رەسەيلٸك اقپارات قۇرالدارىنا مازا بەرمەي وتىرعان وسى جايت. نازارباەۆتى ويىنان اينىتقىسى كەلەدٸ ولار. سونداي ماقالانىڭ بٸرٸ «موسكوۆسكيي كومسومولەتس» باسىلىمىندا جارييالانىپتى.
وسى باسىلىمعا پٸكٸر بٸلدٸرگەن ساراپشى دانييل كيسلوۆتىڭ ايتۋىنشا, لاتىن ەلٸپبيٸ قازاقستاندى ورتاعاسىرلارعا ىسىرىپ تاستايدى. ول عىلىمنىڭ, تەحنولوگييانىڭ, كوممۋنيكاتسييانىڭ تٸلٸ ەمەس. تاعىسىن تاعى بار ەيتەۋٸر ەلٸپبيدەن باس تارتۋدىڭ سان تٷرلٸ سەبەبٸن العا تارتىپتى ەلگٸ.
– قازاق ۇلتشىلدارى بٸلگٸشسٸنبەسٸن. قازاقتار كيريلليتساعا 1940 جىلى ٶتكەن. ال لاتىندى 1929-1939 جىلداردىڭ ارالىعىندا عانا پايدالاندى. وعان دەيٸن اراب ەرپٸمەن جازدى
ەستٸدٸم. وقىدىم. لاتىن ەلٸپبيٸنٸڭ كٶمەگٸمەن قازاقستاندى ٶركەنيەتتٸ ەلەمگە جاقىنداتپاققا ۇقسايدى. قايداعى ٶركەنيەت? كەرٸسٸنشە, ورتا عاسىرلارعا بٸر-اق سىرعيدى
– دەيدٸ ول.
كيسلوۆ وسى ماقساتقا جۇمسالاتىن اقشاعا جانى اشىعان سىڭاي تانىتىپتى. دەپ بٸر ٶز قالتاسىنان شىعاراتىنداي كٷيٸپ-پىسقان ەكەن.
– ويلاپ كٶرٸڭٸزشٸ. ميلليون ەمەس, ميللياردتاعان دوللار كەتەدٸ. ەلەمدٸك ەدەبيەتتٸ لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشٸرۋ وڭاي دەيسٸز بە? قيىن. اقشا. ۋاقىت. كٷش كەرەك. اقشا تاۋسىلادى. ۋاقىت تا تاپشى. كٷش تە سارقىلادى. قازاق بيلٸگٸنٸڭ ۋەجٸن تىڭدادىم. بولاشاق ۇرپاق ٷشٸن جاساماق ەكەن. يلاندىرمادى. قازاق بيلٸگٸ ەلدٸ ەكٸگە جاراتىن تٷرٸ بار. بىلىقتىڭ كٶكەسٸن سوندا كٶرەسٸز. كيريلليتسادا حات تانىعان اعا بۋىن لاتىنشا جازاتىن جاس بۋىننىڭ تٸلٸن تٷسٸنبەي دال بولادى, – دەپتٸ كيسلوۆ.
لاتىنشاعا بٸزدەن بۇرىن كٶشكەن ٶزبەكستاندى دا اينالىپ ٶتپەپتٸ. سىناپتى. مٸنەپتٸ. لاتىنشاعا وسىدان 25 جىل اۋىسقان ٶزبەكستان كيريلليتسادان ەلٸ قۇتىلماعان. مەملەكەتتٸك ورىنداردا قاعاز-قۇجاتتار ەلٸ كٷنگە وسى كيريلليتسادا جازىلادى. لاتىنشا حات تانىعان تەۋەلسٸز ۇرپاق ەكٸ ورتادا قالعان. ولار وقىعان تٸلدە ەدەبيەت اتاۋلى مٷلدە جوق. ٶزبەكتٸڭ ٶز ەدەبيەتٸ دە, ەلەمدٸك ەدەبيەتتە تە ەلٸ كٷنگە لاتىنشاعا اۋدارىلماپتى. كيسلوۆ سولاي دەيدٸ.
بٸزدٸ ونىڭ نازارباەۆ تۋرالى ايتقانى قىزىقتىردى ودان بۇرىن. راسىن ايتقاندا, وسى ۋاقىتقا دەيٸن ولاردىڭ (رەسەيلٸك باق-تى ايتامىز) قازاقستان پرەزيدەنتٸن سىناپ جازعانىن وقىعان دا, ەستٸگەن دە جوقپىز. يە, بولعان دا شىعار, جازعان دا شىعار. سوندا دا بولسا سيرەك سىنايتىن. سەبەپ جوق ەدٸ. دەل وسى جولى رەسەيلٸك باسىلىمداردىڭ شىن بولمىسى اشىلىپتى. سولاي دەپ سانادىق.
ايتالىق, كيسلوۆقا ساۋال قويعان تٸلشٸ نازارباەۆتىڭ لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋ تۋرالى باستاماسىن «اۆانتيۋرا» دەپ اتاپتى. وتقان ماي تامىزعا تٷرٸ دەپ بولجادىق.
كيسلوۆ بولسا, تٸپتٸ ەرٸگە كەتكەن.
– نازارباەۆ تٷسٸنبەيدٸ. الدا قانداي قيىندىقتار كٷتٸپ تۇرعان تٷسٸنبەيدٸ. ول ساياسي-يدەولوگييالىق شەشٸمدەردٸڭ تۇتقىنى. جاسى بولسا 78-گە كەلدٸ. قارتايدى. وسى كٷنگە دەيٸنگٸ عۇمىرىندا اتاق-ماراپاتتىڭ بارلىعىنا بٶلەندٸ. بٸراق, وعان بەرٸبٸر دە از. ٶمٸردەن ٶتكەنٸندە ەلٸ ەلجٸرەپ ەسكە الاتىنداي تاريحتا قالعىسى كەلەدٸ. ونىڭ جانىندا نازارباەۆقا قوي دەپ ايتا الاتىن ادام جوق
– دەيدٸ كيسلوۆ
سوعان قاراماي ول قازاقستاننىڭ لاتىنعا كٶشۋٸنەن قاۋٸپ كٶرمەيدٸ. ونىڭ ويىنشا, مۇنىڭ ورىس تٸلٸنە, رەسەيگە, وداققا ەش قاتىسى جوق. تەك قازاق ەتنوسى ينتەللەكتۋالدىق ھەم مەدەني دەڭگەيدە دەگراداتسيياعا ۇشىراۋى مٷمكٸن. سوعان الاڭداۋلى ەكەن. كيسلوۆ قازاق بيلٸگٸنە «ٶكٸنٸپ قالماڭدار» دەگەندٸ اڭعارتىپتى وسى ارقىلى.
«ورىس ەلەمٸنٸڭ» اقپاراتتىق شابۋىلدارى وسىندايدان باستالادى. بۇل باسى عانا...
دۋمان بىقاي
