كەيدە سول توپتاردا تۋ ۇستاپ جٷرگەندەر دە ٶزدەرٸنٸڭ كٸم ٷشٸن, نە ٷشٸن جالاۋلاتىپ جٷرگەندەرٸن تٷسٸنبەيتٸن, تٸپتٸ, تٷسٸنۋگە تىرىسپايتىن سەكٸلدٸ. ويلانۋعا دا ەرٸنشەك. كەيبٸرٸنٸكٸ جالاڭ ۇران, اقىلدىڭ ازدىعى, كەيبٸرٸنٸكٸ اشىق ساۋدا, سالقىن ەسەپ. قىرىق-پىشاق بٶلٸنٸس, قىم-قۋىت قايشىلىق. بٸر-بٸرٸن مويىندامايدى, اڭديدى, ارىز جازادى. وق اتۋعا دەيٸن بارىپ جاتىر. ەندٸ بٸر جاعىڭدا ەكەسٸن ٶلتٸرگەن, بالاسىنا كٶز سٷزگەن, ەيەلٸن ٶرتەپ جٸبەرگەن سٸلٸمتٸكتەر.
ەرٸكسٸز, ەسٸڭٸزگە دوستوەۆسكييدٸڭ كەيٸپكەرلەرٸ تٷسەدٸ. «اعايىندى كارامازوۆتار» قۇدايسىزدىق يدەياسى قايدا اپاراتىنىن كٶرسەتكەن ەدٸ. بٸز قازٸر ادامدى ٶلتٸرۋگە رۇقسات بەرەتٸن تاس جٷرەك, دوگمات قۇداي يدەياسىمەن بەتپە-بەت كەلدٸك. «الباستىلار» سوتسياليزمدٸ جەلەۋ قىلعان قاراقشىلاردىڭ قاندى بولاشاعىن بولجاعان ەدٸ. بٸز قازٸر ەرتٷرلٸ نەرسەنٸ سىلتاۋراتىپ, ۇرىسقا كٸرگەن نەشە تٷرلٸ «الباستىلاردى» كٶرٸپ جٷرمٸز. تاريحتان بەلگٸلٸ, ستاۆروگيندەر تٷبٸندە ەلدٸ وڭدىرعان جوق. ال قازٸرگٸ, بٸزدٸڭ اينالامىزداعى ستاۆروگيندەرگە تٸپتٸ وڭاي عوي. قاعاز تاراتۋ, جينالىس جاساۋ شارت ەمەس. ولاردى ساربازدار ٶزدەرٸ ٸزدەپ كەلەدٸ, ەسكەرلەر لەك-لەگٸمەن ٶزدەرٸ قوسىلادى. قازٸرگٸ سوعىس, ادامنىڭ جانى مەن اقىل-ويى ٷشٸن تارتىس فەيسبۋك پەن ينستاگرامدا جٷرٸپ جاتىر. «پۋبليكا دەڭگەيٸنە جەتپەگەن» (ت.ەسەمقۇلوۆ) تۇتىنۋشى حالىقتىڭ ويلانۋعا مۇرشاسى جوق. ويسىزدىقتان, ساراپتىڭ جوقتىعىنان ەر تۋدىڭ استىنا جينالىپ الىپ ىرىلداسىپ ٶتٸپ جاتقان ٶمٸر. ال سٸز دامىعان بولاشاق تۋرالى ايتاسىز.
ويلاۋ, ساراپتاۋ, اقيقاتىنا جەتۋ بۇقارانىڭ قۇزىرىنداعى شارۋا ەمەس. ەر كەزدە تٸرشٸلٸك اعىمىن ەلەكتەن ٶتكٸزٸپ, سىعىندىسىن ۇسىناتىن سۋرەتكەرلەر: رەجيسسەرلەر, سۋرەتشٸلەر, جازۋشىلار ەدٸ. قازٸر بولسا ورىس كلاسسيكتەرٸندەي «كٸم كٸنەلٸ?» «قايتپەك كەرەك?» دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەتٸن (بولماسا سول سۇراقتاردى ساۋاتتى قويا الاتىن) قۇبىلىس كٶرە الماي تۇرمىز. بىلاي قاراساڭ, ارسىل دا گٷرسٸل, قايشىلىقتىڭ ورتاسى, سٷبەلٸ پروزا جاساۋعا تاپتىرمايتىن ۋاقىت. بٸراق ەدەبيەتتٸڭ تامىر سوعىسى باياۋ. اعا بۋىن بەرەرٸن بەردٸ, ٶز قاتارىمىز «كٷنكٶرٸس قامىمەن جٷرمٸز» دەيدٸ. سىلتاۋ ەمەس.
دەمەك, بٸزدٸڭ سانامىز كٶزٸمٸز كٶرٸپ تۇرعان وقيعالاردى سٸڭٸرۋگە شابان. امەريكادا تسۋكەربەرگتەر مەن سنوۋدەندەر وتىزىنا جەتپەي بٸر بۋىننىڭ بەت-بەينەسٸنە اينالدى. ولار تۋرالى كٸتاپتار شىعىپ, كينولار تارالىپ جاتىر. دەمەك, بٷگٸنگٸ وقيعا سٷزگٸدەن ٶتۋدە. بٸز رەفلەكسيياعا بەرٸلٸپ, اۋىلدا ٶتكەن بالالىق شاعىمىزدى ەسكە تٷسٸرٸپ وتىرعاندا زامان ٶزگەرٸپ كەتتٸ. اپتا بۇرىنعىداي سوزىلمايدى, اي دەگەن سەت قانا, جىل دەگەن كٶزدٸ اشىپ-جۇمعانشا. ۋاقىت زۋلايدى, ٶمٸردٸڭ قارقىنى دا زىمىراپ بارادى.
1960-70-جىلدارداعى «دەرەۆەنسكايا» نەمەسە «اۋىل پروزاسىنىڭ» زاڭدى مۇراگەرٸ 1990-2000 جىلدارداعى قالا پروزاسى بولۋعا تيٸس ەدٸ. ازداعان ۇشقىندارى بولدى, تەندەنتسيياعا اينالمادى. ويانايىق, اۋىلدى قانشا اڭساعانمەن, قازاق بۇدان بىلاي دا ۋربانيزاتسييالانا بەرەدٸ. قاڭعىپ جٷرسە دە قالادا جٷرەدٸ. تٸپتٸ, قالادا ما, اۋىلدا ما – ول دا ماڭىزدى ەمەس. ايتىپ وتىرعانىمىز – زامانداستىڭ جاندٷنيەسٸندەگٸ ٶزگەرٸستەر, تٶڭكەرٸستەر, قوزعالىستار. ورتا – ونىڭ فونى عانا. تٷك جوق ەدٸ دەمەيمٸز. جاستاردا تالپىنىس بار, وسى باعىتتاعى بٸردٸ-ەكٸلٸ شىعارمانى كٶزٸمٸز شالدى. بٸراق ونىڭىزدا زەرتتەۋ جەتٸسپەيدٸ, كابينەتتە وتىرىپ الىپ, قىزىل سٶزدٸ كٶپٸرتٸپ, قييالمەن جازعانىڭ قازٸر ەشكٸمدٸ ەلٸكتٸرمەيدٸ. اعا بۋىندا مۇحتار ماعاۋيننٸڭ بٸرەر جىل بۇرىن بەستسەللەر بولعان «جارماعى» رۋحاني مايداننىڭ بٸر شەبٸن كٶرسەتكەن ەدٸ. ٶزگە قانشاما تارتىستار, سۋاستى اعىستار بار. مىسالى, تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆتٸڭ «مەشكەي» دەگەن پوۆەسٸن ەسكە الىڭىز. مەشكەيدە قازاقتىڭ ەڭ ناشار قاسيەتتەرٸ قوردالانعان: قوماعايلىق, اتاققۇمارلىق, جالقاۋلىق… سوندىقتان, ول تراگەدييالىق كەيٸپكەر. سٸز ونى وسى تٷك كٶرمەگەن, تەكسٸز, ماقتانشىل قالپى ٷشٸن ايىپتاي دا المايسىز. تەك قانا ايايسىز. ماتەريالدىق تاپشىلىق پەن رۋحاني جاداۋلىقتا دٷنيەگە كەلۋٸ – ونىڭ تالايسىز تاعدىرى عانا. ول ونى سۇراماعان, ودان قاشىپ قۇتىلا دا المايدى. اشقاراقتىق ونىڭ گەنٸندە بار. سوندىقتان دا ول, كەنەت باسىنا باق قونىپ, وتىرعان جەرٸنەن مۇناي اتقىلاسا دا, قۇلقىنىن تولتىرۋدان باسقا راحاتتى بٸلمەيدٸ. باسقالار ٶركەنٸ ٶسٸپ جاتقاندا بۇل جەي بەردٸ, جەي بەردٸ… اقىرى, جارىلىپ ٶلدٸ. «ەي, بايقا, جارىلىپ كەتپە». تىنەكەڭنٸڭ ەسكەرتۋٸ عوي بۇل.
[caption id="attachment_20565" align="alignright" width="206"]
بٸراق بۇل قانشا جەردەن عاجاپ كٸتاپ بولسا دا, قالانىڭ قازاعى ودان ايتارلىقتاي ەسەرلەنبەس ەدٸ. ٶيتكەنٸ, ول, بۇل تٸلدٸ تٷسٸنبەيدٸ. اۋىلدىڭ قازاعى تۇشىنىپ وقىپ, كەڭكٸلدەپ كٷلٸپ, جانى جادىراعان مەتٸن قالانىڭ قازاعىنا جات بولىپ قالعان. باسقا جۇرتتىڭ قالاسىندا دا, اۋىلىندا دا بٸر حالىق. بٸزدە ەكەۋٸ ەكٸ عالامشاردان كەلگەن سيياقتى. قانى مەن گەنٸ بٸر بولسا دا, رۋحانيياتى, قۇندىلىقتارى, ٶمٸر سالتى مٷلدە بٶلەك. مويىندايىق, قالا مەن اۋىلدىڭ بۋدانداسۋىنان جاڭا بٸر نەسٸل دٷنيەگە كەلدٸ. بٸز وسى نەسٸلدٸ زەرتتەۋٸمٸز كەرەك. ٶيتكەنٸ, تارتىستىڭ بەرٸ – سونىڭ جٷرەگٸندە.
كٷدەر ٷزبەيمٸز. كٷتٸپ جٷرمٸز. دوستوەۆسكييگە سۇرانىپ تۇرعان زاماندا بٸزدەن دە بٸر دوستوەۆسكيي شىعاتىن شىعار.
ەسييا باعدەۋلەتقىزى
دەرەككٶز: "ەگەمەن قازاقستان"
