شىعىس قازاقستان وبلىسىندا ورمان شارۋاشىلىعى, جانۋارلار ەلەمٸن, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتارعا باقىلاۋدى, ولاردى قورعاۋدى اۋماقتىق ينسپەكتسييا جٷزەگە اسىرادى. ول قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸ ورمان شارۋاشىلىعى جەنە جانۋارلار دٷنيەسٸ كوميتەتٸنە قاراستى.
– شقو مەملەكەتتٸك ورمان قورىنىڭ الاڭى 3 ملن 843 مىڭ گا. سونداي اق 2 ملن 209 مىڭ گا ورمان القابى. ٶڭٸردٸڭ ورمان كٶرسەتكٸشٸ 7,14 پايىزعا جەتەدٸ, – دەپ مەلٸمدەدٸ ينسپەكتسييا باستىعى دٸلدەبەك ورازباەۆ. – بٸزدە قازاقستانداعى ورمان زاپاسىنىڭ جارتىسىنان كٶبٸ ورنالاسقان. ولار – قاراعاي, شىرشا, بالقاراعاي, سٸبٸر قاراعايىنان تۇرادى. جالپى العاندا, تابيعاتتى قورعاۋ الاڭى 1 ملن 680 مىڭ 310 گا قۇرايدى. بۇل شىن مەنٸندە ەلٸمٸزدٸڭ قۇندى بايلىعى.
ٶڭٸردە ەكٸ مەملەكەتتٸك تابيعي قورىق بار. ولار – باتىس-التاي قورىعى جەنە تانىمال مارقاكٶل قورىعى. ەكٸ مەملەكەتتٸك ۇلتتىق تابيعي ساياباق بار – قاتونقاراعاي جەنە تارباعاتاي ۇلتتىق ساياباقتارى. بٸر مەملەكەتتٸك ورمان رەزەرۆاتى بار – «سەمەي ورمانى». رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى مەملەكەتتٸك تابيعي قورىقتار تٸزٸمٸن – تٶمەنگٸ تۇرعىسىن, قاراتال قۇمدارى, كۋلۋدجۋن (زوولوگييالىق), تارباعاتاي (زوولوگييالىق), «وڭتٷستٸك التاي» (كەشەندٸ) قورىقتارى تولىقتىرادى. رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى تابيعي ەسكەرتكٸش بار – «سينەگورسك شىرشا توعايى».
وبلىستا بٸرٸنشٸ بولىپ مارقاكٶل مەملەكەتتٸك تابيعي قورىعى قۇرىلدى. قورىق ديرەكتورىنىڭ مٸندەتتەرٸن ۋاقىتشا اتقارۋشى ەلٸشەر قۇرمانباەۆ اتاپ ٶتكەندەي, قورىقتى قۇرۋدىڭ ماقساتى وڭتٷستٸك التاي تابيعات كەشەنٸن ساقتاپ قالۋ, سونىڭ ٸشٸندە التايداعى ٸرٸ سۋ ايدىنىنداعى بٸرەگەي مارقاكٶل الپٸ كٶلٸن ساقتاۋ. مارقاكٶل كٶلٸ ەلەمدەگٸ ەڭ تازا كٶلدەردٸڭ بٸرٸ. ونىڭ مٶلدٸرلٸگٸ 5 - 9 مەترگە جەتەدٸ. سۋدا حلورورگانيكالىق پەستيتسيدتەر مٷلدەم جوق. مارقاكٶل كٶلٸندە بالىقتىڭ 4 تٷرٸ بار, ولار – سٸبٸر لەنوگٸ, حاريۋس, گولەتس, پەسكار. سٸبٸر لەنوگٸ مارقاكٶل تاريحىن بٸلدٸرەدٸ جەنە قورىق ەمبلەماسىنا كٸرگٸزٸلگەن. بالىقتىڭ كٶپتٸگٸنە بايلانىستى, بٸرٸنشٸ كەزەكتە سٸبٸر لەنوگٸنە بايلانىستى كٶل ماڭايىنا ورنالاسۋ باستالعان بولاتىن.
قاتونقاراعاي مەملەكەتتٸك ۇلتتىق تابيعي ساياباعىنىڭ ديرەكتورى جانبولات تىنىبەكوۆتٸڭ حابارلاۋىنشا, ۇلتتىق تابيعي ساياباقتىڭ تابيعي-قورىق قورىنىڭ لاندشافتى جەنە بيولوگييالىق ٶسٸمدٸكتەرٸ سان الاۋن, ساياباق اۋماعىنىڭ 34 پايىزى ورماندى القاپ, ٶسٸمدٸكتٸڭ مىڭنان استام, قۇستاردىڭ 280 تٷرٸ, ولاردىڭ ٸشٸندە قىزىل كٸتاپقا ەنگەن قۇستاردىڭ 25 تٷرٸ, سٷتقورەكتٸلەردٸڭ 69 تٷرٸ, ونىڭ ٸشٸندە قىزىل كٸتاپقا ەنگەن تٶرت تٷرٸ بار. سونىمەن قاتار ساياباقتا بالىقتىڭ 8 تٷرٸ, قوسمەكەندٸلەردٸڭ 3 تٷرٸ جەنە 10 مىڭنان استام ومىرتقاسىزدار مەكەندەيدٸ. سوڭعى جىلدارى قاتونقاراعاي ۇلتتىق ساياباعىندا بۇرىندارى بەلگٸلٸ بولماعان, قۇستاردىڭ جاڭا تٷرٸ تابىلدى – ٷلكەن جاسىماق, گۋمەننيك, الاكٶز قارا ٷيرەك جەنە باسقالارى. سونىمەن قاتار, بٸرەگەي ٶسٸمدٸكتەردٸڭ التى جاڭا تٷرٸن ٸزدەۋ سەتتٸ اياقتالدى.
قار بارىسىنىڭ مەكەندەگەن جەرٸنە تۇراقتى مونيتورينگ جٷرگٸزۋ بارىسىندا قاتونقاراعاي مەملەكەتتٸك ۇلتتىق تابيعي ساياباعىندا بٸرٸنشٸ رەت ول وڭتٷستٸك-التاي شاتقالىنان بايقالدى. 2020 جىلى قار بارىسىن ٷش مەرتە سارىمساقتى شاتقالىندا فوتوكامەرالار تٷسٸردٸ.
«تارباعاتاي» ۇلتتىق تابيعي قورىعى تۋرالى قورىقتىڭ باس ديرەكتورى ەلٸبەك توقىمتاەۆ ايتىپ ٶتتٸ. «تارباعاتاي» قورىعى ٶزگە قورىقتارمەن سالىستىرعاندا جاس قورىق, ول 2018 جىلى قۇرىلدى. ۇلتتىق قورىق ٷرجار اۋدانىندا, تارباعاتاي تاۋى شاتقالىندا ورنالاسقان. ونىڭ اۋماعىندا تاريحي-مەدەني گىساندارى, ەجەلگٸ تاريحي قورعاندار ورنالاسقان. سونلاي-اق بۇل جەرلەردە تاستاعى جازبالار مەن سۋرەتتەردە كەزدەسەدٸ. «تارباعاتاي» ۇلتتىق قورىعىنا تارباعاتاي جەنە كۋلۋدجۋن زوولوگييالىق قورىقتارىن قورعاۋ جٷكتەلگەن. بۇل جەردە ٶسٸمدٸكتٸڭ 1640 تٷرٸ ٶسەدٸ, ولاردىڭ 35 تٷرٸ قىزىل كٸتاپقا ەنگەن, جانۋارلاردىڭ 376 تٷرٸ مەكەندەيدٸ, ولاردىڭ 40 تٷرٸ قىزىل كٸتاپقا ەنگٸزٸلگەن. ۇلتتىق قورىقتا ەكولوگييالىق تۋريزم دامۋدا. بۇل ٷشٸن 4 مارشرۋت بەكٸتٸلگەن, قازٸرگٸ ۋاقىتتا ونىڭ ەكٸ مارشرۋتى بويىنشا تۋريستەردٸ قابىلداۋدا.
باتىس-التاي قورىعى گەنەتيكالىق ٶسٸم قورىن جەنە باتىس التاي جانۋارلار ەلەمٸن ساقتاپ قالۋ ٷشٸن قۇرىلعان. قورىق ديرەكتورى قايردى ورسارينوۆتىڭ ايتۋىنشا, باتىس-التاي قورىعى فلوريستيكالىق بايلىعى جەنە قانىقتىعى بويىنشا قازاقستانداعى جەتەكشٸ قورىقتاردىڭ قاتارىنا ەنەدٸ. بۇل جەردە ٶسٸمدٸكتٸڭ 883 تٷرٸ بار, ولاردىڭ 27 تٷرٸ قىزىل كٸتاپقا ەنگەن. ساڭىراۋقۇلاقتىڭ 237 تٷرٸ بار. قورىق فاۋناسى ٶتە باي. قورىق اۋماعىندا جانۋارلاردىڭ 214 تٷرٸ, قۇستاردىڭ 152 تٷرٸ, سٷتقورەكتٸلەردٸڭ 55 تٷرٸ, بالىقتىڭ 5 تٷرٸ, قوسمەكەندٸلەردٸڭ 2 تٷرٸ, باۋىرمەن جورعالاۋشىلاردىڭ 4 تٷرٸ مەكەندەيدٸ.
