸر سٶزبەن ايتقاندا, الماتى قالاسىنا ەربولات دوساەۆ ەكٸم بولىپ كەلگەلٸ ايماقتىڭ ەر سالاسىندا ٸلگەرٸلەۋ بار. ٶنەركەسٸپ سالاسى, كەسٸپكەرلٸك, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ, ينفراقۇرىلىم جەنە ەكونوميكا, اباتتاندىرۋ مەسەلەسٸ دە جىلدان-جىلعا جاندانىپ كەلەدٸ.
مەملەكەتتٸك باعدارلامالار دا تالاپقا ساي ورىندالىپ وتىر. پرەزيدەنت تاپسىرماسىن تىڭعىلىقتى ورىنداپ, حالىق كٶڭٸلٸنەن شىعۋعا بارىنشا تىرىسىپ جٷرگەن, مەگاپوليستٸڭ دامۋىنا زور ٷلەس قوسىپ كەلە جاتقان مۇنداي باسشىنىڭ جۇمىسىن نەگە ايتپايمىز? جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايتۋ پارىز ەمەس پە?..
باسقارۋ, ۇيىمداستىرۋ قاسيەتتەرٸنە قاراپ, قازٸرگٸدەي ەكونوميكالىق اۋىر كەزەڭدە دوساەۆتاي باسقارۋشىنىڭ باي تەجٸريبەسٸن پايدالانۋ قاجەت-اق.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, الماتى قالاسىن باسقارۋ ەكٸنٸڭ بٸرٸنٸڭ قولىنان كەلە بەرمەيتٸن ٶتە كٷردەلٸ شارۋا. ەگەر ەربولات اسقاربەكۇلى وسى سىناقتان جاقسى ٶتەتٸن بولسا, وندا ونىڭ بولاشاعى بەكەم, كەلەشەگٸ كەمەل بولادى. ٶيتكەنٸ, كٶپ ساياساتكەرلەردٸڭ ايتۋىنشا, الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ لاۋازىمى قىزمەتتٸك باسپالداقتا ٶسۋگە زور مٷمكٸندٸك بەرەتٸن تابىستى ورىن سانالادى.
قانداي لاۋازىم بولماسىن بٸز ەربولات اسقاربەكۇلىنىڭ قىران قۇستاي سامعاپ, بيٸكتەردەن كٶرٸنە بەرۋٸنە تٸلەكتەسپٸز. ٶيتكەنٸ, ونىڭ ەلگە بەرگەنٸنەن ەلٸ بەرەرٸ كٶپ. اتقاراتىن ٸستەرٸ ەلٸ الدا دەپ سانايمىز. ەڭبەگٸڭٸز جانىپ, ابىروي بيٸگٸنەن كٶتەرٸلە بەرٸڭٸز!!!
قالاي دەسەك تە, قازاق زييالىلارىنىڭ قۇتتى مەكەنٸ, عىلىم مەن بٸلٸمنٸڭ, مەدەنيەت پەن ٶنەردٸڭ ورداسىنا اينالعان – الماتىنىڭ ٶركەندەۋٸنە, كٶركەيۋٸنە ايتارلىقتاي ٷلەس قوسىپ جاتقان قالا باسشىلارىنىڭ ەلگە سٸڭٸرگەن ەڭبەكتەرٸ ەرەن.
سەرٸك انارباي, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ.
