"ەندٸ مەملەكەت بۇرىنعىداي پروبلەمالىق بانكتەردٸ قۇتقارمايدى". وسىنداي تۇجىرىمعا جەتەلەيتٸن كٷز ايلارىندا بٸرنەشە وقيعا ورىن الدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ەلقيسسا
اتاپ ايتساق, بٸرٸنشٸدەن, كٷزدە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶزٸنٸڭ كەزەكتٸ جولداۋىندا "بانكتەر تۋرالى" جاڭا زاڭ قابىلداۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى. سول كەزدە كەيبٸر ساراپشىلار مۇنداي زاڭ قابىلدانسا, ول ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەتتٸلٸككە ەكەلەدٸ, ياعني وليگارحتار بانك سەكتورىنداعى بيلٸكتەن ايىرىلادى دەگەن پٸكٸردٸڭ شەتٸن قىلتيتتى.
ەكٸنشٸدەن, كٶپ ۇزاماي قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ ۇلتتىق بانكتٸڭ قاۋلىسىمەن حالىقارالىق اگەنتتٸكتەردٸڭ كرەديتتٸك رەيتينگتەر بٶلٸگٸندە شەتەلدٸك ساتىپ الۋشىلار مەن قازاقستاندىق بانكتەردٸڭ يەلەرٸنە قويىلاتىن تالاپتاردى بەلگٸلەيتٸن انىقتامالاردى دايىندادى. وندا شەتەلدٸك ينۆەستورلاردىڭ قازاقستاندىق بانكتەردٸ ساتىپ الۋى ٷشٸن جاعدايلاردى جەڭٸلدەتۋ شارالارى قاراستىرىلعان. ياعني, بٸزدەگٸ كەيبٸر بانك شەتەلدٸكتەرگە ساتىلۋى مٷمكٸن. مەسەلەن, بەرەكە بانكتٸ ارابتار ساتىپ الىپ جاتقانى تۋرالى مەلٸمەت بار.
ٷشٸنشٸدەن, 1 قازاندا قازاقستانداعى حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى ميسسيياسىنىڭ باسشىسى نيكوليا بلانشە مەملەكەت پروبلەمالىق بانكتەردٸ قۇتقارۋدى دوعارۋى كەرەك دەگەن مەلٸمدەمە جاسادى. ارتىنشا Bank RBK-نٸڭ ساتىلۋى مٷمكٸن ەكەندٸگٸ تۋرالى سىبىس شىقتى (ٸلە-شالا اتالعان بانك بۇل اقپاراتتى جوققا شىعارىپ, رەسمي مەلٸمدەمە جاسادى). راسىندا, بۇل جايتتار بانك سەكتورىندا بولاتىن ٷلكەن ٶزگەرٸستەردەن حابار بەرە الادى ما? وسىنى بٸلمەك نيەتتە Dalanews.kz قارجىگەر-مامان ٸليياس يساەۆتى سۇقباتقا تارتتى.
ٸليياس يساەۆ بٷگٸندەرٸ بولىپ جاتقان قۇبىلىستار 30 جىل بويى قالاي بولسا, سولاي پايدا تاۋىپ, يەسٸز اقشالاردى پايدالانىپ كەلگەن بانك سەكتورىندا ابدىراۋ پايدا بولعانىن بٸلدٸرەتٸنٸن ايتادى. الايدا, ماماننىڭ پٸكٸرٸنشە, بانك سەكتورىندا بٷگٸن-ەرتەڭ ٷلكەن رەفورما جٷرٸپ, جاعداي بٸردەن ٶزگەرەدٸ دەۋ اقىماقتىق.
بٸزدٸڭ بانكتەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸ زاڭدى جولمەن دٷنيەگە كەلمەگەن
"ٶنەركەسٸپ وشاقتارىن, اۋىلشارۋاشىلىعىن, تاعىسىن تاعى كوممەرتسييالىق بانكتەر ٶز بەسٸگٸندە تۇنشىقتىرۋدا" دەپ بٸز كەزٸندە دابىل قاقتىق. ونى ەلەگەن ەشكٸم بولمادى. ولار الاساپىران كەزدە قارپىپ-تارپىپ, تالان-تاراجعا تٷسكەن وسىنداي دٷنيەنٸڭ ارقاسىندا تۋىندادى. جەكەشەلەندٸرۋ دەگەن اتى عانا بولدى. ەيتپەسە, كەڭەس زامانىنان قالعان مەملەكەتتٸك مٷلٸكتٸ, تاعىسىن تاعى ات تٶبەلٸندەي توپ ٶزارا بٶلٸپ الدى. سول كاپيتالدىڭ ارقاسىندا بانكتەر پايدا بولدى. ولاردىڭ قورىندا سول زاماننان قالعان-قۇتقان اكتيۆتەر ەلٸ بار. سونى قانى تاۋسىلعانشا سورىپ باعۋدا. بٸراق, تٷبٸ ولاردىڭ دا تاۋسىلاتىن كٷنٸ كەلەدٸ عوي. سوعان ٶزٸ جاقىنداپ قالدىق. دەگەنمەن بانك باسشىلىعىندا جٷرگەن تۇلعالاردىڭ ويلاۋ قابٸلەتٸ بۇرىنعى دەڭگەيدە قالا بەرەدٸ. ٶز اۋلاسىنداعىنى كٷيتتەگەننەن ارى اسى المايدى. مۇندايدا رەفورما تيٸمدٸلٸگٸ تۋرالى ايتۋدىڭ ٶزٸ ارتىق", - دەيدٸ ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, شەتەلدٸك ينۆەستورلاردىڭ بٸزدٸڭ بانكتەرگە قىزىعاتىن جٶنٸ بار.
"ولار بٸزدٸڭ بانك سەكتورىنداعى "بارداكتى" كٶرٸپ وتىر. مارحاببات, ۆاليۋتا باعامى ايىرماسىنان سپەكۋلياتسييا جاساپ, پايدا تابا بەر! "ەي, قوي" دەپ جاتقان ەشكٸم جوق. ولار دا مۇنداي وڭاي ەرٸ جەڭٸل پايداعا قىزىعادى. سوندىقتان شەتەلدٸك بانكتەر بٸزدٸڭ نارىققا كەلسە, جاعداي جاقسارادى دەگەن بوس سٶز", - دەيدٸ قارجىگەر-مامان.
سونداي-اق ٸليياس يساەۆ ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ زاڭدىلىعى ەلٸ كٷنگە بٸر جولعا دۇرىستاپ قويىلماعانىن ٶكٸنٸشپەن اتاپ كٶرسەتەدٸ.
"مىسالى, ەل ەكونوميكاسى جاقسى دامۋى ٷشٸن ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ ٶسۋ قارقىنى جالاقىنىڭ ٶسۋ قارقىنىنان ٸلگەرٸلەپ (وزىپ) وتىرۋى كەرەك. ناقتى سەكتوردان مۇنى بٸز بايقاپ وتىرعانىمىز جوق. ال كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردا, ياعني ۇلتتىق كومپانييا مەنەدجەرلەرٸ, اكتسيونەرلەرٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن جىل سوڭىندا زور سومادا بونۋس الادى. بۇل كٶزگە بٸردەن تٷسەتٸن بارىپ تۇرعان باسسىزدىق. ٷلكەن مٸنبەرلەردە وسىنى سىناعان بولادى, ايتقان بولادى, بٸراق وسىعان دەيٸن جاعداي بٸر رەت تە ٶزگەرگەن ەمەس", - دەيدٸ ول.
ۇلتتىق قوردان شىعارىلعان اقشا قايدا كەتتٸ?
قارجىگەر ۇلتتىق بانكتٸڭ ۇلتتىق قوردان شىعارىپ جاتقان وراسان سوماداعى اقشاسىن دا سٶز ەتتٸ.
ايتا كەتسەك, 2024 جىلعى قازان ايىندا ۇلتتىق بانك ۇلتتىق قوردان 1,4 ملرد اقش دوللارىنا دەيٸنگٸ مٶلشەردە ۆاليۋتا شىعارىپ, ساتپاقشى. سونداي-اق رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ترانسفەرتتەردٸ قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن قىركٷيەكتە ۇلتتىق قوردان 945 ملن اقش دوللارىنا ۆاليۋتا ساتىلعانى دا حابارلانعان.
"بۇل ارادا وراسان سوما تۋرالى سٶز بولىپ وتىر. زاڭدىلىق بويىنشا مۇنداي اقشا ەل ەكونوميكاسىنا قۇيىلعاندا ونىڭ بٸردەن جاقسى بەلگٸلەرٸ كٶرٸنٸس تابۋى تيٸس. بٸراق ونى بٸز كٶرٸپ وتىرعانىمىز جوق. كەرٸسٸنشە, ينفلياتسييا قىركٷيەك ايىندا 8,3% قۇرادى. باعالار توقتاۋسىز ٶسٸپ جاتىر. سوندا بۇل اقشا قايدا كەتتٸ, سوعان مامان رەتٸندە مەن دە اڭ-تاڭمىن" دەگەن ساراپشى بۇل رەتتەگٸ ۇلتتىق بانك تٷسٸنٸكتەمەسٸنٸڭ ٶزٸ ٷستٸرت ەكەنٸن ايتادى.
"بۇل ارادا "اندا جٸبەردٸك, مىندا باعىتتادىق" دەگەن ەسەپ ٷشٸن ايتىلعان سىدىرتپا سٶز. وعان بۇل سالانى جەتٸك بٸلمەيتٸندەر عانا سەنۋٸ مٷمكٸن ەندٸ", - دەيدٸ ول.
سٶز سوڭىندا قارجىگەر-مامان تٷپتٸڭ تٷبٸندە ەكونوميكا زاڭدىلىعى – ٶندٸرٸستٸك كاپيتال ٶز دەگەنٸن جاساتاتىنىن ايتادى.
- ەكونوميكانىڭ قاتاڭ زاڭدىلىقتارىنا ٶمٸرشەڭ ەرٸ نارىققا شىن بەيٸمدەلگەن بانكتەر تٶتەپ بەرٸپ, تٷپتٸڭ تٷبٸ ٸرٸكتەلٸپ شىعادى. بٸراق ول ۋاقىت ەلٸ كەلمەدٸ, - دەيدٸ ٸليياس يساەۆ.
