– مۇرات اعا, ٶتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارىندا الماتىداعى كٶپتەگەن زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ, عالىمدار ٶز بالالارىن «بولاشاعى بار» دەپ ورىس مەكتەپتەرٸنە بەرەتٸن. بٸر قىزىعى, سٸز بۇل «كٶشكە» ٸلەسە قويماپسىز. كەرٸسٸنشە, بالاڭىز ساياتتى قازاق مەكتەبٸنە بەرگەن ەكەنسٸز. مۇنىڭ مەنٸسٸ نەدە?
[caption id="attachment_13369" align="alignright" width="406"]
– مٸنە, مىناۋ ٷيدٸڭ ٸرگەسٸندەگٸ مەكتەپ – ورىس مەكتەبٸ. مەن 1970 جىلدان بەرٸ وسى پەتەردە تۇرامىن. سايات ول كەزدە 4-5 جاستا. ال الماتىداعى قازاق ينتەلليگەنتسيياسىنا ارناپ اشىلعان جالعىز قازاق مەكتەبٸ قالانىڭ ورتاسىندا. بالالارىمىزدى مەكتەپكە بەرەر كەزدە مەن قاتتى ويلاندىم. مەندە ەكٸ ۇل بولدى عوي.ٷلكەنٸ قانات 1964 جىلى دٷنيەگە كەلگەن. ماتەماتيكا فاكۋلتەتٸن بٸتٸرگەن. ول اقمولاعا سەكەن سەيفۋللين اتىنداعى پەدينستيتۋتقا مۇعالٸم بولىپ بارعان. التى ايدان كەيٸن ونى بٸرەۋلەر ٶلتٸرٸپ كەتتٸ. سەبەبٸ, سول كٷيٸ انىقتالعان جوق. ەكٸنشٸ ۇلىم سايات 1966 جىلى دٷنيە ەسٸگٸن اشتى. ەكٸ ۇلىمدى مەكتەپكە بەرەر كەزدە: «بالالارىمدى قايسى مەكتەپكە بەرسەم بولادى?!» –دەپ قاتتى ويلاندىم. وسى بٸز بەرٸمٸز كەڭشٸلٸك ۋاقىتتا تٷگەل ۇلتشىلمىز. ال جەمە-جەمگە كەلگەندە, ناقتى بٸر پايدا كەلتٸرۋگە, حالقىمىز ٷشٸن قىزمەت ەتۋگە كەلگەندە قاشىق تۇرامىز. قازاق تٸلٸنٸڭ مەسەلەسٸ بٸزدٸڭ زاماندا ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلە بولدى. قازاقستاندا 700-دٸڭ ٷستٸندە قازاق مەكتەپتەرٸ جابىلعان. سول مەكتەپتەردٸ قايتا اشۋ قييامەت-قايىممەن بٸردەي ەدٸ. ورىسى ٶكتەمسٸگەن الماتىدا تٸپتەن قيىن ەكەنٸ تٷسٸنٸكتٸ. ەبۋ سەرسەنباەۆ, شونا سماحانۇلى جەنە ەلييا دەيتٸن ۇستاز دٸنمۇحامەد قوناەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولىپ, الماتى قالاسىندا قازاق ينتەلليگەنتسيياسى ٷشٸن بٸر قازاق مەكتەبٸن اشۋ مەسەلەسٸن قويادى. قوناەۆ بۇل كٸسٸلەرگە «قازاق مەكتەبٸن اشامىز» دەپ ۋەدە بەرەدٸ. ودان كەيٸن وسى ٷش ازامات ٶز كەزەگٸندە زييالى قاۋىمعا كەلٸپ: «ەي, جٸگٸتتەر, بٸز مەسەلەنٸڭ باسىن اشتىق. رۇقسات بەرەتٸن بولدى. ەندٸ سٸزدەر بۇل باستامانى قولداپ, بالالارىڭىزدى قازاق مەكتەبٸنە بەرۋگە تالاپتانبايسىزدار ما? قازاقتارعا بالالارىن قازاق مەكتەبٸنە بەرۋگە ٷلەس قوستىرمايسىزدار ما?!» – دەپ ايتادى. بٸز سوسىن ەرقايسىمىز سول ازاماتتاردى قولداپ, ولاردىڭ اتقارىپ جٷرگەن ٸسٸن جٶن دەپ تاپتىق. ال ەندٸ ٷلەس قالاي قوسامىز? بارشا قالا حالقىنا ٷگٸت جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ مٷمكٸن ەمەس. وندا ۇلتشىل اتاناسىڭ. اۋىزبەن وراق ورماي, ٶز بالامدى قۇلاعىنان جەتەكتەپ قازاق مەكتەبٸنە بەرگەندٸ قۇپ كٶردٸم. سٶيتٸپ, ۇلت مەسەلەسٸنٸڭ شەشٸلۋٸنە, قازاق مەكتەبٸنٸڭ اشىلۋىنا ناقتى ٷلەس قوسايىق دەپ ويلادىم. سول سەبەپتەن مەن ەكٸ بالامدى №12 مەكتەپكە اپارىپ بەردٸم. سايات 1973 جىلى بٸرٸنشٸ سىنىپقا باردى. سەگٸز جىلىن سول مەكتەپتەن وقىدى. 9 سىنىپقا كەلگەندە مەن ونى و.جەۋتٸكوۆ اتىنداعى فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبٸنە اۋىستىردىم. ال قاناتتى 7-شٸ كلاسقا كٶشكەندە سول مەكتەپكە اۋىستىرعام. ٶزٸم قازاق راديوسىندا 35 جىل جۇمىس ٸستەدٸم. تامام جۋرناليستەردٸڭ ٸشٸندە بولدىم. سوندا قازاقتىڭ ورىسشىل بولىپ كەتكەنٸ سونداي, ماعان كەيبٸر ازاماتتار: «سەن اقىماقپىسىڭ, ەلدە جىندىمىسىڭ, نەگە بالاڭدى قازاق مەكتەبٸنە بەرەسٸڭ? نەگە ٶز بالاڭنىڭ بولاشاعىنا بالتا شاباسىڭ? ەرتەڭ ول قازاق مەكتەبٸن بٸتٸرگەننەن كەيٸن تٷككە جارامايدى. دالادا قالادى. ينستيتۋتقا تٷسە المايدى, قوعامعا كەرەكسٸز ادام بولادى» دەدٸ. مەن ولارعا: «ماعان ەڭ الدىمەن قازاقتىڭ نامىسى كەرەك. قازاق «مالىم – جانىمنىڭ ساداعاسى, جانىم – ارىمنىڭ ساداعاسى» دەيدٸ. ار مەن نامىستى قازاق قوسا ايتادى, بٸرٸنەن-بٸرٸن بٶلمەيدٸ. ەندەشە, بٸز ٶزٸمٸزدٸ كٶزٸ اشىق ادام دەپ ساناساق, نامىسشىل بولۋىمىز كەرەك. سول نامىستىڭ تۋىن كٶتەرگەنٸمٸزدٸڭ بەلگٸسٸ بولسىن, بالامىزدى قازاق مەكتەبٸنە بەرەيٸن دەدٸم. ال سەندەردٸڭ «تٷككە جارامايدى» دەگەن سٶزدەرٸڭنەن مەن سەكەم الىپ تۇرمىن. سەندەر ٶزدەرٸڭ بٸلٸڭدەر», – دەدٸم.
– بالاڭىزدى 9 سىنىپتان كەيٸن و.جەۋتٸكوۆ اتىنداعى فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبٸنە بەردٸم دەپ ايتتىڭىز. سايات اعا جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنا بالا كەزدەن قىزىقتى ما?
– سايات ول مەكتەپتە دە قازاقشا وقىدى جەنە التىن مەدالمەن بٸتٸردٸ. اباي اتامىز ايتادى عوي: «بالامدى مەدرەسەگە بٸل دەپ بەردٸم, قىزمەت قىلسىن, شەن السىن دەپ بەرمەدٸم» دەپ. مەن دە قىزمەت قىلسىن, شەن السىن دەپ بەرگەن جوقپىن. عالىم بولسىن دەپ بەردٸم. عىلىمنىڭ قاي سالاسىندا بولاتىنىن ٶزٸ شەشەدٸ. جاراتىلىستانۋ, دٷنيەتانۋ مەسەلەسٸندە ماتەماتيكا, فيزيكا, حيمييا, گەومەترييا سيياقتى پەندەردٸڭ ورنى ەرەكشە. ولاردى بٸلمەي, جاراتىلىستى تولىق تاني المايمىز. جاراتىلىستى تانۋ – جەردٸڭ كٶلەمٸن عانا تانۋ ەمەس, عارىشتىق دەڭگەيدە تانۋ. گۋمانيتارلىق عىلىممەن دٷنيەنٸ تانۋ جەتكٸلٸكسٸز. ساياتتىڭ عالىم بولۋى ٷشٸن جوعارىداعى پەندەردٸڭ اۋاداي قاجەت ەكەنٸن تٷسٸندٸم. جان-جاقتى بٸلٸم الۋ ٷشٸن نەگٸزٸ قالانسىن دەدٸم. حالقىنا شىن بٸلٸمدارلىعىمەن قىزمەت ەتەتٸن ادام بولسا ەكەن دەپ ارماندادىم.
– ول كٸسٸ قىسقا مەرزٸم ٸشٸندە ٷلكەن بەلەستەردٸ باعىندىرى دەپ ەستيمٸز. بٸلۋٸمٸزشە, سايات اعا 30 جاسقا جەتپەي كانديداتتىق جەنە دوكتورلىق ديسسەرتاتسييالاردى قورعاپ ٷلگەرٸپتٸ...
– سايات 1983 جىلى مەسكەۋدەگٸ م.لومونوسوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ مەحانيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتٸنە وقۋعا تٷسٸپ, 1988 جىلى قىزىل ديپلوممەن بٸتٸردٸ. سونان سوڭ ول مەنەن: «مۇنداعىلار مەنٸ اسپيرانتۋراعا قالدىرعىسى كەلٸپ وتىر. مەسكەۋدە قالسام قالاي قارايسىز?» – دەپ سۇرادى. مەن: «بالام, اعاڭنان ەرتە ايىرىلدىم. سەن مەنەن جىراقتا جٷرە بەرسەڭ, سەنەن دە ايىرىلىپ قالام با دەپ قورقامىن. قالۋىم كەرەك, قالماسام بولمايدى دەسەڭ رۇقسات بەرەم. ال مٷمكٸن بولسا, الماتىداعى ۋنيۆەرسيتەتتە دە اسپيرانتۋرا بار عوي. سوعان تٷسسەڭ دە بولادى», – دەپ ەدٸم, بالام ٷندەمەي قالدى. ارى ويلانىپ, بەرٸ ويلانىپ, اقىرى وسىندا كەلدٸ. الماتىعا كەلگەننەن كەيٸن, ەل-فارابي اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە روبوت قۇراستىرۋمەن اينالىسىپ, بٸر جىل جۇمىس ٸستەدٸ. ودان كەيٸن مەحانيكا ينستيتۋتىنا اسپيرانتۋراعا تٷستٸ. وندا ٶمٸربەك جولداسبەكوۆتٸڭ شەكٸرتٸ بولدى. اسپيرانتۋرانى ورتالاپ قالعاندا زامان بۇزىلدى. عالىمداردىڭ بارلىعى تۇرمىستىڭ قامىمەن بازارعا كەتٸپ, الىپساتارلىقپەن جاپا-تارماعاي شۇعىلداندى. ولاردىڭ جالاقىسى تٷككە تۇرماي, بولىمسىز بولىپ قالدى. بالا-شاعاسىن اسىراي المايتىنداي دەڭگەيدە بولدى. عىلىمنىڭ قادٸرٸ كەتتٸ. اسپيرانتۋرا ٷش جىل ەدٸ. ساياتتىڭ وقىعانىنا بٸر جارىم جىلداي بولىپ قالعان. بٸر كٷنٸ مەنٸڭ بالام دا: «جاعداي ٶزگەردٸ. مەن دە عىلىمدى تاستاماسام بولمايدى. قاشانعى سٸزدەرگە ارقا سٷيەيمٸن. بالا-شاعامدى ٶزٸم اسىراۋىم كەرەك قوي. مەن تٷگٸلٸ دوكتورلار مەن اكادەميكتەر دە زاماننىڭ ىڭعايىنا قاراي, ساۋداعا, نارىققا ويىسىپ جاتىر», – دەدٸ. مەن: «ەي, بالام, اسپيرانتۋرانى باستاپ, ورتاسىنا دەيٸن ەكەلدٸڭ عوي. باستاعان ٸستٸ سوڭىنا دەيٸن جەتكٸزٸپ ٷيرەنۋ كەرەك. اياقتاماساڭ ٶزٸڭە, ٶزٸڭنٸڭ ارىڭا سىن. كەيٸن اياقسىز قالدىرعانىڭا ٶكٸنٸپ, ٶزٸڭدٸ ٶزٸڭ سٶگۋٸڭ مٷمكٸن. سەن ودان دا بىلاي ٸستە. ينستيتۋت ديرەكتورىنىڭ اتىنا ٶتٸنٸش جازىپ, اسپيرانتۋرانى بٸر جارىم جىل وقىعانىڭدى, كانديداتتىق ديسسەرتاتسيياڭ قورعاۋعا دايىن تۇرعاندىعىن ايت. سونى قورعاۋعا رۇقسات سۇرا», – دەدٸم. «ولاي بولا ما?» – دەيدٸ. «ەرينە, بولادى. ديسسەرتاتسيياڭ جٷز پايىز دايىن عوي?». «دايىن». «وندا بەر ٶتٸنٸشتٸ». ٶتٸنٸشتٸ بەرگەننەن كەيٸن «قورعاۋعا بولادى ەكەن», – دەپ كەلدٸ. ۇمىتپاسام, بۇل كٶكتەمنٸڭ سەۋٸر ايى بولاتىن. ينستيتۋتتاعىلار: «قاي ايدا قورعايسىڭ?» – دەسە, سايات: «مامىر ايى», – دەپتٸ. اقىرى سول ايدا ول كانديداتتىق ديسسەرتاتسيياسىن قورعاپ شىقتى. ەلدٸڭ بەرٸ جاقسى قورعاعانىن ايتىپ, ماقتاپ جٷردٸ. جەتەكشٸسٸ ٶ.جولداسبەكوۆ رازىلىعىن بٸلدٸرٸپ, ساياتىمدى ى كٶزٸنشە القاپتى. ول كەزدە سايات 26 جاستا بولاتىن. سوسىن وعان: «راقمەت ساعان. باستاپ قويعان شارۋاڭدى اياقتادىڭ – بٸر. مەنٸڭ تٸلٸمدٸ الدىڭ – ەكٸ. عىلىم كانديداتى بولدىڭ – ٷش. ال, ەندٸ بارعىڭ كەلگەن سالاعا بارا بەر. قۇداي جولىڭدى وڭ قىلسىن», – دەدٸم. ول: «ماعان ەندٸ بٸراز ويلانۋعا مۇرسات بەرٸڭٸز», – دەدٸ. «نە ٷشٸن?» – دەسەم, «ەندٸ بٸر اي ۋاقىت بەرٸڭٸزشٸ, ارى قاراي نە ٸستەيتٸنٸمدٸ سوسىن ايتام», – دەيدٸ. ول كەزدە مەن قازاق راديوسىندا, شەشەسٸ مەكتەپ-ينتەرناتتا جۇمىس ٸستەيتٸن. بٸر اي دا ٶتتٸ. سايات: «سٸز بٸر ٸستٸ باستاعاننان كەيٸن سوڭىنا دەيٸن جەتكٸزۋ كەرەك دەپ ەدٸڭٸز عوي. مەن ەندٸ دوكتورانتۋراعا بارسام دەپ وتىرمىن. وسى ەت قىزۋمەن دوكتورلىقتى دا قورعاپ تاستاسام دەگەن ويعا كەلٸپ وتىرمىن», – دەدٸ. «دۇرىس ويعا كەلگەنسٸڭ. تەۋەكەل ەت. سەن سيياقتى جاس جٸگٸتتەرگە تەۋەكەلشٸل بولعان جاراسادى. الايدا, ساعان 3 جىل ۋاقىت بەرەمٸن. سەنٸڭ جاسىڭدا ٷش جىلدا تالاي جۇمىستى بٸتٸرۋگە بولادى. مىسالى, اتاقتى عالىم ا.ساحاروۆ 26 جاسىندا كانديداتتىق قورعاپ, وعان سول كەزدە كانديداتتىقپەن بٸرگە دوكتورلىق اتاق تا بەرگەن», – دەدٸم. بۇدان بٶلەك جاس كەزٸندە اتاعى شىققان كٶپتەگەن عالىمدار مەن زييالىلار تۋرالى مىسالدار ايتىپ بەردٸم. جاستىعىڭا سەنٸپ, ٶمٸرٸم ەلٸ الدا عوي دەپ جٷرٸپ الما دەدٸم. قالاي كەلٸستٸك, سولاي بولدى. ول 29 جاسىندا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيياسىن قورعادى. بۇل جولى دا جەتەكشٸسٸ ٶ.جولداسبەكوۆ بولدى. بۇل جولى ول ساياتتى تٸپتٸ كەرەمەت ماقتادى. بالامدى جەر-كٶككە سىيعىزبادى. مەن ٶزٸم ونىڭ قورعاۋ جۇمىسىنا قاتىسپادىم. قاتىسپاعان سەبەبٸم, كەيدە ادامداردى ادامداردىڭ مىسى جەڭەدٸ. ول ەندٸ مەنٸڭ بالام عوي. ٷنەمٸ وعان اقىل-كەڭەس ايتىپ جٷرگەن اداممىن. بٸر نەرسەگە سەبەپشٸ بولىپ جٷرمەيٸنشٸ دەپ بارماي قالدىم. ەركٸن تۇرىپ, اشىلىپ سٶيلەسٸن دەدٸم. دوكتورلىقتى قورعاعاننان كەيٸن: «نە ٸستەيسٸڭ, وسى جولدى جالعاستىرا بەرەسٸڭ بە, ەلدە باسقا سالاعا كەتۋدٸ ەلٸ ويلاپ جٷرسٸڭ بە?» – دەپ سۇرادىم. ول: «جوق, وسى جولدى جالعاستىرا بەرەمٸن», – دەدٸ. 1998 جىلى ول ماعان بٸر كونكۋرسقا قاتىسايىن دەپ جٷرگەنٸن ايتتى. سٶيتسەم, گۋمبولدت اتىنداعى سىيلىقتى الۋدى كٶزدەپ جٷر ەكەن. ول سىيلىقتى جەڭٸپ العان ادامعا گەرمانييادا ەكٸ جىل وقىپ قايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸلەدٸ ەكەن. وعان دا قاتىسىپ, گرانتىن جەڭٸپ الدى. 1998 جىلى گەرمانيياعا كەتٸپ, 2000 جىلى ەلگە قايتا كەلدٸ.
– مەن ٶزٸم وعان ەلگە كەلە عوي دەپ ايتقان جوقپىن. سەبەبٸ, ول كەزدە قازاقستاننىڭ جاعدايىمەن جاقسى تانىسپىن. ول عىلىم ادامى بولعاندىقتان, عىلىممەن اينالىسۋ ٷشٸن دە جاعداي كەرەك. «بۇل جاققا كەلگٸڭ كەلسە, ٶزٸڭ بٸل. كەلمەيمٸن دەسەڭ, قارسى ەمەسپٸن. عىلىمي جۇمىستارىڭ ەلٸ بٸتپەي تۇرسا, جالعاستىرۋ كەرەك بولسا, سول جاقتا قال», – دەدٸم. ال شەشەسٸ بولسا: «مەن سەنسٸز تۇرا المايمىن. سەنٸ ساعىنامىن. جۇمىسىڭ بٸتسە, تەزٸرەك ەلگە قايت», – دەپ حات جازىپ جٸبەرٸپتٸ. شەشەنٸڭ اتى شەشە عوي. بالام اناسىنىڭ سٶزٸن جەرگە تاستاي الماي ەلگە ورالدى. بۇل جاققا كەلگەننەن كەيٸن, ونى كاناداعا, فينليانديياعا, فرانتسيياعا, تاعى باسقا ەلدەرگە جۇمىسقا شاقىردى. ەسٸرەسە, كانادا مەن فينلياندييا قادالىپ تۇرىپ الدى. بٸراق ٶزٸ ەلگە كەلگەن سوڭ ماعان «يت تويعان جەرٸنە, ەر تۋعان جەرٸنە» دەگەن ماقالدى ايتتى. مەن ونىڭ ەندٸ عانا ازات بولعان ەلٸمٸزگە قىزمەت ەتۋگە بەل بۋعانىن سٶزسٸز ۇقتىم.
– سايات اعامىز باسپاسٶزدە بەرگەن سۇحباتتارىندا اباي, شەكەرٸم, مەشھٷر-جٷسٸپ ٶلەڭدەرٸن مىسالعا كٶپتەپ كەلتٸرەدٸ. بٸر قاراعاندا تەحنيكا عىلىمدارى دوكتورىنىڭ اباي, شەكەرٸم ٶلەڭدەرٸن, فيلوسوفيياسىن تالداۋى تاڭعالارلىق جاعداي. عالىم اعامىزدىڭ ابايعا كەلۋٸنە سٸز ەسەر ەتتٸڭٸز بە, ەلدە قۇنانباي ەۋلەتٸمەن سٸزدٸڭ اتا-بابالارىڭىزدىڭ ارالاسۋى ەسەر ەتتٸ مە?
– اتاقونىسىمىز – شىڭعىستاۋ. ورتا مەكتەپتٸ اباي اۋىلىندا تەمامدادىم. مەنٸ ابايعا ماحابباتتاندىرعان, بالا كٷنٸمٸزدەن ابايدىڭ ٶلەڭدەرٸن جاتتاپ, قارا سٶزدەرٸن وقىپ تالداۋعا باۋلىعان – جازۋشى كەمەن ورازالين. ول كٸسٸ بٸزدٸڭ مەكتەپتە قازاق ەدەبيەتٸنەن ساباق بەردٸ. وقۋشىلارعا ابايدىڭ ٶلەڭدەرٸن جاتتاتىپ, جارىستىراتىن. مەن اباي ٶلەڭدەرٸن جاقسى وقيتىنمىن, مەنەرلەپ ايتۋعا قۇمار بولدىم. الماتىعا وقۋعا كەلگەن كەزدە اباي ٶلەڭدەرٸنە دەگەن قۇمارلىعىم ودان ەرٸ ارتا تٷستٸ. مەنٸڭ ەن شىعارا-تۇعىن تاعى بٸر ەدەتٸم بار ەدٸ. الماتىداعى مۋزىكا ۋچيليششەسٸن بٸتٸردٸم, ودان كەيٸن كونسەرۆاتوريياعا كەلدٸم. مۋزىكامەن اينالىسىپ جٷرگەندە اباي سٶزدەرٸنە ەن جازىپ, رومانستار شىعاردىم. سوعان قاراعاندا ابايدىڭ ٶلەڭدەرٸن جاتقا ايتۋ, مەنەرلەپ وقۋ ساياتقا مەنەن كەلگەن بولۋى كەرەك.
ساياتتىڭ ابايعا اڭسارىنىڭ اۋۋىنا تاعى بٸر جايت سەبەپ بولعان سيياقتى. سايات 10 كلاستى التىن مەدالمەن بٸتٸردٸ. سوسىن مەسكەۋگە وقۋعا باراتىن بولىپ كەلٸستٸك. مەن مەسكەۋگە ٶزٸم اپارىپ كەلدٸم. مەندە ابايدىڭ 1 تومدىق مۇحتار ەۋەزوۆتٸڭ العىسٶزٸمەن 1960 جىلدارى شىققان سارى تٷستٸ جيناعى بار ەدٸ. بۇدان بٶلەك, عىلىم اكادەميياسى شىعارعان ەكٸ تومدىق جاسىل تٷستٸ جيناق بار. مەن اكادەمييا شىعارعان جيناقتى ٶزٸم الىپ قالدىم دا, سارى جيناقتى شابادانىنا سالىپ بەردٸم. سەبەبٸ, سارى جيناقتا اباي ٶلەڭدەرٸنە تٷسٸندٸرمە بار بولاتىن. مەن: «سايات, مەن ساعان اندا-ساندا اقىل ايتىپ تۇرۋشى ەدٸم. ەندٸ مەن ەلدە قالىپ بارام, بۇدان بىلاي ساعان ايتاتىن اقىلدى وسى اباي اتاڭا تاپسىرامىن. وسى كٸتاپتى شابادانىڭا سالايىن, ٶزٸڭمەن بٸرگە مەسكەۋگە الىپ كەت. ارى قاراي نە ٸستەيسٸڭ, ٶزٸڭ بٸلەسٸڭ. مەن بۇل كٸتاپتى جاتقا بٸلەم. سەنٸڭ دە بٸلۋٸڭ كەرەك. اداستىرماس جول وسى كٸتاپتا. ساعان اقىل-كەڭەس كەرەك بولعاندا, ساعان ابايدان ارتىق اقىل ايتار ادام تابىلا قويۋى ەكٸتالاي. اكادەميكتەردٸڭ ورتاسىنا بارا جاتىرسىڭ عوي. ولار ساعان ماماندىعىڭ بويىنشا بٸلٸم بەرەر. ال ناقتى ٶمٸر تۋرالى اقىل-كەڭەسكە شٶلدەگەن ۋاقىتتاردا وسى سارى كٸتاپتان سۋسىندايسىڭ», – دەدٸم. سول كٸتاپتى 5 جىلدان سوڭ, مەسكەۋدەن وقۋدان كەلگەننەن كەيٸن ٶزٸمە قايتاردى. سوندىقتان ول ابايعا سول مگۋ-دە وقىپ جٷرگەندە ماحابباتتانعان, قۇمارلانعان سيياقتى. ٷيدە ەكەۋمٸز كەيدە اباي ٶلەڭدەرٸن ايتىپ جارىسىپ كەتەمٸز. ول ايتىپ كەلە جاتىپ مٷدٸرسە, مەن قوسىپ جٸبەرەمٸن. مەن مٷدٸرسەم, ول جالعاپ ەكەتەدٸ. مٸنە, ابايدى تانۋدا, اشىقتاۋدا سونداي دەڭگەيگە جەتتٸك. ابايتانۋ مەدەنيەتٸ قالىپتاستى. وسى كٷنٸ سول مەدەنيەت بٸزدٸڭ ٷيدٸڭ بالالارىنىڭ بەرٸندە بار.
ەڭگٸمەلەسكەن سۇلتان تايعارين
