«سىردارييا» ۋنيۆەرسيتەتٸندە حالىقارالىق فورۋم ٶتتٸ
جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, كەسٸبي قوعامداستىقتى قالىپتاستىرۋ, بٸلٸم بەرۋ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا حالىقارالىق ديالوگتىق پلاتفورما قۇرۋ ماقساتىنداعى فورۋمدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «حالىق بٸرلٸگٸ جەنە جٷيەلٸ رەفورمالار – ەل ٶركەندەۋٸنٸڭ بەرٸك نەگٸزٸ» اتتى جولداۋىندا كٶتەرٸلگەن باستامالار مەن مٸندەتتەمەلەر نەگٸزگە الىنا وتىرىپ, قوعامداعى ٶزەكتٸ مەسەلەلەر دە تالقىلاندى. شەتەلدٸك جەنە وتاندىق عالىمدار باس قوسقان فورۋم جۇمىسىن پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇعا اكادەميگٸ وڭالباي اياشەۆ العى سٶزبەن اشتى. دٶڭگەلەك ٷستەلدٸ «سىردارييا» ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پرەزيدەنتٸ, دامۋ عىلىمدارىنىڭ فيلوسوفييا دوكتورى (PhD), كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ تٷلەگٸ سەرٸك وڭالبايۇلى جٷرگٸزٸپ وتىردى.
ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ, اكادەميك مۇرات جۇرىنوۆ فورۋمعا قاتىسۋشىلاردى قۇتتىقتاۋ سٶزٸندە «سىردارييا» ۋنيۆەرسيتەتٸ ەلٸمٸزدٸڭ ەڭ جوعارعى دەرەجەدەگٸ وقۋ ورنى بولىپ, ٶسە بەرۋٸنە تٸلەستەستٸگٸن بٸلدٸردٸ. «ۇلت ٷشٸن تەۋەلسٸزدٸكتەن ارتىق ەشقانداي قۇندىلىق جوق. ەلٸ ەسٸمدە, مەسكەۋدە وقىپ جٷرگەنٸمدە مەندەلەەۆ اتىنداعى حيمييا-تەحنولوگييالىق ينستيتۋتىندا مەنٸمەن بٸرگە جاتاقحانادا ۆەتنامدىقتار تۇردى, كٶپتەگەن باسقا دا شەتەلدٸڭ ازاماتتارى وقىدى. ولار: «سەندەر, قازاق حالقى قانداي باقىتتىسىڭدار! سەندەردٸڭ رەسپۋبليكالارىڭ بار, ونىڭ باسشىسى بار, بٸزدە ول دا جوق, بٸز قولىمىزعا قارۋ الىپ 50 جىل بويى ەل ٷشٸن, تەۋەلسٸزدٸك ٷشٸن كٷرەسٸپ كەلە جاتىرمىز» دەگەن-دٸ.
ۇعا اكادەميگٸ, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور وڭالباي اياشۇلى كٶرەگەن عالىم رەتٸندە «سىردارييا» ۋنيۆەرسيتەتٸن قۇردى. بٸز 1991 جىلدان بەرٸ بٸر-بٸرٸمٸزدٸ جاقسى بٸلەمٸز. مەن 1991 جىلى قاراعاندىدان تٷركٸستانعا كەلدٸم, ۋنيۆەرسيتەت قۇردىق, الدىمەن, ول ۋنيۆەرسيتەت ا.ياساۋي اتىنداعى تٷركٸستان مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸ دەپ اتالدى, كەيٸن ونى الدىمىزداعى قيىن زاماندى ويلاپ تٷركييامەن وداقتاسىپ, ا.ياساۋي اتىنداعى حقتۋ دەپ 2 جىلدان سوڭ قايتا قۇردىق. 1996 جىلى جەتٸسايدا ا.ياساۋي اتىنداعى حقتۋ فيليالىن اشتىق. سول كەزدەگٸ قازاقستاننىڭ ٶزبەكستانداعى ەلشٸسٸ نەجٸمەدەن ەسقاليەۆ ٶزبەكستاندا 1,5 ملن قازاق حالقى تۇراتىنىن, ەرقايسىسىنىڭ تەگٸ, اتى-جٶنٸن جازىپ دەلەلدەدٸ. سودان كەيٸن ماعان كەلٸپ, قازاق مەكتەپتەرٸندە ٶزبەكستاندا مۇعالٸمدەر جەتٸسپەيتٸنٸن, شىمكەنت بٶلٸمشەسٸنٸڭ الىس جەنە مۇندا ەلەۋمەتتٸك جاعدايى تٶمەن وتباسىنىڭ بالالارى كٶپ, سوندىقتان دا جەتٸسايدان پەداگوگيكالىق ماماندىقتار دايىندايتىن بٶلٸمشە اشۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى. سودان جەتٸسايعا كەلٸپ ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ بٸر بٶلٸگٸن اشتىق, ودان كەيٸن 1998 جىلى وڭالباي اياشەۆ قايتادان, ماماندىقتاردى كەڭەيتٸپ, ناعىز ۋنيۆەرسيتەتكە اينالدىردى. مٸنە, سودان بەرٸ «سىردارييا» ۋنيۆەرسيتەتٸ ٶسٸپ, دامىپ, قالىپتاسىپ كەلە جاتىر. بٷگٸنگٸ تاڭدا جوعارى دەڭگەيدە ماماندار دايىندايتىن ۋنيۆەرسيتەت بولىپ وتىر. وسىنىڭ بەرٸ تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ جەمٸسٸ. سوندىقتان دا تەۋەلسٸزدٸگٸمٸز مەڭگٸلٸك بولسىن, ول ٷشٸن بٸزدٸڭ حالقىمىزدىڭ بٸلٸمٸ دە, عىلىمى دا جوعارى, پاتريوتتىق سەزٸمدەگٸ جاستارى كٶپ بولۋى كەرەك. بٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ قورعايتىن سولار, سوندىقتان بۇل ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ ماڭىزى زور. مىنا شەكارادا ٶزبەكستانعا جاقىن جەردە ورنالاسۋىنىڭ ٶزٸ دە ٷلكەن مەنگە يە», دەدٸ مۇرات جۇرىنوۆ.
ۇلىبريتانييا, كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى, PhD سيددحارت ساكسەنا دا ٶزٸنٸڭ جٷرەكجاردى پٸكٸرٸن جەتكٸزدٸ. «سىردارييا» ۋنيۆەرسيتەتٸ مەن كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتٸ اراسىنداعى كٶپ جىلعى سەرٸكتەستٸك ەرٸ قاراي جالعاسىن تاباتىنىنا سەنٸم بٸلدٸردٸ.
«وسى 30 جىل ٸشٸندە قازاقستان ەۋرازييالىق بٸلٸم بەرۋ كەڭٸستٸگٸنە كٸرگەلٸ وتاندىق جوو ستۋدەنتتەرٸ مەن وقىتۋشىلارىنىڭ جەنە كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ستۋدەنتتەرٸ مەن وقىتۋشىلارىنىڭ اكادەمييالىق ۇتقىرلىعى بەلسەندٸ دامىدى, بٸر-بٸرٸمٸزدەن كٶپ نەرسە ٷيرەنە وتىرىپ, تەجٸريبە الماستىق. قازٸرگٸ تاڭدا بٸز ەۋرازييا كەڭٸستٸگٸندەگٸ قارىم-قاتىناستار دامۋىنداعى جاڭا كەزەڭدٸ بايقاپ وتىرمىز, وسى سەتتٸ سٸزدەرمەن بٸرگە اتاپ ٶتۋ مەن ٷشٸن قۋانىش جەنە سەرٸكتەستٸگٸمٸزدٸڭ ەرٸ قاراي قارقىندى دامۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ دەپ ويلايمىن. اياشەۆ مىرزا – جاhاندانۋ جاعدايىنداعى بٸلٸم بەرۋدٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ, نارىقتىق ەكونوميكاعا كٶشۋ, ينستيتۋتسيونالدى باسقارۋ جەنە بٸلٸم بەرۋ قىزمەتٸنٸڭ بولاشاقتاعى مٷمكٸندٸكتەرٸ مەن مەسەلەلەرٸن بولجاي بٸلگەن جان. بولاشاق ٶسكەلەڭ ۇرپاقتى تۋىندايتىن قيىندىقتار مەن قادامدارعا قالاي دايىندايمىز? ەرينە, بۇل بٸزدٸڭ العا قاراي جىلجۋىمىزعا دەنەكەر بولماق. بۇل – ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ العا قويعان ماقساتى. ساندىق تەحنولوگييالار زامانىندا بٸزگە نە قاجەت ەكەنٸن ويلاۋىمىز قاجەت. ەكٸجاقتى قارىم-قاتىناستاعى بەلسەندٸلٸكتٸ بٸرگە جالعاستىرۋىمىز كەرەك. بۇل قارىم-قاتىناستى دامىتۋعا قۋانا كەلٸسەمٸز, ال بۇل كەزدەسۋ – وسى سەتتٸڭ باستاماسى. بولاشاقتا ەرٸ قاراي جان جاقتى دامۋلارىڭىزعا تٸلەكتەسپٸن!», دەدٸ سيددحارت ساكسەنا.
فورۋمعا قاتىسۋشىلاردى قۇتتىقتاپ, ٶز تٸلەگٸن جەتكٸزگەن وڭتٷستٸك قازاقستان مەملەكەتتٸك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ باسقارما تٶراعاسى-رەكتور, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت گٷلجان سٷگٸرباەۆا تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 30 جىلدىعىندا ماقتانىشپەن ايتاتىن تاريحي وقيعالار جەتكٸلٸكتٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«ەڭ الدىمەن, تەۋەلسٸز ەلدٸڭ بارلىق اتريبۋتتارى – ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك, مەملەكەتتٸك باسقارۋ جەنە بيلٸكتٸڭ بٷكٸل تارماقتارىنىڭ ٶزارا ەرەكەت ەتۋ جٷيەسٸ بار ۇلتتىق مەملەكەتتٸلٸك قالىپتاستى. شەكارا ايقىندالىپ, شەگەندەلدٸ. قازاقستاندا دەموكراتييالىق ينستيتۋتتار قۇرىلدى. سٶز بەن باسپاسٶز بوستاندىعى, سايلاۋ مەن سايلانۋ قۇقىعى, پارتييالار مەن قوعامدىق بٸرلەستٸكتەر قۇرۋ قۇقىعى, دٸن بوستاندىعى سيياقتى ازاماتتىق قوعامنىڭ مىزعىماس قۇندىلىقتارى كونستيتۋتسييالىق نورماعا اينالدى. ۇلى دالانىڭ ەركٸن ٶسكەن ۇرپاقتارىنىڭ تاريحي اتامەكەنٸ, تەۋەلسٸز قازاق ەلٸ تۇراقتىلىق سيمۆولىنا, ال ەلوردامىز بٷگٸندە حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ دا, ىنتىماق پەن بٸرلٸكتٸڭ دە استاناسىنا اينالدى. ەلٸمٸزدٸڭ شىن وتانشىلدارىن, مەملەكەتشٸلدەرٸن تەربيەلەۋٸمٸز قاجەت. ول ٷشٸن زامان اعىمىنا سانالى تٷردە بەيٸمدەلۋگە قابٸلەتتٸ بولۋىمىز كەرەك. جاڭا جاعدايدا جاڭعىرۋعا دەگەن ٸشكٸ ۇمتىلىس – بٸزدٸڭ دامۋىمىزدىڭ ەڭ باستى قاعيداسى. ەلباسى ن.نازارباەۆ ايتىپ ٶتكەندەي: «ٶمٸر سٷرۋ ٷشٸن ٶزگەرە بٸلۋ كەرەك. وعان كٶنبەگەندەر تاريحتىڭ شاڭىنا كٶمٸلٸپ قالا بەرەدٸ. ۇلت ٷشٸن ۇلى ەسٸمدەردٸ ارداقتاۋ – پەرزەنتتٸك پارىزىمىز. بيىل قازاق مەدەنيەتٸن جاڭعىرتۋعا ٷلكەن ٷلەس قوسقان مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ, ەتنوگراف, تاريحشى, اكادەميك ٶزبەكەلٸ جەنٸبەكوۆتٸڭ تۋعانىنا 90 جىل تولىپ وتىر. بۇل مەرەيتويدىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ 30 جىلدىق مەرەيتويىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋٸ جەنە دەل بۇل قوس مەرەكەنٸڭ «سىردارييا» ۋنيۆەرسيتەتٸندە اتالىپ ٶتٸلۋٸنٸڭ ەرەكشە مەنٸ بار دەپ سەنەمٸز», دەدٸ گ.سٷگٸرباەۆا.
ۇلىبريتانييا, ساففولك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى, دوكتور دابابراتا چوۋدحۋري دا فورۋم جۇمىسىنىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. سونداي-اق فورۋم بارىسىندا سەنات دەپۋتاتى ايگٷل قاپباروۆا, مەجٸلٸس دەپۋتاتى قۇدايبەرگەن ەرجان, تٷركٸستان وبلىسى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى سەكەن قالقامانوۆ, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ٶنەر جەنە پەتروۆ اكادەميياسى عىلىمدارىنىڭ اكادەميگٸ, جب فمببم ومبى فيليالى «حالىق ٶنەرٸ جوعارى مەكتەبٸ (اكادەمييا)» ديرەكتورى قايىرتاي ەمٸرعازين تۇششىمدى ويلارىمەن بٶلٸستٸ, ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى مەن ۇجىمىنا جەنە ستۋدەنت-جاستارىنا تولاعاي شىعارماشىلىق تابىستار تٸلەدٸ.
قازاقستاندىق جەنە شەتەلدٸك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عالىمدارى قاتىسقان فورۋمنىڭ بٸرٸنشٸ كٷنٸ «سىردارييا» ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ۆيرتۋالدى زالىندا «تەۋەلسٸز قازاقستان: زاماناۋي بٸلٸم ەلەۋەتٸ مەن جەتٸستٸكتەر» تاقىرىبىندا حالىقارالىق عىلىمي-تەجٸريبەلٸك كونفەرەنتسييا ٶتتٸ. وعان رەسەي فەدەراتسيياسى, قىرعىزستان, ٶزبەكستان, قازاقستان, تٷركييا رەسپۋبليكالارىنان عالىمدار, جوو رەكتورلارى قاتىسىپ, عىلىمي باياندامالار جاسادى. عالىمدار ەلٸمٸز ٷشٸن تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ قادٸر-قاسيەتٸنە, مەنٸ مەن تاريحي ماڭىزى, قازاق حالقىنىڭ تەۋەلسٸزدٸككە جەتۋ جولىنداعى ەرلٸك كٷرەسٸنە, بٷگٸنگٸ ۇلتتىق يدەيا – «مەڭگٸلٸك ەل» قۇندىلىقتارى مەن تاعىلىمىنا توقتالىپ, ەلٸمٸزدەگٸ قازٸرگٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ قالىپتاسۋىن, كەزەڭدەرٸ مەن جەتٸستٸكتەرٸن جان-جاقتى تالقىلادى. ال سەكتسييالىق جۇمىستاردا عالىمدار بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن جاڭعىرتۋ جەنە كادرلاردى دايارلاۋ, تسيفرلاندىرۋ, ەڭبەك نارىعىندا تيٸمدٸ ەكوجٷيەنٸ قالىپتاستىرۋ مەسەلەلەرٸن, سونداي-اق ٸرگەلٸ جەنە قولدانبالى عىلىمي زەرتتەۋلەردٸ جٷرگٸزۋدە حالىقارالىق تەجٸريبەلەردٸ قولدانىپ ستۋدەنتتەر مەن پروفەسسور-وقىتۋشىلاردى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارعا تارتۋ, ساياسي جاڭعىرتۋ جەنە ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ مەسەلەلەرٸن ورتاعا سالدى. ايتا كەتەلٸك, كونفەرەنتسيياعا جالپى 183-تەن استام ماقالا كەلٸپ تٷسكەن, ونىڭ ٸشٸندە ۇلىبريتانييا, رەسەي, تٷركييا, ٶزبەكستان, قىرعىزستان جەنە باسقا دا شەتەلدٸك جوعارى وقۋ ورىندارى بار.
حالىقارالىق فورۋم ٶز جۇمىسىن قىزىقتى, مازمۇندى, ماعىنالى اشىق ديالوگتىق پلاتفورمادا دٶڭگەلەك ٷستەل, جارقىن جٷزدەسۋ وتىرىستارمەن جالعاستىردى. ەكٸنشٸ كٷنٸ كٶرنەكتٸ مەملەكەت قايراتكەرٸ, بەلگٸلٸ ەتنوگراف, عالىم ٶزبەكەلٸ جەنٸبەكوۆتٸڭ 90 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان «ۇلت قايراتكەرٸ, ۇلتتىق رۋحتىڭ ۇرانشىسى» اتتى ۆەبينار ٶتتٸ. ۆەبينارعا ەلٸمٸزگە بەلگٸلٸ قوعام قايراتكەرٸ, ۇعا اكادەميگٸ مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, پ.ع.د., پروفەسسور, ۇعا اكادەميگٸ وڭالباي اياشەۆ, ف.ع.د., پروفەسسور, سىنشى, تەورەتيك عالىم قۇلبەك ەرگٶبەك, ٶزبەكەلٸتانۋشى عالىم, ت.ع.ك., دوتسەنت بايان ادىربەك, ٶزبەكەلٸ جەنٸبەكوۆ اتىنداعى قوعامدىق قوردىڭ پرەزيدەنتٸ ەزەل جەنٸبەك جەنە «ەزٸرەت سۇلتان» مەملەكەتتٸك تاريحي-مەدەني قورىق-مۋزەيٸنٸڭ عىلىمي-زەرتتەۋ بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى بەرٸك بايبولوۆ قاتىستى.
باسقوسۋ بارىسىندا قوعام قايراتكەرٸنٸڭ مەدەنيەت, رۋحانييات سالاسىنا سٸڭٸرگەن ۇشان-تەڭٸز ەڭبەگٸ مەن تولاعاي ٸستەرٸ جٶنٸندە ەستەلٸكتەر ايتىلىپ, باياندامالار وقىلدى, تىڭ مەلٸمەتتەر بەرٸلدٸ. ەر زاماندا ەلدٸڭ تاريحى مەن مەدەنيەتٸن جاڭعىرتاتىن, ۇلتتىڭ باي مۇراسىن كەلەشەك ۇرپاققا جەتكٸزە بٸلەتٸن الىپ تۇلعالار بولادى. سولاردىڭ بٸرٸ ەرٸ بٸرەگەيٸ – قازاقتىڭ تاۋ تۇلعاسى ٶزبەكەلٸ جەنٸبەكوۆ. بايانداماشىلار ونىڭ اتاق-ابىروي قۋماعانىن, كەڭەستٸك يدەولوگيياعا قاراماستان, الاش زييالىلارىنىڭ اقتالۋىنا اتسالىسقانىن اتاپ ٶتتٸ. ەلدٸڭ ناۋرىز مەيرامىمەن قايتا قاۋىشۋىنا ٷلەس قوستى. تايقازاندى قايتارىپ, قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسٸن قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارىنا باستاماشى بولدى. مۋزەي اشتى. انا تٸلٸن دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ مەملەكەتتٸك تۇجىرىمداماسىن جاساۋعا قاتىستى. ٶ.جەنٸبەكوۆ تۋرالى ەستەلٸگٸندە م.جولداسبەكوۆ: «مەنٸ قاسىنان قالدىرمايتىن, ەل ارالاپ بٸرگە جٷردٸك. قازاقتىڭ وي-ساناسى تۋرالى ايتقاندى جاقسى كٶرەتٸن. سٶيلەپ كەتسە, كەۋدەسٸ كەڭساراي ەدٸ. ٶزٸ تاريحشى, ەتنوگراف بولدى. بٸرتالاي كٸتاپتار جازدى. جانى تازا ادام ەدٸ», دەپ ٶزاعامەن بٸرگە جۇمىس ٸستەگەن كەزدەرٸن ەرەكشە ىقىلاسپەن ەسكە الدى.
سونداي-اق فورۋم اياسىندا ٶتكەن «الاش يدەياسى جەنە تەۋەلسٸزدٸك: ساباقتاستىعى مەن تاعىلىمى» اتتى حالىقارالىق دٶڭگەلەك ٷستەلگە قىرعىز ەلٸنەن قاتىسقان سپيكەر ز.كارپەكوۆ «تۇرار رىسقۇلوۆ جەنە يۋسۋپ ابدراحمانوۆ: دوستىق پەن باۋىرلاستىق ساباقتارى» دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاسادى. وندا قازاقتىڭ بٸرتۋار ۇلى, بەلگٸلٸ مەملەكەت قايراتكەرٸ تۇرار رىسقۇلوۆ پەن قىرعىز حالقىنىڭ قايراتكەرٸ جٷسٸپ ابدراحمانوۆ اراسىنداعى شىنايى دوستىق قارىم-قاتىناس, جالپى قازاق پەن قىرعىز حالىقتارىنىڭ تاريحتىڭ سىن ساعاتتارىندا بٸر-بٸرٸنە جاساعان تۋىسقاندىق كٶمەگٸ سٶز بولدى.
ال ٶزبەكستاندىق تاريحشى ب.پاسيلوۆتىڭ «تٷركٸستان اۆتونوميياسى جەنە الاش» اتتى بايانداماسىندا تٷركٸستان اۆتونوميياسى قۇرىلۋىنىڭ تاريحي ماڭىزى, ونىڭ الاش قايراتكەرلەرٸمەن قارىم-قاتىناسى جەنە جالپى تٷركٸ بٸرلٸگٸ مەسەلەلەرٸ ايتىلدى. «مۇستافا شوقاي تەۋەلسٸز ۇلتتىق مەملەكەت تۋرالى» اتتى بايانداما جاساعان ە.بەكٸر ۇلى قايراتكەردٸڭ ۇلت مٷددەسٸ مەن تٷركٸ بٸرلٸگٸ جولىنداعى كٷرەسٸن بايانداپ بەردٸ. سپيكەر سونىمەن بٸرگە تەۋەلسٸزدٸك تۋرالى ٶز ويلارىن دا ورتاعا سالدى. پروفەسسور ا.قۇدايبەرگەنوۆا «قازاقستانداعى حح ع. 20-30 جىلدارداعى اشارشىلىق پەن بوسقىنشىلىق تاريحىنا جاڭا كٶزقاراس» دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاساپ, ٶتكەن عاسىرداعى تاريحىمىزدىڭ ەڭ قاسٸرەتتٸ بەتتەرٸن, قولدان جاسالعان گولوششەكيندٸك اشارشىلىق پەن بوسقىنشىلىق پروبلەمالارىن كەڭ كٶلەمدە باياندادى. ال سپيكەر ا.مولدادوسوۆا قازٸرگٸ تاڭداعى ورتا مەكتەپتەردە الاش قوزعالىسى تاريحىنىڭ وقىتىلۋىن جەنە ونىڭ جەتٸستٸكتەرٸ مەن كەمشٸلٸكتەرٸن سٶز ەتتٸ.
«تسيفرلى ەكونوميكا جەنە بيزنەس» تاقىرىبىندا ٶتكەن حالىقارالىق دٶڭگەلەك ٷستەل بارىسىندا دا ماڭىزدى مەسەلەلەر كٶتەرٸلدٸ. فورۋمنىڭ ٷشٸنشٸ كٷنٸ جاس عالىمدارعا ارنالدى. بۇل كٷنٸ «تالانتتار فابريكاسى» اتتى دارىندى جاستاردىڭ رەسپۋبليكالىق جاس سۋرەتشٸلەر مەن قولٶنەر شەبەرلەرٸ كٶرمەسٸ ۇيىمداستىرىلدى جەنە ROBOSMART-2021 چەمپيوناتى ٶتتٸ. ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ادامگەرشٸلٸك-پاتريوتتىق سەزٸمدەرٸن وياتۋ, ەلٸن, جەرٸن سٷيۋگە تەربيەلەۋ, ستۋدەنتتەردٸ ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا جەنە مەدەنيەتٸمٸزگە باۋلۋ, ٶلكەنٸڭ ەسەم تابيعاتىن جانىمەن سەزٸنەتٸن جاستاردىڭ شىعارماشىلىعىن شىڭداۋ, سونداي-اق جاستاردىڭ IT ساۋاتتىلىعىن دامىتۋ, ەرٸ كەڭٸنەن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلعان كٶرمەگە ۋنيۆەرسيتەت جەنە اۋدان مەكتەپتەرٸ ۇستازدارى مەن وقۋشىلارى قاتىسىپ, ٶز قولٶنەر بۇيىمدارىن ۇسىندى. ال ROBOSMART-2021 چەمپيوناتى ٷش سانات بويىنشا جٷرگٸزٸلدٸ. «كەگەلرينگ كۆادرو», «روبسۋمو», «شىعارماشىلىق» ساناتتارى بويىنشا وقۋشىلار باق سىنادى. وتاندىق جەنە شەتەلدٸك جاس عالىمدار قاتىسقان Syrdariya Science Contest حالىقارالىق جاستار ونلاين-سلەتٸندە دە ٶتە ٶزەكتٸ مەسەلەلەر كٶتەرٸلدٸ. ال فورۋمنىڭ تٶرتٸنشٸ كٷنٸ تٸلشٸ عالىم, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇعا اكادەميگٸ, قازاقستان ۇلتتىق جاراتىلىستانۋ عىلىم اكادەميياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ كەرٸمبەك قۇرماناليەۆ ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسٸپ, تەلٸم-تەربيە بەرەرلٸك كەڭەسٸن ايتتى. عالىم, سونىمەن قاتار جاڭادان باسپادان شىققان «تٸل جەنە تۇلعا» اتتى عىلىمي-تانىمدىق پورترەتتەر كٸتابىمەن تانىستىردى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار عالىمنىڭ وسى ەڭبەگٸ بويىنشا ٶزدەرٸنٸڭ كٶكەيٸندە جٷرگەن سۇراقتارىن قويىپ, وي-پٸكٸر الماستى.
حالىقارالىق فورۋمدى قورىتىندىلاعان «سىردارييا» ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پرەزيدەنتٸ سەرٸك وڭالبايۇلى الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلگەن بەلگٸلٸ عالىمدار مەن زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸنە شەكسٸز ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ. ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى قازاقستان جوو پروفەسسور-وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرٸنە, تٷركٸستان حالقىنا ٷندەۋ جولدادى. «قاسيەتتٸ جيدەلٸبايسىندا, مىرزاشٶلدٸڭ تٶرٸندە, التىن القاپتى ماقتانىڭ وتانى ماقتاارالدا, جارتى عاسىرلىق تاريحى بار جەتٸساي قالاسىندا ورنالاسقان «سىردارييا» ۋنيۆەرسيتەتٸ زاماناۋي سۇرانىسقا يە, بەسەكەلەستٸككە قابٸلەتتٸ, جوعارى بٸلٸكتٸ ماماندار دايارلاۋدا. بۇل وقۋ ورداسى – كٷنگەيلٸك جاستاردىڭ بٸلٸم كٷمبەزٸ. ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ نەبەرٸ شيرەك عاسىردا جەتكەن جەتٸستٸگٸ, بٸلٸم جٷيەسٸنە ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق, ەلەۋمەتتٸك, مەدەني دامۋىنا قوسقان ٷلەسٸ وراسان. بٸز قالادان شالعايدا ورنالاسقان ەلدٸ مەكەندەردٸڭ جاستارى مەن ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسىندا تۇرىپ جاتقان قانداس باۋىرلارىمىزدى بٸلٸمگە تارتىپ ەل بولاشاعىن دايىنداپ جاتقانىمىزدى نىق سەنٸممەن ايتا الامىز, سەبەبٸ بٸزدٸڭ تٷلەكتەرٸمٸز ماقتالى ايماقتىڭ ەليتاسىن قۇرايدى جەنە ەلٸمٸزدٸڭ دامۋ باعىتىنىڭ قالىپتاسۋىنا اتسالىسادى. بۇل بٸزدٸڭ ماڭىزدى نەتيجەمٸز. «سىردارييا» ۋنيۆەرسيتەتٸ – تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ جەمٸسٸ» دەلٸنگەن ٷندەۋدە.
ايتا كەتەلٸك, «سىردارييا» ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ينفراقۇرىلىمى تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 30 جىلدىعىنا بٸرنەشە ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار نىساندارمەن تولىقتى. تەۋەلسٸزدٸككە تارتۋ رەتٸندە فورۋم اياسىندا Syrdariya Sport بالالار سپورت كەشەنٸ اشىلدى. جوبا قۇنى 404 ملن تەڭگە, بٸر ۋاقىتتا 160 ادام جاتتىعا الادى. بيزنەستٸڭ «جول كارتاسى – 2020» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى اياسىندا سالىنىپ جاتقان نىسان قۇرىلىسى 2019 جىلى قىركٷيەك ايىندا باستالدى. جەلتوقساندا تولىق قولدانىسقا بەرٸلمەك. ارنايى سپورت كەشەنٸنٸڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسقان قوعام قايراتكەرٸ, UWW Asia پرەزيدەنتٸ دەۋلەت تۇرلىحانوۆ, ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى مەن ٶڭٸردٸڭ بارشا تۇرعىنىن ايتۋلى وقيعامەن قۇتتىقتاپ, جاڭا نىساننىڭ جاستاردى تەربيەلەۋ جەنە دەنە شىنىقتىرۋ ٸسٸندەگٸ ماڭىزىن اتاپ ٶتتٸ. زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالعان نىساندا ۆولەيبول, فۋتبول, بوكس, كٷرەس جەنە ٶزگە دە سپورت تٷرلەرٸمەن اينالىسۋعا, بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ سپورتپەن اينالىسىپ, شىنىعىپ, شىمىر بولۋىنا بار جاعداي جاسالادى. ۋنيۆەرسيتەت الدىندا وقىتۋدىڭ ەدٸس-تەسٸلدەرٸن ٷنەمٸ جاڭارتىپ وتىرۋ جەنە جاڭا تەحنولوگييالاردى مەڭگەرۋ, ونى تيٸمدٸ قولدانا بٸلۋ مٸندەتٸ تۇر. وسى رەتتە جەتٸساي قالالىق Syrdariya مەكتەپ-ليتسەيٸ ٶز جۇمىسىن باستاعالى وتىر. مەكتەپ-ليتسەيدە بٸلٸم الۋ ٷشٸن بارلىق جاعداي جاسالادى. اعىلشىن تٸلٸندە فيزيكا-ماتەماتيكا باعىتىندا بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپ-ليتسەيٸ بالانىڭ جەكە باس ەرەكشەلٸكتەرٸنٸڭ دامۋىنا جول اشۋ, شىعارماشىلىق تۇلعا قالىپتاستىرۋ, جاڭا زامانعا بەيٸمدەلگەن جاسٶسپٸرٸمدٸ, ٶز جۇمىسىن شىعارماشىلىقپەن ۇيىمداستىرا بٸلەتٸن مۇعالٸمدەردٸ دايىنداۋ, جاڭا تيپتٸ مەكتەپتٸڭ ٷلگٸسٸن قۇرۋ ماقساتىن الدىنا قويعان. بٷگٸندە دارىندى بالالاردى قولداۋ جەنە دامىتۋ ماقساتىندا اشىلاتىن مەكتەپ-ليتسەي زامان تالابىنا ساي جابدىقتالۋدا.
عالىمجان ەلشٸباي
دەرەككٶزٸ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸ
