قازٸر الاكٶل ايماعىندا سۋارمالى القاپ كٶلەمٸ 34 مىڭ گەكتاردى قۇراسا, سونىن 25 مىڭ گەكتارى عانا يگەرٸلۋدە. ونىڭ دا 5,7 مىڭ گەكتارىن جايىلىمدىق پەن شابىندىق قۇرايدى. توعىز مىڭ گەكتار جەر يەسiز جاتىر. كەزٸندە 39 مىڭ گەكتار جەرگە ەركiن جەتكەن سۋ قازٸر 25 مىڭ گەكتار جەردٸ سۋارۋعا جەتپەيدٸ. نەگە? ال شىندىعىنا كەلسەك الاكٶل ايماعىنداعى سۋارمالى ەگiستiك كٶلەمٸ 17,7 مىڭ گەكتار عانا.
سۋ جەتٸسپەۋٸنٸڭ باستى سەبەبٸ, كەزiندەگi سۋلاندىرۋ جٷيەسi جويىلعان. ول كەزدە اۋداندىق سۋلاندىرۋ جٷيەسٸ ەر شاpyaشىلىققا تيٸسٸنشە سۋدى بٶلٸپ بەرەتٸن جەنە بۇل مٶلشەر قاتاڭ ساقتالاتىن. ال شارۋاشىلىققا كەلگەن كەزدە سۋ بٸر ورتالىقتان رەتتەلەتٸن.
سوۆحوز مۇرابى ەر بريگاداعا, ەر زۆەنوعا, تٸپتٸ ەر القاپقا كٶلەمiنە سەيكەس سۋ بٶلٸپ بەرەتٸن. شۋ دا, داۋ-داماي دا جوق, جۇمىس ٶز ىرعاعىمەن جٷرiپ جاتاتىن. ٶتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى قوعامدىق فورماتسييا ٶزگەرiپ, جەر جەكە مەنشiككە ٶتٸپ, ەگٸستٸك القابىنىڭ ەشقانداي قايتارىمى بولماعان كەزدە جەر قاراۋسىز, يەسٸز قالدى.
سول كەزەڭ «قازاننان قاقپاق كەتسە, يتتەن ۇيات كەتەدٸ» دەگەن شاق ەدٸ. سۋ بٶلەتٸن گيدروقۇرىلعىلار, قاقپاقتار تەگٸس جۇلىنىپ, قىتايعا مەتالل سىنىعى رەتٸندە ساتىلدى. سۋ اعاتىن بەتون ناۋالار ۇستاعاننىڭ قولىندا, تٸستەگەننٸڭ اۋزىندا كەتتٸ.
قازٸر ٷشارال قالاسىنداعى جەكەمەنشٸك دٷكەندەر مەن كەڭسەلەردiڭ الدىنداعى توعانداردى شەگەندەگەن دە وسى ناۋالار. كەيبٸر پىسىقتار iرi ناۋالاردىڭ بەتونىن سوعىپ ٷگٸتٸپ, iشiندەگi تەمiر تورلارىن كەدەگە جاراتتى.
وسىلايشا, ميلليونداعان اقشا جۇمسالىپ, ەل يگiلiگi ٷشiن جاسالعان جٷيەنi تاعىلىقپەن تالقاندادى. بiراق تا بۇل ەرەكەتٸ ٷشiن ەشكiم جازالانعان جوق. كەرiسiنشە ۇرلىعىنىڭ «يگٸلٸگٸن» كٶردٸ.
اۋدانداعى شارۋاشىلىقتاردا 260 شاقىرىم جەراستى كانالدارى بولعان ەدٸ. وسى كانالدارداعى گيدرانتتار ەر القاپقا مٶلشەرمەن سۋ بٶلiپ, ىلعالدى ٷنەمدەۋگە ايتارلىقتاي ىقپال ەتەتٸن-دٸ.
جەر يەلەرi ٶزiنەن تٶمەنگi ديقانعا سۋ بەرمەي, ٶزٸ مەلدەكتەي ٸشۋ ٷشiن جەر استى قۇبىرىن تاس, كiرپiش, تەمٸر تاستاپ بەكٸتٸپ تاستادى. قايتىپ ونى تازالاعان ەشكiم جوق. ال ەندٸ وسىنى ناداندىق دەيمٸز بە, جاۋىزدىق دەيمٸز بە?
30 جىلدان بەرi شارۋاشىلىق ٸشٸندەگٸ بٸردە-بٸر ارىق, تازالانعان جوق. ارىقتاردىڭ تابانى كٶتەرٸلٸپ, ارناسىن اعاش باسىپ كەتتٸ. وسى ۋاقىت ارالعىندا شىبىق بەرەنەگە اينالدى. ەندٸ ونى تازالاۋ قييامەتتٸڭ قايىمىنا اينالىپ وتىر.
قازٸرگٸ ادامدار سۋ الۋدىڭ وڭاي جولىن تاۋىپ العان. باس ارىقتىڭ ٶز جەرٸنٸڭ تۇسىنداعى ناۋانى بٷيٸردەن تەسەدi دە بiر قۇلاق سۋ اعىزىپ الادى. ال ەندٸ وسى سۋدى ۇقساتىپ, جەرٸن سۋارسا بٸر سەرٸ عوي. اينالدىرعان ەكٸ گەكتار جوڭىشقاسىنا سۋدى سالادى دا ٶزٸ سول كٷنi كەزەك باعۋعا نەمەسە بازار ارالاۋعا كەتەدٸ. سۋ بەي-بەرەكەت دالاعا اعادى. تٶمەندەگٸ ەلگە سۋ جەتپەي جاعالاسىپ جاتادى. اۋداندىق دەڭگەيدەگٸ وليگارحتار 1000 گەكتارعا دەيٸن سويا سەبەدٸ. سۋدىڭ باسىندا نەمەسە كەۋدە تۇسىندا وتىرعان بۇل «مىقتىلار» ٶزٸنەن كەيiنگi وتىرعان «سورلىلارعا» سۋ بەرمەيدٸ.
جالپى الاكٶلدە سۋ بەلiسi رەتكە كەلتiرiلمەگەن. ساعادا وتىرعاندار جەرٸن سەگٸز رەت سۋارسا, ەتەكتەگٸلەر ەكٸ رەت سۋارۋمەن شەكتەلەدٸ. بiرەۋ شاش-ەتەكتەن پايداعا شىعادى, بٸرەۋدiڭ ەڭبەگi ەش, تۇزى سور بولادى.
ال اۋدانداعى سۋ شارۋاشىلىعى كوممۋنالدىق كەسiپورنى بۇل مەسەلەنٸ رەتتەۋگە اسىعار ەمەس. ونداعىلار مەن سۋدى شارۋاشىلىققا دەيiن جەتكiزiپ بەردiم, «ارى قاراي نە كىلسا, سو قىلسىن» دەيدٸ.
الاكٶلدە سۋدىڭ سۇراۋى جوق سيياقتى. ەگiنشiلەر سۋدى پايدالانادى, بiراق سۋدىڭ اقشاسىن تٶلەۋگە كەلگەندە ساراڭدىعى ۇستاپ قالادى. جارايدى, سۋدىڭ قىزىعىن كٶرە الماي, ەگiستiگiن ەكi-اق رەت سۋارعاندارعا تٷسٸنٸستٸكپەن قارايىق, ال كٷزدە ميلليونداعان تەنگە پايدا كٶرٸپ وتىرعان ميلليونەرلەر نەگە اقشاسىن ۋاقىتىندا تٶلەمەيدٸ? بۇل بٸز ٷشٸن ٷلكەن سۇراق بولىپ تۇر.
سەرٸكقازى شەرٸپوۆ, الماتى وبلىسى.
