راسۋل جۇمالى: «ەكٸم سايلاۋى مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸن وڭتايلاندىرادى»
– مەنٸڭ ويىمشا, بۇل سايلاۋدى ەلٸمٸزدەگٸ ساياسي ٷردٸستەردٸڭ, دەستٷرلەردٸڭ دامۋى تۇرعىسىنان وڭ باعىتتاعى قادام دەپ ايتۋعا بولادى. پرەزيدەنتتٸڭ ٶزٸ ۇلتتىق كەڭەستە وسى مەسەلەنٸ كٶتەرگەن بولاتىن. بۇل مەسەلە ٶزٸ توقسانىنشى جىلداردىڭ اياعىنان بەرٸ ايتىلىپ كەلە جاتىر. تەجٸريبە رەتٸندە ەلدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە جەكەلەگەن اۋىلداردا ەكٸم سايلاۋى ٶتكەن دە بولاتىن. سول تەجٸريبەلەردٸڭ بەرٸ بيىلعى سايلاۋعا دايىندىق كەزٸندە, زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋ بارىسىندا ەسكەرٸلگەنٸن كٶرٸپ وتىرمىز. بٸز ەكٸم سايلاۋى دەگەندە كٶبٸنەسە سايلاۋ تۋرالى زاڭنامانىڭ جەتٸلگەنٸ تۋرالى عانا ايتىپ كەتتٸك. سايلاۋدان كەيٸن نە بولادى دەگەن مەسەلە بار. بٸر قۋانارلىق جايت, ەلدٸڭ زاڭناماسى سايلاۋدان كەيٸن تۋىنداۋى مٷمكٸن مەسەلەلەردٸڭ كٶبٸن رەتتەۋگە قاۋقارلى, – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, «حالىق ەكٸمٸن ٶزٸ سايلاپ السىن» دەگەن ٶتە بٸر قاراپايىم شارۋا سيياقتى كٶرٸنگەنٸمەن, استارىندا تالاي مەسەلە جاتىر.
– بۇل وڭاي شارۋا ەمەس. مۇنىڭ استارىندا ەلدٸڭ تۇتاستىعىنا, حالىقتىڭ بٸرلٸگٸنە, مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ وڭتايلىلىعىنا ەسەر ەتەتٸن سەتتەر بار. بٸزدٸڭ ەلدە ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ جٷيەسٸ اۋىل, اۋدان, وبلىس جەنە رەسپۋبليكا دەڭگەيٸ دەيتٸن تٶرت ساتىدان تۇرادى. بۇل ساتىلاردىڭ اراسىندا ٷيلەستٸرۋدٸ قاجەت ەتەتٸن تٷرلٸ مەسەلەلەر بار. بۇعان دەيٸنگٸ جٷيە بويىنشا جۇمىس ۆەرتيكالدى باعىتتا شەشٸلەتٸن.
ياعني, بٷكٸل شارۋا جوعارىدان تٷسكەن تاپسىرما بويىنشا اتقارىلاتىن. ال اۋىل ەكٸمدەرٸن حالىق سايلاپ, ونداعى حالىققا ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋدىڭ قۇقىعىن بەرٸپ وتىرعاندىقتان, بۇرىنعى ۆەرتيكالدى جٷيە سەل ٶزگەرەدٸ. سول ٷشٸن بيۋدجەتتٸڭ اۋىلدىق دەڭگەيٸ جاسالدى. اۋىل ەكٸمٸنٸڭ قولىندا بيلٸك پەن حالىقتىڭ قولداۋى بولسا دا, قاراجات بولماسا كٶپ شارۋا تىندىرا المايدى. بٸزدٸڭ زاڭنامادا ول جاعى دا ەسكەرٸلگەن, – دەيدٸ ۇلتتىق كەڭەس مٷشەسٸ. سونداي-اق, ول جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ٸسٸندەگٸ ٶزگە ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸنە توقتالدى.
– ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ جٷيەسٸن دەموكراتييالاندىرۋ ٸسٸندە حالىقارالىق اۋقىمدا جاعىمدى تەجٸريبە دە, سەتسٸز تەجٸريبە دە جەتەرلٸك, ەۋروپاداعى جٷيەنٸ وزىق ٷلگٸ رەتٸندە كٶرسەتۋگە بولادى. ٶيتكەنٸ بۇلاردا جىلدار بويى ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋدىڭ دەستٷرٸ قالىپتاسىپ, تابيعي تٷردە قالىپتاستى.
ال تەۋەلسٸزدٸگٸن بٸزبەن بٸرگە العان كەيبٸر كٶرشٸ ەلدەردە بۇل جٷيەنٸڭ سەتسٸز تەجٸريبەلەرٸ بولدى. سول كەزدە ورتالىق بيلٸكتٸ ەلسٸرەتٸپ العان ەلدەردٸڭ كەيبٸرٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن بٸر جٷيەگە تٷسە الماي وتىر.
كەيبٸرٸ تەك 2000 جىلداردان كەيٸن عانا ورتالىق بيلٸكتٸ قالپىنا كەلتٸرە الدى. بۇعان دەيٸن ەكٸم سايلاۋىنا دايىن ەمەسپٸز دەگەندە وسى تەجٸريبەلەردٸڭ بەرٸ ساراپتالىپ, تارازىلانىپ, تۋىنداۋى مٷمكٸن تەۋەكەلدەر رەتتەلدٸ دەپ ويلايمىن.
الايدا ودان ەرٸ «دايىن ەمەسپٸز» دەپ وتىرا بەرۋگە بولمايتىن ەدٸ. ولاي شەگٸنشەكتەي بەرسەك, وسى قالپىمىزبەن 2030 جىلعا دا جەتەتٸن ەدٸك. سوندىقتان, بٷگٸنگٸ قولعا الىنعان جۇمىستار دەر كەزٸندە ٸسكە استى دەپ ويلايمىن. 100 پايىز مٸنسٸز دەۋگە بولمايتىن شىعار, بٸراق جان-جاقتى دايىندىقپەن كٸرٸسٸپ وتىرمىز, – دەدٸ راسۋل جۇمالى.
