نارىنقول دەسە, بٷيرەگٸمٸز بۇرادى دا تۇرادى. اتاجۇرتىمىز, قاسيەتتٸ قونىسىمىز, كٸندٸمٸز بايلانعان باعانالى اۋىل بۇل. مارقۇم اتام ٷشقاقپاقتا تۋىپ, شالكٶدەدە ٶستٸم دەپ, شەرلٸ ەڭگٸمەلەر شەرتۋشٸ ەدٸ. قۇلاعىمىزعا سٸڭگەن ەستٸ, ەسكٸ ەڭگٸمەلەر. سودان بولار, كەگەن اسىپ, نارىنقولعا تابىنىمىز تيگەن سايىن بويىمىزدى ٷنەمٸ بٸر ۇلى كٷش بيلەيدٸ دە تۇرادى.
جۋرناليستەرگە ارنالعان ساپار تۋرالى حاباردى پەستٸگەندە, تاعى دا سول كٷيدٸ باستان كەشتٸك. تەڭٸرتاۋعا اپارار جولدىڭ ازابىنا بۇرىننان قانىقپىز. كەگەننەن ٶتە كٶلٸك بٸتكەن كٸبٸرتٸكتەي باستايدى. رٶلدە مىسىقتاي ەپتٸ بولماساڭ, ماشيناڭىز قازان شۇڭقىردان قاشا-قاشا شارشاعان تۇستا, تٶرت دٶڭگەلەگٸڭٸز تٶرت جاققا ۇشىپ كەتۋٸ بەك مٷمكٸن.
ەر جولعى ساپاردا نارىنقولدىڭ جولى قاشان تاقتايداي بولادى ەكەن, قاشان بۇل جاققا شەندٸلەردٸڭ كٶزٸ تٷسٸپ, كٶڭٸلٸ اۋار ەكەن دەۋمەن جٷرۋشٸ ەدٸك. سونى استانانىڭ نازارىنا سالاتىن سەت كەلگەندەي. جۋرناليستەردٸڭ قالامىنا بٸر ٸلٸنسە, جول ازابى ازايار دەدٸك.
سٶيتٸپ, ٶتكەن جۇما كٷنٸ رايىمبەك اۋدانىنا بٸر توپ جۋرناليست ات باسىن بۇردى. كەگەننەن ٶتٸپ, رايىمبەكتٸڭ شەكاراسىنا جەتكەنٸمٸزدە اۋداننىڭ اتقا مٸنەرلەرٸ كٷتٸپ الدى. رايىمبەك اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ بەرٸك فاتىقۇلى جۋرناليستەر مٸنگەن كٶلٸككە اۋىسىپ, نارىنقولدان قايتقانىمىزشا سپرينتەردٸڭ الدىڭعى جاعىندا تٸك تۇرىپ, تٸلشٸلەرگە ەل مەن جەردٸ تانىستىرىپ, قاجەتتٸ اقپاراتتار بەرۋمەن بولدى.
ەلگٸ شوقالاق جولمەن شارشاپ كەلە جاتقانىمىزدى, ەرينە ەكٸم-قارالار سەزٸپ, بٸلٸپ وتىر عوي. دەسەدە, جۋرناليستەردٸڭ جول ازابىن ٶزدەرٸ جٷرٸپ, كٶرسٸن دەگەن نيەتتەرٸن بايقادىق بٸز دە.
بىلتىر ەمٸس-ەمٸس ەستٸگەنبٸز. رايىمبەك اۋدانىنا اپاراتىن جول كٷردەلٸ جٶندەۋدەن ٶتەدٸ ەكەن, قارجى بٶلۋگە سەنات تٶراعاسى ٶزٸ ىقپال ەتٸپتٸ, قوماقتى قارجى بٶلٸنٸپتٸ دەگەن ەڭگٸمەنٸ. سول راس بولىپ شىقتى.
«كەگەن- نارىنقول» تاس جولىن جٶندەۋ ٷشٸن 2025-2026 جىلدارعا ٷلكەن جوسپار جاسالعان. مەردٸگەر مەكەمە «نۇرلى جول-7» دەپ اتالادى. بٶلٸنگەن قاراجات 7,5 ملرد تەڭگە. بىلاي قاراساڭ, از اقشا ەمەس. وتىز جىلدا رايىمبەك اۋدانىنىڭ رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق, اۋدانارالىق جولىنا تيمەگەن قاراجات.
بىلتىر 15 شاقىرىمى جاسالعان. بيىل قالعان 75 شاقىرىمعا 7,5 ملرد تەڭگە قاراستىرىلىپتى. بٸزگە ەكٸمدەر بۇل قاراجاتتى رايىمبەك اۋدانىنىڭ بٸر جىلدىق بيۋدجەتٸنەن كٶپ دەگەندٸ قاداپ ايتتى. قاراپايىم ەسەپ: جوسپارعا ەنگەن جولدىڭ ەر شاقىرىمىنا 100 ملن تەڭگەدەن كەتەدٸ ەكەن. كٶپ پە, از با, ول جاعىن انىق بٸلمەدٸك. الايدا جاسالاتىن جول كٷردەلٸ جٶندەۋ ەمەس, ورتاشا جٶندەۋ بولىپ شىقتى. بۇعان دەيٸنگٸنٸڭ بەرٸ جاماۋ-جاسقاۋ عانا ەدٸ دەگەندٸ ايتتى ااۋدان ازاماتتارى.
جۋرناليستەرگە بەرگەن ساندار مىناداي:
رايىمبەك اۋدانىنىڭ اۋماعىندا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار – 66 شاقىرىم جول بار, ال وبلىستىق ماڭىزى بار جولدىڭ قاشىقتىعى – 240 شاقىرىم, اۋداندىق ماڭىزى بار كٷرەتامىر – 284 شاقىرىم. وسىنىڭ تەڭ جارتىسى جٶندەۋدەن تولىق ٶتكەن, قاناعاتتانارلىق دەڭگەيدە ەكەن.
بۇل جولساپارىمىزدىڭ العاشقى بٶلٸمٸ. بۇدان ارى قاراي رايىمبەك اۋدانىندا سالىنىپ جاتقان ٶندٸرٸس ورىندارى مەن ەلەۋمەتتٸك نىساندار تۋرالى جازامىز.
نارىنقول ٶندٸرٸستٸ اۋدانعا اينالسىن دەسەك...
شەكارالىق ايماق جالاڭاش جاتپاۋى كەرەك. ونى شەكارالىق اۋىلدا تۋىپ ٶسكەن بٸزدەن ارتىق ەشكٸم تٷسٸنبەيدٸ. قىتايمەن اراسىن قىزىل سىزىق بٶلٸپ جاتقان نارىنقول ٷشٸن دە ادام سانى, حالىق سانى ەبدەن ماڭىزدى.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا رايىمبەك اۋدانىندا وتىز مىڭعا جەتپەيتٸن ادام تۇرادى. بۇل اۋدان بولىپ وتاۋىن بٶلگەن رايىمبەك ٷشٸن ٶتە از. سول ٷشٸن نارىنقول جەرٸنە ادام بايلايتىن ٶندٸرٸس, تۇراقتى جۇمىس قاجەت.
اۋدان - اۋدان بولىپ قايتا قۇرىلعان جەتٸ جىلدا ەر اۋىلدان بٸرلٸ جارىم ٶندٸرٸس ورىندارى اشىلىپتى.
قاراسازدىڭ قۇرت-مايى
ايتالىق, قارا ٶلەڭنٸڭ قازىناسى مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ تۋعان اۋىلى قاراسازدا سٷت ٶنٸمدەرٸن شىعاراتىن زاۋىت جۇمىس ٸستەپ تۇر. كٷنٸنە جاقىن اۋىلداردان 15 توننا سٷت جيناپ, 14 تٷرلٸ اق ٶنٸم دايىندايدى ەكەن. قۇرت, ماي, قايماقتىڭ بٸرنەشە تٷرٸ, ٸرٸمشٸك شىعارادى. ايتپاقشى, زاۋىتتا كٷنٸنە 300 كگ قۇرت جاسالادى ەكەن. بىلتىر رەسەيگە 200 توننا سارى ماي ساتىپتى. Qarasazfood زاۋىتىنىڭ ٶكٸلدەرٸ 35 ادامعا جۇمىس بەرٸپ وتىرمىز دەگەندٸ ماقتانىشپەن ايتىپ وتىر. كەسٸپورىننىڭ الماتى مەن قوناەۆ قالالارىندا فيرمالىق دٷكەندەرٸ بار.
نارىنقولدىڭ برەندٸ
قاراسازدان كەيٸنگٸ ٶندٸرٸستٸ اۋىل – سارىباستاۋ مەن تەكەس. "كارتوپتىڭ وتانى" دەگەن بەيرەسمي اتاعى بار نارىنقول بيىل "تەكەس" دەگەن كارتوپقا رەسمي اتاۋ الىپتى. قازاقستان برەندٸ رەتٸندە بيىل ەدٸلەت مينيسترلٸگٸندە تٸركەلگەن. كٷزگە قاراي بازاردان «تەكەس» كارتوبىن ساتىپ الساڭىز, بٸزدٸڭ وسى جازبامىزدى ەسكە الارسىز.
كارتوپتىڭ وتانىندا بيىل بار-جوعى 2500 گەكتار جەرگە التىن تۇقىم سەبٸلگەن. ەرينە, كارتوبىمەن ماقتاناتىن نارىنقول ٷشٸن بۇل از. اۋىل ازاماتتارى بٸرٸگٸپ «التىن دەن-1» كووپەراتيۆٸن قۇرعان. جٸگٸتتەر كەلەر جىلى كارتوپ القابىن كەڭەيتۋدٸ جوسپارلاپ وتىرعاندارىن ايتتى. ايتپاقشى, كارتوپ كٷرٸش سيياقتى مەلدەكتەتٸپ سۋ ٸشپەيدٸ, بٸراق شٶلٸن باساتىن تٸرشٸلٸك نەرٸ كەرەك. كووپەراتيۆ بۇل تٷيتكٸلدٸ شەشۋ ٷشٸن تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگيياسىن قولدانىپ وتىر. بيىلدىڭ ٶزٸندە سارىباستاۋ اۋىلىنداعى القاپقا 747 گەكتار جەرگە تامشىلاتىپ سۋعارۋ جٷيەسٸن ورناتىپتى.
تەكەس اۋىلىنا بارار جولدا «التىن دەننٸڭ» كٶكتەمگٸ ناۋقانىنىڭ ٷستٸنەن تٷستٸك. گوللاندييادان ەكەلگەن كارتوپتى جەرگٸلٸكتٸ جەرگە جەرسٸندٸرٸپ ەككەلٸ بٸرنەشە جىل بولعان, ٶنٸمدٸلٸگٸ دە جوعارى دەگەندٸ ايتتى ماماندار.
ايتپاقشى, جەر استى سۋى 250 مەتر تەرەڭدٸكتەن شىققان. بيىل بٸرٸنشٸ رەت قولعا الىنعان شارۋا ٶنٸمدٸ بولىپ جاتسا, كەلەر جىلى ەگٸس القابىن ارتتىراتىندارىن جەتكٸزدٸ كەسٸپكەرلەر.
جەر ەمگەن شارۋالارعا تەحنيكادا كەرەك. سوۆەتتەن قالعان «سينيي تراكتور» جوق قازٸر. ەسەسٸنە, سوڭعى تەحنولوگييامەن جاسالعان تراكتورلار القاپتى شىر اينالىپ جٷر. بىلتىر اۋدانداعى 50 شارۋا قوجالىعى 60 تراكتور, 31 قوسالقى اگرەگات ساتىپ العان. بيىل تاعى 100 تەحنيكا ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندارىن ايتتى.
ايتپاقشى, وسىنشاما كارتوپتى ساقتايتىن قويما بار ما دەپ ويلاۋلارىڭىز مٷمكٸن? تەگٸستٸك اۋىلىندا 2 مىڭ توننا كارتوپ ساقتايتىن ٷلكەن قويما سالىنعانىن ايتا كەتەيٸك.
نارىنقولدىقتار «Eco Chicken» جەيدٸ
رايىمبەك اۋدانىنداعى تٸرشٸلٸگٸ تٷزەلگەن تاعى بٸر اۋىل – تەگٸستٸك. ايتىستىڭ وعلانى ورازەلٸ دوسبوسىنوۆتىڭ كٸندٸك قانى تامعان ەلدٸ مەكەن. اۋدان ەكٸمدٸگٸ وسى اۋىلدان 7 گەكتار جەر بٶلٸپ, ارنايى ٶندٸرٸس ايماعىن قۇرعان. قازٸر بۇل جەردە ەتتٸ تاۋىق ٶسٸرەتٸن «Eco Chicken» كەسٸپورنى قۇرىلىپتى. 6 مىڭ قۇسقا ارنالعان ەكٸ قورا بٷگٸن-ەرتەڭ جۇمىسىن باستاۋعا دايىن. بٸرەر اپتادا بالاپاندار ەكەلەلەدٸ. ارى قاراي قۇس ەتٸ اۋدان كٶلەمٸندە عانا ەمەس, رەسپۋبليكا كٶلەمٸندە تارالادى.
جۇمىرتقا ٶندٸرٸسٸ دە وسى ٶندٸرٸستٸ ايماقتا پايدا بولادى. ونىڭ دا العى شارتتارى جاسالعان. كٷزگە دەيٸن جۇمىس باستايتىندارىن جەتكٸزدٸ كەسٸپكەرلەر.
قىتايعا قاشان شەكارا اشىلادى?
شەكارالى اۋداندا جەتٸ جىلدىڭ ٸشٸندە تٶرت سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ ورتالىعى (فوك) سالىنىپتى. ايتالىق, سارىباستاۋ, اباي, قىزىلشەكارا, نارىنقول اۋىلدارىنداعى سپورت كەشەندەرٸ اۋىل بالالارىنىڭ كٷندەلٸكتٸ بوكسپەن, كٷرەسپەن اينالىسۋىنا, ۆولەيبول مەن باسكەتبول ويناۋىنا جاقسى مٷمكٸندٸك تۋدىرعان.
جاسىراتىنى جوق, مەكتەپتٸڭ سپورت زالىنان باسقا مۇنداي ەڭسەلٸ سپورتتىق كەشەن سالىنباعان اۋىل مەن اۋدان تۇرعىندارى ٷشٸن ۋاقىتتارىن تيٸمدٸ ٶتكٸزەتٸن ورىنعا اينالعانىن بايقادىق. جاقسى ويىنشىلار ٶسٸپ كەلە جاتىر ەكەن.
قۇرىلىس سالاسى بويىنشا سالىنىپ جاتقان تاعى بٸر ەڭسەلٸ نىسان – اۋداندىق ەمحانا قۇرىلىسى مەن تۇرعىنٷيلەر.
250 ورىنعا ارنالعان تٶرت قاباتتى عيماراتتى سالۋعا جەنە ٸشٸن قاجەتتٸ مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارمەن تولتىرۋعا 4,1 ملرد تەڭگە بٶلٸنگەنٸن ايتتى باس دەرٸگەر. كومپيۋتەرلٸك توموگرافييا اپپاراتىنا دەيٸنگٸ بارلىق قۇرال-جابدىقتار بولادى, قاراپايىم وتانى الماتىعا شاپقىلاماي, وسى ەمحانادا جاساي بەرەدٸ.
بٸز بارعاندا قۇرىلىس جۇمىستارى 90 پايىزعا اياقتالدى دەگەندٸ ايتتى مەردٸگەرلەر. ال ەندٸ بۇل عيماراتقا جاس ماماندار كەرەك. مەديتسينا فاكۋلتەتٸن بٸتٸرگەن جاستارعا قۇلاق قاعىس, قولىڭىزعا ديپلوم الساڭىز, نارىنقولعا اسىعىڭىز. مەملەكەتتەن بەرٸلەتٸن قوماقتى قارجىسى بار, تۇراقتى جۇمىسىڭىز بار, اسپانتاۋدىڭ اياسىندا بٸلدەي دەرٸگەر بولىپ شىعا كەلەسٸز.
نارىنقول اۋدان بولىپ ٶز الدىنا شىققاندا, سۋ جاڭا بٸرنەشە ٷي سالىنىپ, جاس ماماندارعا جەنە جاڭا اۋدانعا قىزمەت ەتۋگە كەلگەن ازاماتتارعا بٶلٸنٸپ بەرٸلگەن بولاتىن. قىزىل شاتىرلى سۋ جاڭا باسپانالار الىستان كٶز تارتادى.
ودان كەيٸن دە جاقسى ٷيلەر سالىنعان. ال بيىلعى بوي كٶتەرٸپ جاتقان باسپانا باياعى قوس قوجايىندى «قورجىن ٷي». 15 سوتىق جەرگە سالىنعان قوس پەتەرلٸ ٷيدٸڭ ٸرگەتاسى قۇيىلىپ بولىپتى. جالپى, 22 ٷيدەن تۇراتىن 44 پەتەردٸڭ ەر شارشى مەترٸن مەردٸگەرلەر 330 مىڭ تەڭگەدەن باعالاپ, بٸتٸرٸپ بەرۋگە كەلٸسٸم جاساعان. وسى قارقىنمەن جۇمىس جٷرسە, قونىس تويدىڭ دا اۋىلى الىس ەمەس كٶرٸنەدٸ.
ايتپاقشى, جىلدار بويى ايتىلىپ جٷرگەن نارىنقول مەن قىتاي اراسىنداعى شەكارا بەكەتٸ اشىلاتىن بولىپتى. اۋداننىڭ اتقا مٸنەر ازاماتتارى قاجەتتٸ كەلٸسٸمشارتتاردىڭ اياقتالعانىن العا تارتتى. اتالعان شەكارا بەكەتٸنەن قازٸرشە جاياۋ تۋريستەر عانا ٶتەتٸن كٶرٸنەدٸ. بولاشاقتا اۋىر جٷك كٶلٸكتەرٸ دە قاتىناۋى مٷمكٸن.
وسى ورايدا بٸر سۇراق تۋىندايدى. قىتاي بەتٸ شەكارانىڭ تٷبٸنە دەيٸن تاقتايداي تاسجول سالىپ, تٸرەپ قويعان. قاجەتتٸ نىساندار بوي كٶتەرگەن. ال بۇعان بٸز دايىنبىز با? قىتايدان كٷنٸنە 40-50 مىڭ ساياحاتشى اعىلسا, قوناقتاردى كٷتٸپ الاتىن قوناقٷي, كٶرسەتەتٸن تۋريستٸك نىساندارىمىزدىڭ ەلەۋەتٸ جەتە مە?
