ەلٸمٸزدە زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارى كٷن ساناپ ارتۋدا.
Dalanews.kz-كە پٸكٸر بٸلدٸرگەن ساراپشى وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن-الۋدىڭ الگوريتمدەرٸن ايتىپ, وسى مەسەلەنٸڭ تٷيتكٸلدٸ تۇستارىنا توقتالدى.
ەڭ بٸرٸنشٸ – قاۋٸپسٸز ٷي: وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ, اگرەسسورلارمەن جۇمىس ٸستەۋ جەنە زورلىق-زومبىلىقتان زارداپ شەككەن ەرەسەكتەر مەن بالالارعا كەشەندٸ قولداۋ كٶرسەتۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن قابىلداۋ.
2022 جىلى جۇمىس توبى تۇرمىستاعى زورلىق ٷشٸن جازانى قاتاڭداتاتىن زاڭ جوباسىن دايىنداعان. بٸراق زاڭعا ۇسىنىلعان تولىقتىرۋلار ەلٸ قابىلدانبادى.
بۇل تۇرعىدا زاڭگەر, ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ساراپشى حاليدا ەجٸعۇلوۆا ابيۋزەرلەرگە قارسى ٸستەردٸ قارايتىن پوليتسەيلەر, پروكۋرورلار مەن سوتتار جىنىسىنا قاراماستان, كٶبٸنە گەندەرلٸك ستەرەوتيپتەرگە بەيٸم كەلەتٸنٸن ايتادى.
– باسىندا ەيەلٸن ۇرعان ادامداردىڭ جازاسىن جەڭٸلدەتٸپ, بۇل باپتى قىلمىستىق كودەكستەن الىپ تاستادى. ٶيتكەنٸ, ەلدەگٸ قىلمىستىق قۇقىقبۇزۋشىلىقتار سانىن جاساندى تٷردە ازايتۋ قاجەت بولدى. ۇرىپ-سوعۋ جەنە دەنساۋلىققا قاساقانا جەڭٸل زييان كەلتٸرۋ باپتارى ەكٸمشٸلٸك كودەكسكە اۋىستى. قىلمىس ازايعانداي كٶرٸندٸ. بٸراق ٸس جٷزٸندە مەسەلە شەشٸلگەن جوق. جىل سايىن پوليتسيياعا 150 مىڭعا جۋىق ارىز تٷسەدٸ. ولاردىڭ 25 پايىزى عانا سوتقا جەتەدٸ. قازٸر پوليتسييا بۇل باپتاردى قىلمىستىق كودەكسكە قايتارسا, 150 مىڭ قۇقىقبۇزۋشىلىق ەلدٸڭ رەيتينگٸنە كەرٸ ەسەر ەتەدٸ دەپ قورقىپ وتىرعان سيياقتى, – دەيدٸ ەجٸعۇلوۆا.
ساراپشى بۇل مەسەلەنٸڭ تٷپ-تامىرى گەندەرلٸك تەڭسٸزدٸكتە – پوليتسييا, پروكۋراتۋرا مەن سوتتاعى لاۋازىمدى قىزمەتتەردە ەيەلدەر بولماعانىندا دەپ تٷسٸندٸرەدٸ. بۇل ٶز كەزەگٸندە زاڭنامالىق دەڭگەيدە شەشٸم شىعارۋعا ەسەر ەتەدٸ.
«وسىنداي ماڭىزدى قىزمەتتەردە وتىرعان ەر ادامدار كەسٸبي دەفورماتسييا سالدارىنان گەندەرلٸك زورلىق پەن ديسكريميناتسييا مەسەلە ەمەس دەپ ويلايدى. ٶزدەرٸنٸڭ باسىنا تٷسپەسە, بۇل مەسەلەمەن شارۋاسى جوق. پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ, ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸ ەشقاشان بوپسالاۋعا ۇشىراپ, تاياق جەپ نە زورلىق قۇربانى بولمايتىنىن بٸلەمٸز. مەسەلەنٸ قۇنسىزداندىرۋ وسىلاي جٷرەدٸ», – دەيدٸ زاڭگەر.
ونىڭ اتاپ ٶتكەنٸندەي بالالارعا قاتىستى جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق ٷشٸن قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ كٷشەيتۋ قاجەت.
ياعني, بالالارعا قاتىستى جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق ٸستەرٸن سالعىرتپەن تەرگەگەنٸ ٷشٸن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن كٷشەيتٸپ, ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارىندا بالالارعا جىنىستىق زورلىق جاساعانى ٷشٸن سوتتالعان ادامداردى ٶمٸر بويى ەلەكتروندىق پروفيلاكتيكالىق ەسەپكە الۋدى قاجەتتٸگٸن ەسكەرتەدٸ.
زاڭگەردٸڭ پٸكٸرٸنشە, ول ٷشٸن مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار قاۋٸپسٸز بولۋى تيٸس. «بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتىڭ, شابۋىلداردىڭ جەنە پەدوفيلدەردٸڭ بالالارىمىزدى زورلاۋىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا مەكتەپتەر مەن بالاباقشالارداعى قاۋٸپسٸزدٸك شارالارىن رەفورمالاۋ. پەداگوگتەر, بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ تەربيەشٸلەرٸ, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸ, ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ ۇيىمدارىنىڭ جەنە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ تاراپىنان بالالاردى كٷتۋ (جىنىستىق قاتىناسقا تٷسۋ) ٷشٸن قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ەنگٸزگەن جٶن» دەيدٸ.
مۇنىڭ استارى قايدا جاتىر? بۇل تۇرعىدا ساراپشى حالىقتىڭ كٶپشٸلٸگٸ ٶزدەرٸنٸڭ قۇقىعىن, مٸندەتٸن ۇعىنعىسى كەلمەيدٸ, ونى ەرتتەپ, بٸلۋگە تىرىسپايتىنىن ايتادى.
«نەگٸزٸندە قۇقىقتىق اعارتۋ مەكتەپ كەزٸنەن باستالۋ كەرەك. 1 سىنىپتان باستاپ بالالارعا زاڭداعى ٶز قۇقىقتارىن, مٸندەتتەرٸن تٷسٸندٸرۋ قاجەت. بالا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتا زاڭىنداعى ەرەجەلەردٸ ساقتاۋدى, ٶزگەلەردٸڭ شەكاراسىن بۇزباۋدى ٷيرەنۋٸ كەرەك.
قىسقاشا ايتقاندا, ٶزگەنٸڭ قۇقىعىنا سىيلاستىقپەن قاراۋدى بالا بويىنا سٸڭٸرٸپ ٶسۋٸ تيٸس. بٸزدە بالالارعا ٶزگەگە قول كٶتەرۋگە بولمايدى, ٶزگەنٸ بالاعاتتاۋعا بولمايدى دەگەن تىيىمدار ايتىلىپ جاتادى. بٸراق زاڭنىڭ نەگٸزٸندە ايتىلمايدى. ەگەر كونستيتۋتسييا بويىنشا تٷسٸندٸرٸلسە, ەسەرٸ مەن نەتيجەسٸ باسقاشا بولار ەدٸ», – دەيدٸ زاڭگەر.
سونداي-اق, ول Street Law قازاقستان جوباسى اياسىندا 1 سىنىپتان باستاپ ساباق بەرەتٸنٸن دە جەتكٸزدٸ.
«بۇل تەك باستاما عانا. ياعني, بٸز ٷشٸن بالالاردى ەرتە كەزدەن قۇقىقتىق ساۋاتتىلىققا تەربيەلەۋ ٶتە ماڭىزدى. سەبەبٸ, بٷلدٸرشٸندەردٸڭ ميى سەرگەك, ەرٸ اقپاراتتى تەز قابىلدايدى. ەرەسەكتەر ٷشٸن كوممۋنيكاتسييا قۇرالدارىن, عالامتور مەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸ پايدالانا وتىرىپ, قۇقىقتىق ساۋاتتىلىققا باعىتتالعان كونتەنت ٶتە كٶپ. YouTube, Instagram سىندى ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەرمەن قوسا, بۇنداي باعدارلامالاردى تەلەارنالاردا شىعارۋ دا ماڭىزدى دەپ ويلايمىن.
ياعني, وتاندىق باق-تاردا وسى تاقىرىپقا ارنالعان ايدارلار ەنگٸزٸلسە دەيمٸن. سالا ماماندارىمەن سۇحباتتاسىپ نەمەسە تانىمال ادۆوكات, زاڭگەرلەردەن اقپارات الىپ, بۇقارامەن بٶلٸسۋ قاجەت. ولار وقىرماندارمەن كەرٸ بايلانىس ورناتىپ, سۇراقتارعا جاۋاپ بەرٸپ, بەلگٸلٸ بٸر جاعدايدا ادام ٶزٸن قالاي ۇستاپ, قالاي قورعانۋ كەرەكتٸگٸن تٷسٸندٸرە الار ەدٸ», – دەپ تٷيٸندەدٸ پٸكٸرٸن زاڭگەر, ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ساراپشى.
