مەدەنيەت جەنە ٶنەر ۇيىمدارى قاناتىن كەڭگە جايىپ, دٷيٸم جۇرتتى «پاھ شٸركٸن» دەپ ٶزدەرٸنە قاراتىپ اق كەلەدٸ.
ٶڭٸردە جالپى سانى 359 ياعني ونىڭ ٸشٸندە 169 كلۋبتىق مەكەمە, 170 كٸتاپحانا, 6 مۇراجاي, 1 تەاتر جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ.
ال سوڭعى ٷش جىلدا شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 1 ملرد. 802 ملن. تەڭگە سوماسىنا 4 جاڭا مەدەنيەت نىساندارى بوي كٶتەردٸ جەنە 3,7 ملرد. تەڭگە سوماسىنا 56 مەدەنيەت ورنى جٶندەۋدەن ٶتتٸ.
شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دانيال كەنجەتايۇلى ارحەولوگييا سالاسىنا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلۋدە. نەتيجەسٸندە ٶڭٸردە ارحەولوگييا سالاسىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ جالعاسىن تابۋدا.
"شقو-دا ارحەولوگييا سالاسىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن دامىتۋدىڭ 2016-2022 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى" نەتيجەلٸ تٷردە ٸسكە اسىرىلىپ جاتىر.
سوڭعى جىلدارى شىعىس قازاقستان وبلىسىندا اتاۋلى مەملەكەتتٸك باعدارلامالار اياسىندا بٸر مەزگٸلدە بٸرنەشە اۋداندا قازبا جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە.
ايماقتاعى ارحەولوگييا ٶرلەۋ كەزەڭٸن باستان ٶتكەرۋدە. ساق پاتشالارى جەي تاپقان بەرەل قورىمى شىعىس قازاقستان وبلىسى كاتونقاراعاي اۋدانى بۇقتىرما ٶزەنٸنٸڭ ون جاعالاۋىندا ورنالاسقان.
مىڭجىلدىقتار تاريحىن ارقالاعان بەرەل قورىمى – قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق كيەلٸ ورىندارى قاتارىنا ەنگەن قاسيەتتٸ مەكەن.
قۇندى جەدٸگەرلەر مەن وبالار تاريح قويناۋىنان سىر شەرتٸپ, ارحەولوگييالار زەرتتەۋلەردٸڭ اينىماس ورتالىعىنا اينالدى.
وبلىستىڭ ارحەولوگييا ەسكەرتكٸشتەرٸن جٷيەلٸ تٷردە زەرتتەۋ قازاقستاننىڭ جەتەكشٸ ارحەولوگتارى زەينوللا ساماشەۆ پەن ەبدەش تٶلەۋباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن جٷرگٸزٸلٸپ كەلەدٸ.
وبلىستا ارحەولوگييا ەسكەرتكٸشتەرٸندە جٷرگٸزٸلگەن جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ٷش جىل ٸشٸندە 20 000 نان استام ارتەفاكت تابىلىپ, ٶڭٸردەگٸ مۋزەي قورلارىن تولىقتىرىپ, بٸرەگەي جەدٸگەرلەر كەلۋشٸلەردٸ تاڭ قالدىرۋدا.
2021 جىلى «ۇلى دالا التىنى» ۇلىبريتانييا جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىنا ۇسىنىلدى. وعان شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى ەجەلگٸ ساق قورعاندارىنان تابىلعان التىن ارتەفاكتٸلەر قويىلدى. ۇلىبريتانييا جۇرتشىلىعى بٸزدٸڭ دەۋٸرٸمٸزگە دەيٸنگٸ VIII-III عاسىرلاردا ورتالىق ازييادا, اتاپ ايتقاندا قازاقستاننىڭ التاي تاۋ جٷيەسٸندە ٷستەمدٸك ەتكەن سكيف ٶركەنيەتٸنٸڭ جەدٸگەرلەرٸ, ساق قورعاندارىنان تابىلعان قۇندى دٷنيەلەرٸن تاماشالاۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولدى.
كٶرمەدە بەرەل, شٸلٸكتٸ جەنە ەلەكە سازى سيياقتى ٷش تٷرلٸ قورىمنان شىققان جٷزگە جۋىق ارحەولوگييالىق ولجا تالعامپاز ەۋروپالىقتاردى تاڭ قالدىردى.
ەكسپوزيتسييا ەجەلگٸ ساقتاردىڭ كٶشپەلٸ مال شارۋاشىلىعى, تاۋ-كەن ٶندٸرٸسٸ جەنە مەتاللۋرگييا سالالارىندا بٸرەگەي مەدەنيەتٸ مەن تەرەڭ بٸلٸمٸ بولعانىن كٶرسەتكەن كٶرمەدە پاي-پايلاپ, تاڭقالعان كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتٸ جانىنداعى فيتسۋيليام مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى ليۋك سايسون بىلاي دەپ ەدٸ.
«ۇلىبريتانيياعا جەنە ەلبەتتە بٷكٸل ەلەمگە قازاقستاننىڭ ەجەلگٸ مەدەنيەتٸن تانىتۋعا ارنالعان ەرەكشە مٷمكٸندٸك. مەنٸڭشە, بۇل جاھان تاريحىن قايتا جازاتىنداي تاريحي جاعداي. ٸشٸنە تالاي سىردى بٷككەن ارحەولوگييالىق قازبالاردى زەرتتەي وتىرىپ, بٸز تالاي عىلىمي جاڭالىقتاردى بٸرگە اشامىز دەگەن ويدامىن»-, دەپ ەرەكشە ەسەر العانىن جەتكٸزگەن بولاتىن.
تاريحتى تٷگەندەپ جٷرگەن شىعىستا قالامگەرلەر قاۋىمىنا دا كٶڭٸل بٶلٸنٸپ كەلەدٸ. وبلىستا 2018 جىلدان بەرٸ قولعا الىنعان يگٸ باستامانىڭ بٸرٸ, شىعىس قازاقستاننىڭ ەدەبي مۇراسىن ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان «اباي ەلەمٸ» كٸتاپتار سەريياسىمەن ەدەبي جوبا جٷزەگە اسىرىلۋدا.
ماقساتى – ٶڭٸردەگٸ اقىن-جازۋشىلاردىڭ باي مۇراسىن كەڭٸنەن ناسيحاتتاۋ. كٶپتەگەن دٷنيە بۇرىن ەش جەردە جارىق كٶرمەگەن. اباي, شەكەرٸم, مۇحتار ەۋەزوۆتٸڭ شىعارمالارى كەڭٸنەن دەرٸپتەلۋدە.
سونىمەن قاتار جاس اقىن-جازۋشىلاردىڭ ەڭبەكتەرٸ دە جارىققا شىعۋدا. 2018-2022 جىلدار ارالىعىندا تارالىمى 53 مىڭ داناعا جۋىق, 69 كٸتاپ شىقتى. اعىمداعى جىلى 6,5 مىڭ دانا تاراتىلىممەن 13 كٸتاپ وقىرمانعا جول تارتپاق. دۇشپانىن كٷيٸندٸرٸپ,ەرلٸگٸمەن جاھانعا جار بولعان, باھادٷر باتىرلار مەن تەمٸردٸ بالقىتىپ, تاستان تٷيٸن تٷيگەن بابالاردىڭ شەبەرلٸگٸن بٷگٸندە كەيٸنگٸ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سٸڭٸرٸپ, دەرٸپتەپ, ٶنەر مەن مەدەنيەتكە, رۋحانيياتقا كٶڭٸل بٶلٸنٸپ, كيەلٸ شىعىس وسىلاي ٶز اسىلدارى مەن جاۋھارلارىن پاش ەتۋدە.
