كەيٸنگٸ جىلدارى قازاقستاندا مۇعالٸم مەرتەبەسٸن كٶتەرۋگە باعىتتالعان بٸرقاتار ٶزگەرٸس ەنگٸزٸلدٸ. پەداگوگتەردٸڭ جالاقىسى ٶسٸپ, قۇقىقتارى زاڭمەن قورعالدى. ولاردى كەسٸبي مٸندەتٸنە جاتپايتىن جۇمىستارعا تارتۋعا جەنە نەگٸزسٸز ەسەپ تالاپ ەتۋگە شەكتەۋ قويىلدى. الايدا بۇل شارالار ۇستازداردىڭ كٷندەلٸكتٸ جۇمىسىن قانشالىقتى جەڭٸلدەتٸپ وتىر? زاڭدا بەكٸتٸلگەن مەرتەبەنٸ مۇعالٸم مەكتەپ ٶمٸرٸندە سەزٸنٸپ جٷر مە?
Dalanews.kz تٸلشٸسٸ Qazaq Expert Club-تىڭ بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى ساراپشىسى جازيرا اسانوۆامەن تٸلدەسٸپ, مۇعالٸمدەردٸڭ ەڭبەكاقىسى مەن جۇمىس جٷكتەمەسٸنە, اتا-انالارمەن قارىم-قاتىناسىنا, جاس مامانداردىڭ مەكتەپتەن كەتۋ سەبەپتەرٸنە جەنە اۋىلداعى كادر تاپشىلىعىنا بايلانىستى پٸكٸرٸن بٸلدٸ.
حالىقارالىق ستاتيستيكا نە دەيدٸ?
TALIS 2024 حالىقارالىق زەرتتەۋٸندە قازاقستاندىق مۇعالٸمدەردٸڭ 82 پايىزى ٶز ەڭبەگٸنٸڭ قوعامدا باعالاناتىنىن ايتقان. ەىدۇ ەلدەرٸندە بۇل كٶرسەتكٸش ورتا ەسەپپەن 22 پايىزعا تەڭ. قازاقستانداعى نەتيجە 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا 18 پايىز ٶسكەن.
بۇل قوعامنىڭ مۇعالٸم ەڭبەگٸنە قۇرمەتٸ ارتقانىن اڭعارتادى. دەگەنمەن ماماندىقتىڭ بەدەلٸ مەن ۇستازدىڭ مەكتەپتەگٸ كٷندەلٸكتٸ جاعدايى ٷنەمٸ قابىسا بەرمەيدٸ. قوعام مۇعالٸمدٸ قۇرمەتتەيتٸنٸن ايتقانىمەن, ونىڭ جۇمىسىنا ورىنسىز ارالاسۋ, ساباقتان تىس مٸندەتتەر جٷكتەۋ جەنە تەۋلٸك بويى بايلانىستا بولۋىن تالاپ ەتۋ ەلٸ دە كەزدەسەدٸ.
جازيرا اسانوۆانىڭ ايتۋىنشا, جالاقىنىڭ ٶسۋٸ مەن قۇقىقتىق قورعانىستىڭ كٷشەيۋٸ مەسەلەنٸڭ بٸر بٶلٸگٸن عانا شەشكەن.
“مۇعالٸمنٸڭ كٷندەلٸكتٸ جۇمىسىنا ەكٸمشٸلٸك جٷكتەمە, اتا-انامەن قارىم-قاتىناس مەدەنيەتٸ جەنە مەكتەپ ٸشٸندەگٸ كەسٸبي ەركٸندٸك تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ. سوندىقتان “پەداگوگ مەرتەبەسٸ زاڭدا بەكٸتٸلدٸ مە?” دەگەننەن گٶرٸ, “مۇعالٸم سول مەرتەبەنٸ كٷن سايىن سەزٸنە مە?” دەگەن سۇراق ماڭىزدىراق”, دەيدٸ ساراپشى.
ونىڭ سٶزٸنشە, مۇعالٸم مەرتەبەسٸن تەك جالاقىمەن نەمەسە مەرەكە كٷندەرٸ ايتىلاتىن جىلى سٶزدەرمەن ٶلشەۋ جەتكٸلٸكسٸز. ۇستازدىڭ شىنايى بەدەلٸ ونىڭ ۋاقىتىن, ەڭبەگٸن جەنە كەسٸبي پٸكٸرٸن كٷندەلٸكتٸ قۇرمەتتەۋدەن باستالادى.
مۇعالٸم قۇقىعىن قورعاعان زاڭ قالاي ورىندالىپ جاتىر?
“پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى” زاڭ قابىلدانعالى مۇعالٸمدەردٸڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان بٸرقاتار ٶزگەرٸس جٷزەگە استى. 2020 جىلدان باستاپ ولاردىڭ ەڭبەكاقىسى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن 100 پايىزعا كٶتەرٸلدٸ. بٸلٸكتٸلٸك ساناتى, تەلٸمگەرلٸك قىزمەتٸ مەن اكادەمييالىق دەرەجەسٸ ٷشٸن قوسىمشا تٶلەمدەر ەنگٸزٸلدٸ.
سونىمەن بٸرگە مۇعالٸمدٸ كەسٸبي مٸندەتٸنە قاتىسى جوق جۇمىستارعا تارتۋعا, زاڭسىز تەكسەرۋگە جەنە ارتىق ەسەپ تالاپ ەتۋگە تىيىم سالىندى. بٸر قۇجاتتى قاعاز جەنە ەلەكتروندى تٷردە قاتار تولتىرۋعا شەكتەۋ قويىلدى. وقۋشىلاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قاتىستى پەداگوگتٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸك شەگٸ دە ناقتىلاندى.
ساراپشى بۇل ٶزگەرٸستەر مۇعالٸمگە قاجەتتٸ قۇقىقتىق نەگٸز قالىپتاستىرعانىن ايتادى. ەندٸ سول نورمالاردى مەكتەپتٸڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸنە ەنگٸزۋ قاجەت.
“زاڭ مۇعالٸمنٸڭ قۇقىعىن قورعاعانىمەن, كەيبٸر بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا بۇرىننان قالىپتاسقان جۇمىس تەرتٸبٸ ٶزگەرە قويماعان. پەداگوگكە تٸكەلەي مٸندەتٸنە كٸرمەيتٸن تاپسىرمالار بەرٸلۋٸ نەمەسە رەسمي ەسەپ قىسقارعانىمەن, ونىڭ ورنىنا تٷرلٸ ٸشكٸ انىقتاما مەن مەلٸمەت سۇرالۋى مٷمكٸن”, - دەيدٸ ول.
داۋلى جاعدايلاردا دا مەكتەپ ەكٸمشٸلٸگٸ مەسەلەنٸ زاڭ اياسىندا شەشۋدٸڭ ورنىنا, ەكٸ تاراپتى ٶزارا تاتۋلاستىرىپ, وقيعانى جىلى جابۋعا تىرىساتىن كەزدەر بولادى. مۇعالٸمنٸڭ ٶزٸ دە ۇزاق رەسٸمدەرگە ارالاسقىسى كەلمەي, قۇقىعىن قورعاۋدان باس تارتادى.
“زاڭداعى تالاپتار مەكتەپتٸڭ ٸشكٸ مەدەنيەتٸنە اينالۋعا تيٸس. پەداگوگ قىسىمعا تاپ بولسا, كٸمگە جٷگٸنەتٸنٸن جەنە وعان كٸم قۇقىقتىق كٶمەك كٶرسەتەتٸنٸن انىق بٸلۋٸ كەرەك. مۇعالٸم ٶزٸن قاعاز جٷزٸندە ەمەس, جۇمىس ورنىندا قورعالعان سەزٸنۋٸ قاجەت”, - دەيدٸ جازيرا اسانوۆا.
مۇعالٸمنٸڭ تابىسى نەگە قوسىمشا ساعاتقا تەۋەلدٸ?
مۇعالٸمدەردٸڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن كٶتەرۋ سالاداعى احۋالدى ەدەۋٸر ٶزگەرتتٸ. TALIS زەرتتەۋٸندە دە قازاقستاندىق پەداگوگتەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸ ەڭبەكاقىسىنا قاناعاتتاناتىنىن ايتقان.
سوعان قاراماستان جالاقى مەن جٷكتەمەنٸڭ اراقاتىناسى ەلٸ دە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدٸ. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگٸنە سەيكەس, بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى ورتاشا ايلىق 385 725 تەڭگەنٸ قۇراعان. ال ەل بويىنشا ورتاشا جالاقى 486 388 تەڭگە بولعان. مۇندا بٸلٸم سالاسىنداعى كٶرسەتكٸش تەك مۇعالٸمدەردٸڭ ەمەس, وسى باعىتتا ەڭبەك ەتەتٸن بارلىق قىزمەتكەردٸڭ تابىسىن قامتيتىنىن ەسكەرگەن جٶن.
مۇعالٸمنٸڭ ايلىعى كٶبٸنە نەگٸزگٸ مٶلشەرلەمەمەن شەكتەلمەيدٸ. ونىڭ تابىسى قوسىمشا ساباق ساعاتى, سىنىپ جەتەكشٸلٸگٸ, دەپتەر تەكسەرۋ جەنە تەلٸمگەرلٸك ارقىلى كٶبەيەدٸ. باسقاشا ايتقاندا, ايلىقتىڭ ٶسۋٸ كٶپ جاعدايدا جۇمىس كٶلەمٸنٸڭ ارتۋىمەن قاتار جٷرەدٸ.
بۇل تۇستا پەداگوگتٸڭ كٶپشٸلٸك بايقاي بەرمەيتٸن ەڭبەگٸ دە بار. مۇعالٸم ساباققا دايىندالادى, وقۋشىلاردىڭ جۇمىسىن تەكسەرەدٸ, اتا-انامەن سٶيلەسەدٸ, تەربيە شارالارىن ۇيىمداستىرادى جەنە بٸرنەشە جٷيەگە اقپارات ەنگٸزەدٸ. الايدا ونىڭ ەڭبەگٸ كٶبٸنە سىنىپتا ٶتكٸزگەن ساعاتىمەن عانا باعالانادى.
“مۇعالٸم كٶپ تابىس تابۋ ٷشٸن ساعات سانىن كٶبەيتۋگە مەجبٷر بولماۋى كەرەك. ول قالىپتى جٷكتەمەمەن دە لايىقتى ەڭبەكاقى السا, ساباعىنا جەنە ەر بالاعا كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلە الار ەدٸ”, - دەيدٸ ساراپشى.
اتا-انامەن بايلانىس قاي كەزدە قىسىمعا اينالادى?
اتا-انانىڭ بالاسىنىڭ وقۋىنا قىزىعۋشىلىق تانىتۋى زاڭدى. مەكتەپ پەن وتباسى بٸر-بٸرٸمەن بايلانىس ورناتپايىنشا, بالاعا قاتىستى مەسەلەنٸ تولىق شەشۋ قيىن. الايدا سەرٸكتەستٸك مۇعالٸمنٸڭ كەسٸبي شەكاراسىن بۇزباۋى كەرەك.
كەي اتا-انا پەداگوگتەن تەۋلٸكتٸڭ كەز كەلگەن ۋاقىتىندا مەسسەندجەر ارقىلى جاۋاپ كٷتەدٸ. باعاعا نەمەسە ساباق بەرۋ ەدٸسٸنە كٶڭٸلٸ تولماسا, مەسەلەنٸ الدىمەن مۇعالٸممەن نە مەكتەپ ەكٸمشٸلٸگٸمەن تالقىلاماي, ەلەۋمەتتٸك جەلٸگە جارييالايدى. مۇنداي جاعدايدا جەلٸدەگٸ قوعامدىق پٸكٸر مەسەلەنٸ شەشۋدٸڭ ەمەس, مۇعالٸمگە قىسىم كٶرسەتۋدٸڭ قۇرالىنا اينالۋى مٷمكٸن.
“مۇعالٸم وقۋشى مەن اتا-انانىڭ قادٸر-قاسيەتٸن قۇرمەتتەۋگە مٸندەتتٸ. سول سيياقتى اتا-انا دا پەداگوگتٸڭ كەسٸبي قۇقىعىن سىيلاۋى كەرەك. كەلٸسپەۋشٸلٸك ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ قىسىممەن ەمەس, مەكتەپتەگٸ اشىق ەڭگٸمە مەن زاڭدى تەرتٸپ ارقىلى شەشٸلگەنٸ دۇرىس”, - دەدٸ جازيرا اسانوۆا.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ەر مەكتەپتە اتا-انا مەن مۇعالٸم اراسىنداعى داۋدى قارايتىن تٷسٸنٸكتٸ تەرتٸپ بولۋى كەرەك. سوندا ەكٸ تاراپ تا مەسەلەنٸ كٸمگە جەنە قانداي رەتپەن جەتكٸزەتٸنٸن بٸلەدٸ.
مۇعالٸمدٸ قورعاۋ ونى كەز كەلگەن جاعدايدا جاۋاپكەرشٸلٸكتەن بوساتۋ دەگەن سٶز ەمەس. پەداگوگ بالاعا ساپالى بٸلٸم بەرۋگە, كەسٸبي ەدەپتٸ ساقتاۋعا جەنە ٶز شەشٸمٸنە جاۋاپ بەرۋٸ تيٸس. ەگەر ناقتى زاڭ نەمەسە ەدەپ بۇزۋشىلىعى بولسا, وعان تيٸستٸ باعا بەرٸلۋٸ قاجەت.
بٸراق مۇعالٸمنٸڭ ساباقتى سىنىپ دەڭگەيٸنە قاراي بەيٸمدەۋٸ, باعالاۋ كەزٸندە كەسٸبي ۇستانىمىن قورعاۋى نەمەسە تيٸمدٸ دەپ تاپقان ەدٸستٸ قولدانۋى قىسىم كٶرسەتۋگە سەبەپ بولماۋى كەرەك. ساراپشىنىڭ پايىمىنشا, تەپە-تەڭدٸك وسى تۇستان كٶرٸنەدٸ. ياعني, مەكتەپ پەن مەملەكەت ۇستازدى نەگٸزسٸز ارالاسۋدان قورعايدى, ال مۇعالٸم ٶز جۇمىسىنىڭ ساپاسىنا جاۋاپ بەرەدٸ.
كٷيزەلٸس مۇعالٸم جۇمىسىنىڭ قالىپتى بٶلٸگٸنە اينالعان
TALIS 2024 زەرتتەۋٸندە قازاقستاندىق پەداگوگتەردٸڭ 4 پايىزى عانا كٷيزەلٸس دەڭگەيٸن ٶتە جوعارى دەپ باعالاعان. بٸراق قىسىمنىڭ سەبەپتەرٸنە جەكە توقتالعاندا, مەسەلەنٸڭ اۋقىمى انىق بايقالادى.
مۇعالٸمدەردٸڭ 29 پايىزى وقۋشىنىڭ نەتيجەسٸنە جاۋاپ بەرۋ مٸندەتٸن, 28 پايىزى تەرتٸپ مەسەلەسٸن, 25 پايىزى ەكٸمشٸلٸك جٷكتەمەنٸ كٷيزەلٸستٸڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ رەتٸندە اتاعان.
جازيرا اسانوۆانىڭ ايتۋىنشا, تٶمەن كٶرسەتكٸش پەداگوگتەر اراسىندا كٷيزەلٸس جوق ەكەنٸن بٸلدٸرمەيدٸ. كٶپ مۇعالٸم تۇراقتى شارشاۋ مەن قىسىمدى جۇمىسىنىڭ ٷيرەنشٸكتٸ بٶلٸگٸ رەتٸندە قابىلداپ كەتۋٸ مٷمكٸن.
مۇنداي جاعدايدا مەكتەپتەگٸ پسيحولوگتٸڭ كٶمەگٸمەن عانا شەكتەلۋ جەتكٸلٸكسٸز. مۇعالٸم قيىن سىنىپپەن, سەتسٸز ٶتكەن ساباقپەن نەمەسە اتا-انامەن تۋعان داۋمەن جالعىز قالماۋى كەرەك. ۇجىم ٸشٸندە ەرٸپتەستەن كەڭەس سۇراۋ ەلسٸزدٸك ەمەس, كەسٸبي دامۋدىڭ بٸر بٶلٸگٸ رەتٸندە قابىلدانۋى تيٸس.
“مۇعالٸم تەجٸريبەلٸ ەرٸپتەسٸنە بارىپ, “ماعان كٶمەك كەرەك, وسى جاعدايدى بٸرگە تالدايىقشى” دەپ ەركٸن ايتا الۋى قاجەت. كٷيزەلٸستٸ ازايتاتىن ەڭ ٷلكەن كٷش, مەكتەپ ٸشٸندەگٸ سەنٸم مەن ەدٸستەمەلٸك سەرٸكتەستٸك”, - دەدٸ ساراپشى.
قازاقستاندا جاس مامانعا بٸر وقۋ جىلىنا تەلٸمگەر بەكٸتۋ تەتٸگٸ بار. سول جۇمىسى ٷشٸن تەلٸمگەرگە قوسىمشا اقى تٶلەنەدٸ. الايدا بۇل مٸندەت تەك بۇيرىق شىعارۋ جەنە ەسەپ تولتىرۋمەن شەكتەلسە, جاس مۇعالٸمگە ناقتى كٶمەك بەرمەيدٸ.
جاس مۇعالٸم مەكتەپتە نەگە ۇزاق تۇراقتامايدى?
جاستار پەداگوگيكالىق ماماندىقتى باسقا تاڭداۋ بولماعاندىقتان وقيدى دەگەن تٷسٸنٸك بٷگٸندە شىندىققا سەيكەس كەلمەيدٸ. TALIS زەرتتەۋٸندە ەڭبەك جولىن جاڭادان باستاعان قازاقستاندىق مۇعالٸمدەردٸڭ 78 پايىزى پەداگوگيكانى العاشقى كەسٸبي تاڭداۋى رەتٸندە كٶرسەتكەن.
ولار مەكتەپكە جاڭا يدەيامەن, تسيفرلىق قۇرالداردى ەركٸن پايدالانۋ قابٸلەتٸمەن جەنە ساباقتى قىزىقتى ٶتكٸزۋگە دەگەن نيەتپەن كەلەدٸ. بٸراق 30 جاسقا دەيٸنگٸ پەداگوگتەردٸڭ 22 پايىزى الداعى بەس جىلدا ماماندىقتان كەتۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن جوققا شىعارماعان. ەىدۇ ەلدەرٸندەگٸ ورتاشا كٶرسەتكٸش 20 پايىزدى قۇراعان.
جاس مامانداردىڭ مەكتەپتەن كەتۋٸنە تەك جالاقى ەسەر ەتپەيدٸ. ەڭبەك جولىن جاڭا باستاعان مۇعالٸمگە بٸردەن كٷردەلٸ سىنىپتار بەرٸلۋٸ, ساباق كەستەسٸنٸڭ قولايسىز قۇرىلۋى نەمەسە جاس بولعانى ٷشٸن قوسىمشا جۇمىستاردىڭ جٷكتەلۋٸ ونىڭ ماماندىققا دەگەن ىقىلاسىن تٶمەندەتەدٸ.
مەكتەپتەگٸ قارىم-قاتىناس تا ماڭىزدى. جاس پەداگوگكە تەك تەجٸريبەسٸ از قىزمەتكەر رەتٸندە قاراۋ دۇرىس ەمەس. ول جاڭا تەحنولوگييانى نەمەسە زاماناۋي ەدٸستٸ تەجٸريبەلٸ ەرٸپتەسٸنەن جاقسى بٸلۋٸ مٷمكٸن. ونىڭ پٸكٸر ايتۋىنا جەنە ٶزگەشە تەسٸل ۇسىنۋىنا مٷمكٸندٸك بەرٸلۋٸ كەرەك.
“جاستاردى مەكتەپكە شاقىرۋدىڭ ٶزٸ جەتكٸلٸكسٸز. ولاردى دۇرىس قارسى الىپ, قولداپ, كەسٸبي ەركٸندٸك بەرۋ ماڭىزدى. ماماندىقتىڭ تارتىمدىلىعى مەكتەپكە قانشا جاس كەلگەنٸمەن ەمەس, بەس جىلدان كەيٸن ولاردىڭ قانشاسى وسى سالادا قالعانىمەن ٶلشەنەدٸ”, - دەدٸ جازيرا اسانوۆا.
اۋىل مۇعالٸمٸنە ٷستەمەاقىدان بٶلەك نە قاجەت?
اۋىلدا ەڭبەك ەتەتٸن مۇعالٸمدەرگە بازالىق جالاقىسىنىڭ كەمٸندە 25 پايىزى كٶلەمٸندە ٷستەمەاقى تٶلەنەدٸ. كوممۋنالدىق شىعىن مەن باسپاناعا بايلانىستى جەڭٸلدٸكتەر دە بار. بۇل مامانداردى اۋىلعا تارتۋعا كٶمەكتەسەدٸ, بٸراق ولاردىڭ سول جەردە تۇراقتاپ قالۋىنا جەتكٸلٸكسٸز.
جاس مۇعالٸم ٷشٸن تابىسپەن قاتار, ٶمٸر سٷرۋ جاعدايى دا ماڭىزدى. باسپانانىڭ بولۋى, جول مەن مەديتسينانىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ, ينتەرنەت ساپاسى, بالاباقشا مەن مەكتەپتٸڭ جاعدايى, وتباسى مٷشەلەرٸنٸڭ جۇمىس تابۋ مٷمكٸندٸگٸ ونىڭ شەشٸمٸنە تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ.
شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردە بٸر پەداگوگ بٸرنەشە سىنىپقا نەمەسە ٶزارا جاقىن پەندەرگە قاتار ساباق بەرەتٸن جاعدايلار كەزدەسەدٸ. سوندىقتان اۋىلداعى مۇعالٸم تاپشىلىعىن تەك بٸلٸم سالاسىنىڭ شەڭبەرٸندە شەشۋ مٷمكٸن ەمەس.
قازٸر مەملەكەتتٸك مەكتەپتەردە 5 مىڭنان استام بوس جۇمىس ورنى بار. ماتەماتيكا, فيزيكا, حيمييا جەنە باستاۋىش بٸلٸم بەرۋ باعىتىنداعى ماماندارعا سۇرانىس جوعارى.
“كەي مەكتەپتەردە بوس ساعاتتار باسقا مۇعالٸمدەرگە قوسىمشا بەرٸلەدٸ نەمەسە زەينەت جاسىنداعى ۇستازداردىڭ كٶمەگٸمەن جابىلادى. بۇل ساباقتىڭ توقتاپ قالماۋىن قامتاماسىز ەتكەنٸمەن, مەسەلەنٸ تٷبەگەيلٸ شەشپەيدٸ. كەرٸسٸنشە, جۇمىس ٸستەپ جٷرگەن پەداگوگتەردٸڭ جٷكتەمەسٸن ارتتىرىپ, بٸلٸم ساپاسىنا كەرٸ ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن”, - دەيدٸ ساراپشى.
اتتەستاتتاۋ مۇعالٸمنٸڭ شەبەرلٸگٸن كٶرسەتە مە?
پەداگوگتٸڭ كەسٸبي ٶسۋٸن باعالاۋ جەنە بٸلٸكتٸلٸك ساناتىنا قاراي ٷستەمەاقى تٶلەۋ قاجەت. بٸراق اتتەستاتتاۋ مۇعالٸمدٸ ساباق بەرۋدەن گٶرٸ قۇجات جيناۋعا كٶبٸرەك ۋاقىت جۇمساۋعا مەجبٷر ەتسە, جٷيەنٸڭ مەنٸ جوعالادى.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, باعالاۋدىڭ باستى ٶلشەمٸ پورتفوليونىڭ قالىڭدىعى بولماۋى كەرەك.
“اتتەستاتتاۋ كەزٸندە مۇعالٸمنٸڭ سىنىپتاعى شەبەرلٸگٸنە, ەدٸستەمەلٸك دايىندىعىنا جەنە وقۋشىمەن جۇمىس ٸستەۋ قابٸلەتٸنە مەن بەرٸلۋٸ قاجەت. جينالعان قاعاز سانى پەداگوگتٸڭ كەسٸبيلٸگٸن كٶرسەتە المايدى”, - دەدٸ ول.
قازٸر اتتەستاتتاۋدى اۆتوماتتاندىرۋ جەنە ادامي فاكتوردى ازايتۋ باعىتىندا جۇمىستار جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. دەگەنمەن تسيفرلاندىرۋ مۇعالٸمنٸڭ جۇمىسىن جەڭٸلدەتكەندە عانا پايدالى. بٸر مەلٸمەتتٸ بٸرنەشە جٷيەگە قايتا ەنگٸزۋ قاعازباستىلىقتى ازايتپايدى, تەك ونىڭ تٷرٸن ٶزگەرتەدٸ.
مەسەلە شەشٸلمەسە, مەكتەپتەردٸ نە كٷتٸپ تۇر?
ساراپشى بٷگٸنگٸ تٷيتكٸلدەر ەسكەرۋسٸز قالسا, الداعى بەس جىلدا بٸلٸم جٷيەسٸندەگٸ بٸرنەشە مەسەلە تەرەڭدەۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن ايتادى.
ەڭ الدىمەن پەندەر مەن ٶڭٸرلەر اراسىنداعى كادر تەڭسٸزدٸگٸ ۇلعايۋى مٷمكٸن. مۇعالٸمدەردٸڭ جالپى سانى جەتكٸلٸكتٸ بولعانىمەن, ماتەماتيكا مەن جاراتىلىستانۋ پەندەرٸنەن جەنە شالعاي ەلدٸ مەكەندەردە مامان تاپشىلىعى ساقتالادى. سونىڭ سالدارىنان ساباقتى تيٸستٸ ماماندىعى جوق پەداگوگ ٶتكٸزۋٸ نەمەسە بوس ساعاتتار باسقا مۇعالٸمدەرگە جٷكتەلۋٸ مٷمكٸن.
بۇل ٶز كەزەگٸندە جۇمىس ٸستەپ جٷرگەن ۇستازداردىڭ شارشاۋىنا ەكەلەدٸ. قوسىمشا ساعات ولاردىڭ تابىسىن ۋاقىتشا ارتتىرعانىمەن, ەر ساباققا دايىندالۋعا جەنە ەر وقۋشىعا كٶڭٸل بٶلۋگە كەتەتٸن ۋاقىتتى ازايتادى.
“تاعى بٸر قاۋٸپ, مەكتەپتەر اراسىنداعى بٸلٸم ساپاسى الشاقتىعىنىڭ ۇلعايۋى. ەگەر شالعايداعى مەكتەپتەر بٸلٸكتٸ ماماندى تارتىپ, ۇستاپ قالا الماسا, بالانىڭ ساپالى بٸلٸم الۋ مٷمكٸندٸگٸ ونىڭ قاي جەردە تۇراتىنىنا تەۋەلدٸ بولىپ قالادى”, - دەيدٸ ساراپشى.
اسانوۆانىڭ ايتۋىنشا, مۇنىڭ الدىن الۋ ٷشٸن مۇعالٸمنٸڭ ۋاقىتىن قورعاۋ, وعان كەسٸبي ەركٸندٸك بەرۋ جەنە كادر ساياساتىن ٶڭٸرلەردٸڭ ناقتى سۇرانىسىنا ساي جٷرگٸزۋ قاجەت.
“پەداگوگيكالىق گرانتتاردى بٶلگەندە دە جالپى كٶرسەتكٸشكە ەمەس, قاي وبلىسقا جەنە قاي پەن بويىنشا مامان كەرەگٸنە نازار اۋدارعان جٶن. جاس ماماندى اۋىلعا جٸبەرۋمەن عانا شەكتەلمەي, ونىڭ سول جەردە ٶمٸر سٷرۋٸنە جەنە كەسٸبي دامۋىنا جاعداي جاساۋ كەرەك”, - دەپ قوستى ول.
ناعىز مەرتەبە كٷندەلٸكتٸ قارىم-قاتىناستان كٶرٸنەدٸ
قازٸرگٸ سىنىپتا دايىندىعى, وقۋ قارقىنى, تٸلدٸك ورتاسى جەنە بٸلٸم الۋ قاجەتتٸلٸگٸ ەرتٷرلٸ بالالار بٸرگە وقيدى. مۇعالٸم ولاردىڭ ەرقايسىسىنا كٶڭٸل بٶلٸپ, بٷكٸل سىنىپتى ورتاق نەتيجەگە جەتكٸزۋٸ تيٸس. بۇعان اتا-انانىڭ تالابى, ٷزدٸكسٸز اقپارات اعىنى جەنە تەحنولوگيياداعى ٶزگەرٸستەر قوسىلادى.
وسىنىڭ بەرٸ پەداگوگتەن كەسٸبي شەبەرلٸكپەن قاتار, ٷلكەن تٶزٸم مەن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ تالاپ ەتەدٸ. سوعان قاراماستان مۇعالٸم ماماندىعىنىڭ ەڭ باعالى قىرى, ونىڭ بالا ٶمٸرٸنە ۇزاق جىلدارعا جەتەتٸن ىقپالىندا.
“مۇعالٸم ەڭبەگٸنٸڭ نەتيجەسٸ بٸر ساباقتان نەمەسە بٸر توقساننان كەيٸن عانا كٶرٸنبەيدٸ. ونىڭ دەر كەزٸندە ايتقان جىلى سٶزٸ, قولداۋى نەمەسە بەرگەن باعىتى بالانىڭ بولاشاق تاڭداۋىنا, تٸپتٸ ٶمٸرلٸك ۇستانىمىنا ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن. سوندىقتان ناعىز مەرتەبە ۇستازعا ارنالعان ەدەمٸ سٶزدەردە ەمەس. ول مۇعالٸمنٸڭ ۋاقىتىن, ەڭبەگٸن جەنە كەسٸبي پٸكٸرٸن كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە قانشالىقتى قۇرمەتتەيتٸنٸمٸزدەن كٶرٸنەدٸ”, - دەپ تٷيٸندەدٸ ساراپشى.
