قازاق ەن ٶنەرٸنە ٶزٸندٸك دارا ەرەكشەلٸگٸمەن كەلگەن جاس ەنشٸ عالىمجان مولدانازار از ۋاقىت ٸشٸندە ٶز تىڭدارماندارىن تاۋىپ ٷلگەردٸ. «ٶز تىڭدارماندارىن» دەگەن تٸركەس جاتتاندى كٶرٸنۋٸ مٷمكٸن, بٸراق دەل وسى مولدانازار تۋرالى بۇل تٸركەس ٶزٸنٸڭ شىنايى مەنٸن ايشىقتاي تٷسەدٸ. عالىمجان ەن سٷيەر قاۋىمنىڭ ٸشٸنەن ٶزٸنٸڭ, تەك ٶزٸنٸڭ عانا تىڭدارمانىن تاپقان باقىتتى ەنشٸ. ونىڭ تىڭدارماندارى بٷگٸنگٸ قازاق شوۋ-بيزنەسٸنٸڭ ۇرانشىل جانكٷيەرلەرٸ ەمەس, مورگينالدىق قاسيەتٸمەن ەرەكشەلەنەتٸن «بٸرتٷرلٸ» تىڭدارماندار. ولار, بٸزدٸڭشە, ەۋەسقويلىقتى ەمەس, كەسٸبيلٸكتٸ, ەلٸكتٸرگٸشتٸك جاتتاندى سارىندى ەمەس, ەستەتيكالىق ەسەردٸ, قارابايىر بۇقارالىق تالعامدى ەمەس, ينتەللەكتۋالدىق تانىمدى سٷيەتٸندەر. عالىمجان مولدانازار ٶتكەن عاسىردىڭ 60-70 جىلدارى قالىپتاسقان سينتي-پوپ باعىتىن ححٸ عاسىردا قايتا تٷلەتۋشٸ دارىن يەسٸ. ول "100 جاڭا ەسٸم" قاتارىنا ەنۋگە ەبدەن لايىق.
ول...
ەنشٸ 1988 جىلى قىزىلوردا قالاسىندا دٷنيەگە كەلگەن. ٷيدٸڭ كەنجەسٸ. مەكتەپتە جٷرٸپ گيتارا ٷيرەنٸپ, ەن سالۋدى ٷيرەنە باستاعان. بالا كەزٸنەن مايكل دجەكسوندى پٸر تۇتقان ول ەكەسٸنٸڭ بٸر كەزدەرٸ وعان قاتال تالاپ قويىپ, «سەن قانداي جولدى تاڭداعىڭ كەلەدٸ?» دەپ سۇراق قويعانىن ايتادى. ەكەسٸنٸڭ بۇل سۇراعىنا ول بولاشاقتا مەنٸ وسى گيتارام اسىرايتىن شىعار دەپ جاۋاپ بەرگەن دەسەدٸ. مەكتەپ بٸتٸرگەن سوڭ الماتىعا كەلٸپ, جٷرگەنوۆ اتىنداعى ٶنەر اكادەميياسىنا اكتەرلٸك ماماندىققا تٷسەدٸ. الايدا وقۋىن بٸرٸنشٸ كۋرستان تاستاپ كەتكەن. بٸلەتٸندەر, بۇل وقۋ ورداسىنان ٶزٸ الار بٸلٸم جوق دەپ تاستاپ كەتتٸ دەسە, ٶزٸ مەنەن اكتەر شىقپايتىنىن, ولاردىڭ (اكتەرلەردٸڭ) ورتاسى مٷلدەم بٶلەك ەكەنٸن ەرتە تٷسٸنگەندٸكتەن وسىنداي شەشٸم قابىلدادىم دەيدٸ.
عالىمجان مولدانازاردىڭ بۇدان كەيٸنگٸ 7-8 جىلى الماتىنىڭ بۇلىڭعىر كٶشەلەرٸندە ٶتەدٸ. كەي كەزدەرٸ جولعا اقشا تاپپاي, قينالعان سەتٸ دە بولىپتى. جالعا العان پەتەرٸنٸڭ اقشاسىن تٶلەۋ دە قيىنعا سوققانىن, مەنەن تٷك شىقپايدى دەپ تٷڭٸلگەن سەتتەرٸ دە بولعانىن ول باسپاسٶزگە بەرگەن سۇحباتتارىندا ەمەۋٸرٸنمەن جەتكٸزگەن. سٶيتە جٷرٸپ, «وردا» توبىندا ەن سالعان. ول بۇل توپتان بٶلەك, قايرات تٷنتەكوۆ, ايسا, اسىل بەدەلحان, Rin’go توبى مەن باسقا دا ەنشٸلەرگە بٸرنەشە ەن ازعان. «وردا» توبىنان ٶزٸنٸڭ مٷمكٸندٸگٸن اشۋعا جول جوق ەكەندٸگٸن تٷسٸنٸپ, جەكە ەن سالۋدى قولعا الادى. وسى شەشٸمٸنەن كەيٸن ونىڭ جۇلدىزى جاندى. بار-جوعى ەكٸ جىلدىڭ ٸشٸندە ونى تىڭدايتىن جاستار شوعىرى پايدا بولدى. شەتەلدەردەن دە ۇسىنىس تٷسە باستادى.
«حيپستەرجان»
وعان بۇل لاقاپ ەسٸمدٸ ساۋاتتى تىڭدارماندارى بەرگەن. «حيپستەر» تەرمينٸ – دجاز مۋزىكاسىن ۇناتاتىن سۋبمەدەنيەت ٶكٸلدەرٸنە قاراتىلعان. ونى وسى شاعىن مەدەني توپ ٶكٸلدەرٸ ەرەكشە باعالاپ, قاشاندا عالىمجانعا جانكٷيەر بولىپ كەلەدٸ. وعان بۇل ەسٸمدٸ بەرگەن رەسەيلٸك تىڭدارماندار ەكەن. العاش ونىڭ «اقپەن بٸرگە» كليپٸن كٶرگەن كٶرشٸ ەلدٸڭ تىڭدارماندارى قازاق ەنشٸسٸنٸڭ روك ستيلٸندەگٸ جاڭا ناقىشتاعى ەنٸ مەن وعان تٷسٸرٸلگەن بەينەباياندى «يۋتۋبتان» تەز بٶلٸسٸپ, قازاقستاندا مۋزىكا مەدەنيەتٸنٸڭ جاڭا تولقىنى كەلە جاتىر دەپ دابىرلاسقان. سول سەتتەن باستاپ عالىمجاننىڭ ەسٸمٸ ەلٸمٸزگە دە كەڭٸنەن تانىلا باستادى.
تىڭدارماندارى عالىمجانعا ٷلكەن ساحنادا شوۋ-كونتسەرت ٶتكٸزسە دەگەن تٸلەكتەرٸن ايتسا دا, ول ٷنەمٸ شاعىن اۋديتورييالار مەن ساحنالاردا عانا ٶنەر كٶرسەتەتٸندٸگٸمەن دە ەرەكشەلەنەدٸ. ول مۇنىڭ سەبەبٸن ٶنەردٸڭ جەنە ٶز قادٸرٸن كەتٸرمەۋ ٷشٸن وسىلاي ٸستەيتٸندٸگٸمەن تٷسٸندٸرۋٸ مٷمكٸن. ٶزٸ شوۋ-بيزنەس پەن توي بيزنەس ٷشٸن ٶزٸنٸڭ باعىتىنان اينىمايتىنىن, تٸپتٸ توي ەنشٸلەرٸنە قۇرمەتپەن قاراي وتىرا, بٸر جاعىنان ٶنەرگە جانى اشيتىنىن دا جاسىرعان ەمەس.
فونوگرامما... بۇل – قىلمىس!
ول بٷگٸنگٸ قازاق ەنشٸلەرٸن فونوگراممامەن ەلدٸ الداپ جٷر دەگەن پٸكٸردە. «اقشا, اقشا, تەك اقشا» پرينتسيپٸمەن كٷن كەشەتٸن ەنشٸلەردٸڭ فونوگراممامەن ەن سالۋى – قىلمىسپەن پارا-پار دەگەن ويىن جاسىرمايدى. ول ٷشٸن فونوگراممامەن, تٸپتٸ مينۋسوۆكامەن ەن سالۋدىڭ ٶزٸ ەلدٸ الداۋ. سوندىقتان دا ول بۇل جولدى تاڭداماعان. «ەلدٸ الداعىم كەلمەيدٸ. ەكەمنٸڭ ماعان قويعان باستى شارتى وسى. شىنىمدى ايتسام, بٷگٸنگٸ قازاق ەستراداسى ماعان ۇنامايدى. اقشا ٷشٸن ٶنەرگە كەلگەندەردٸ قابىلداي المايمىن» دەيدٸ ول.
ول ەنشٸلەردٸڭ جاندى داۋىسپەن ەن ايتۋعا تەحنيكالىق مٷمكٸندٸگٸمٸز جوق دەگەنٸ سىلتاۋ دەپ بٸلەدٸ.
«مۋزارت» توبى جاندى داۋىسپەن ەن شىرقايدى. كەزٸندە «دوس مۇقاسان», روزا رىمباەۆا, روزا باعلانوۆا, بيبٸگٷل تٶلەگەنوۆا, «گٷلدەر-اي» انسامبلٸ تٸرٸ داۋىسپەن ەن شىرقاعان. بٷگٸن تەحنيكا دامىدى عوي. مەنٸڭ ارمانىم قازاق ەستراداسىنا جاڭا لەپ, سونى باعىت ەكەلۋ. قازاق تٸلٸن ەلەمگە تانىتسام دەگەن ماقساتىم بار» دەيدٸ ول.
«بٸرنەشە ادام جينالىپ اپ, فونوگراممانى توقتاتۋ كەرەك دەپ داۋرىعۋدان تٷك شىقپايدى. فونوگراممامەن ايتپا! وعان زاڭمەن تيىم سال. بٸتتٸ!». بۇل دا مولدانازاردىڭ كٶزقاراسى. ول تىڭدارمان مەن كٶرەرمەندەردٸڭ تالعام تايازدىعىنا قارنى اشاتىندىعىن اشىق مەلٸمدەپ جٷر. ادامدار ٶزٸنٸڭ جالعان ەۋەنگە الدانىپ جاتقانىن بٸلۋگە تيٸس دەگەن ويىن دا بٸرنەشە مەرتە قايتالاعان.
https://www.youtube.com/watch?v=j2Sx1fewNcs
امەريكاعا ساپار
2015 جىلى امەريكالىق Break of reality توبى الماتىعا ٶنەر كٶرسەتۋگە كەلگەن ساپارىندا مولدانازاردىڭ «اقپەن بٸرگە» ەنٸن تىڭداعان سوڭ, بٸرٸگٸپ ەن شىرقاۋعا ۇسىنىس جاساعان. كەيٸن ٶزٸن امەريكانىڭ نيۋ-يورك شتاتىنا شاقىرىپ, بٸرلەسٸپ ەن ايتىپ, شاعىن كەش ٶتكٸزۋگە ۇسىنىس جاساعان. سول جىلى مولدانازار امەريكاعا بارىپ, وسى توپپەن بٸرگە ەن سالدى. ونى امەريكالىق تىڭدارماندار جوعارى باعالاپ, «قازاق ٶنەرٸنٸڭ جاڭا جۇلدىزى» دەپ باعالاعان. سول ساپارى نەگٸزٸندە ەنشٸ تۋرالى دەرەكتٸ فيلم تٷسٸرٸلگەن. رەجيسسەرٸ – امەريكادا تۇراتىن قانداسىمىز, فوتوگراف قانات بەيسەكەەۆ.
سودان بەرٸ ەنشٸگە شەتەلدەردەن جيٸ شاقىرۋ تٷسەدٸ. ول ٶزٸنٸڭ ەن جيناعىن شىعارۋدى, سونداي-اق جاڭا باعىتتاعى «مولدانازار» توبىن قۇرىپ, قازاق ەستراداسىنا ٶزٸندٸك ٷلەس قوسۋدى كٶكسەيدٸ. ەنشٸنٸڭ ايتۋىنشا, امەريكالىق تىڭدارماندار ونىڭ «اقپەن بٸرگە» ەنٸن ەرەكشە ۇناتقان ەرٸ وسى ەنٸ سول جاقتاعى تىڭدارماندار اراسىندا سۇرانىسقا يە بولىپ وتىر. ەكٸ جىلدان بەرٸ امەريكالىقتار عالىمجان مولدانازار ەندەرٸن ٷزبەي تىڭداپ كەلەدٸ دەۋگە بولادى. ەنشٸ ەۋروپانىڭ بەلگٸلٸ ستۋدييالارىنان دا ۇسىنىس تٷسٸپ جاتقانىن ايتادى. بولاشاقتا شەتەلدٸكتەرمەن بٸرگە جاڭا جوبالاردى بٸرلەسٸپ اتقارۋىمىز مٷمكٸن دەپ ويلايدى.
قازٸر مولدانازار تىڭدارماندارىنىڭ اۋديتوريياسى جىل ساناپ كەڭەيٸپ كەلەدٸ. ايتالىق, «Google» جەلٸسٸ بويىنشا عالىمجان مولدانازاردى ٸزدەۋشٸلەر سانى ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ تانىمال ەنشٸ قايرات نۇرتاستان اسىپ تٷسكەن. وسىنىڭ ٶزٸنەن-اق وعان سۇرانىستىڭ ەلەمدٸك ارەنادا كٶبەيگەنٸن بايقاۋعا بولادى.
https://www.youtube.com/watch?v=jpy0Hjai7m4
ونىڭ ەندەرٸ مەن كليپتەرٸ
ونىڭ «اقپەن بٸرگە», «بٸرگە بول», «قوش بول», «كٸم ول?», «بەرٸ قارا», «جاۋاپ بار ما?», «ٶزٸڭ عانا», «الىستاما», «ساعىم» سەكٸلدٸ ونشاقتى ەنٸ عالامتور جەلٸسٸندە ٶتە تانىمال. مۋزىكاتانۋشىلار ونىڭ ەندەرٸنەن روك مۋزىكا, تەحنوروك, سينتي-پوپ, فانك مۋزىكا, پوپ مۋزىكانىڭ ٶزارا سينتەزٸنەن جاسالعان زاماناۋي باعىت دەگەندٸ ايتادى. ەندٸ بٸر توپ سىنشىلار عالىمجان ەندەرٸنٸڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ ٶتكەن عاسىردىڭ 70-80 جىلدارىنداعى مۋزىكالىق جاڭا باعىتتاردىڭ قايتا تٷلەۋٸ دەپ تە ۇعادى.
ول ەن سٶزدەرٸن دە ٶزٸ جازادى. ونىڭ ەن سٶزدەرٸنەن جاساندىلىق تاپپايسىز. كەيبٸر تٸركەستەرٸندە ٸشكٸ ىرعاقتان اقساپ جاتقانداي كٶرٸنگەنٸمەن, سونىڭ ٶزٸ ەۋەننٸڭ ٸشكٸ يٸرٸمٸنە قۇپ جاراسقانداي ەسەر قالدىرادى.
ال كليپتەرٸ جالعان رومانتيكا, ورىنسىز ريتوريكا, ساپاسىز ەتيۋدتەردەن ادالىعىمەن ەرەكشە. ونىڭ كليپتەرٸ توپتىق كٶزقاراستان گٶرٸ, جەكەلٸك يدەيامەن قۇنارلانعان. ەر كليپٸنەن رۋحتىڭ ٶزٸن ٶزٸ ٸزدەۋٸ, «ٶمٸر دەگەن نە ٶزٸ?» دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ٸزدەپ, شارق ۇرعان جاننىڭ بەينەسٸ ەلەس بەرەدٸ. جاڭا ەۋەن, تىڭ مەتٸن, مازمۇنعا ابي ەپيزودپەن ٷندەسكەن ىشقىنۋ مەن پافوستان جىراق تابيعي داۋىس تىڭدارماندارىن جىلى شۋاققا شومىلدىرادى.
عالىمجاننىڭ ويلارى
***
مەنەن دە مىقتىلار بار, بٸراق ەزٸرگە ولار ەشكٸمگە كەرەك بولماي جاتىر. مەن باياعىدان ەن شىعارىپ كەلەم, بٸراق ول ەندەر كەرەكسٸز بولىپ ينتەرنەتتە جاتتى. سوسىن رەسەيدە بٸرەۋلەر «و, بٸر قازاق كٷشتٸ سينتي-پوپ جاساپ جٷر» دەدٸ. سوسىن بٸزدٸكٸلەر: «و! بٸزدٸڭ بالا ەۋروپادا بٸردەڭە ۇتىپ الدى» دەدٸ. بٸراق مەن وعان دەيٸن دە بولعام, نەگٸزٸ.
***
رەسەيگە بٸرنەشە رەت شاقىردى. بٸراق بارعىم كەلمەدٸ. ٶيتكەنٸ, الماتىنى ٶتە قاتتى جاقسى كٶرەم. بۇل جەردەن ەشقايدا كەتكٸم كەلمەيدٸ.
***
ەشقاشان اتاققا, كٶپ اقشا تابۋعا قىزىققان ەمەسپٸن. كٶبٸ «سەنٸڭ ورنىڭدا بولسام, باسقا جاققا كەتٸپ قالار ەدٸم» دەيدٸ. مەنٸڭ كەتكٸم كەلمەيدٸ. سوڭىنا دەيٸن وسىندا قالىپ, وسى قالادا made in Kazakhstan دەۋگە تۇرارلىق بٸردەڭە جاساسام دەيمٸن.
***
قايرات نۇرتاستى ٶز باسىم سىيلايمىن. ونىڭ ٶز اۋديتوريياسى بار. تٸپتٸ سونداي ٷلكەن اۋديتورييا مەندە دە بولسا دەيمٸن. قايراتتى سٷيٸپ تىڭدايتىن, تىڭداپ وتىرىپ جىلايتىن جاقىندارىم بار. ول شىنىمەن دە ادامدارعا بٸر سەزٸمدەر بەرەدٸ. ول شىنىمەن دە ادامداردى بٸر نەرسەلەر تۋرالى ويلاندىرادى.
***
اۋىلدىڭ تەربيەسٸمەن ٶستٸم. سوندىقتان كەي نەرسەلەردٸ قابىلداۋ ماعان قيىن. مىسالى, بالانىڭ ەكە-شەشەسٸمەن داۋلاسقانىن كٶرگەندە «نە بولىپ بارادى ٶزٸ?» دەپ شوشيمىن.
***
«سەن امەريكان مۋزىكاسىن ناسيحاتتايسىڭ. مۋزارت, قايرات نۇرتاس – مٸنە بۇلار بٸزدٸكٸ» دەپ ۇرسادى كەيدە. مەن تٷسٸندٸرۋگە تىرىسام: «مۋزارت پەن قايرات نۇرتاس ەلەكتروندى گيتارامەن, سينتەزاتورمەن ايتادى. قازاق ەلەكتروندى گيتارا تارتىپ پا ەدٸ? قالايشا ونى ناعىز قازاق مۋزىكاسى دەپ ايتاسىز?».
***
قازاقشا بولسىن دەيتٸندەر تويلارىنا كانە ۋەست, بەيونسە, دجەننيفەر لوپەستەردٸ شاقىرادى. ول جەردەن دومبىرا, قوبىز كٶرمەيسٸز.
***
«نەگە دومبىرا تارتپايسىڭ?» دەپ تە ۇرسادى. بٸر اعامىزعا «مٸنە, كٶشەدە كەزدەستٸك. سٸز نەگە مەرسەدەسپەن كەلدٸڭٸز, نەگە اتپەن كەلمەدٸڭٸز?» دەدٸم.
