قىتايلىقتار ەڭ كٶپ قولداناتىن WeChat ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸندە ماقالانى ىقشامداپ, ەڭ "ٶتكٸر" تۇستارىن اۋدارىپ باستىق. ماقالا اتالمىش جەلٸدەگٸ "تيان تاي شان" توبىندا جارييالانىپتى. اۆتورى كٶرسەتٸلمەگەن. جوعارىداعى ساۋالدارعا جاۋاپ ٸزدەپتٸ. نە دەگٸسٸ كەلدٸ, نە ويلايدى, نەنٸ اڭسايدى?.. قىتاي بيلٸگٸ ەدەتتە مۇنداي جازبالارعا قىراعى قاراپ, "قىرپىپ" وتىراتىن ەدٸ, بۇل ماقالانىڭ كەڭٸنەن تالقىلانۋىنا نەگە كٶزجۇما قاراپ وتىر? بٸرگە تالقىلايىق.
بٸراز بۇرىن بۇۇ جينالىسى اياسىندا تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنٸڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ باسشىلارىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋٸ ٶتتٸ. بٸر قاراعاندا بەلگٸسٸز ۇيىمنىڭ بەيمەلٸم كەزدەسۋٸ سەكٸلدٸ كٶرٸنگەنٸمەن, بۇل بٸز ٷشٸن ويلانارلىق دٷنيە...
نەگٸزٸندە, مۇنداي كەڭەس بار ەكەنٸن كٶبٸمٸز بٸلە بەرمەيمٸز.
بۇل ۇيىم تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸ – تٷركييانى, ەزەربايجاندى, قازاقستاندى, قىرعىزستاندى, ٶزبەكستاندى جەنە تٷركٸمەنستاندى بٸر تۋدىڭ استىنا بٸرٸكتٸرگەن ۇيىم. كٶشباسشىسى – تٷركييا. ودان كەيٸنگٸ ورىندا – قازاقستان. بٸرٸ باتىس, بٸرٸ شىعىس بولىپ بيلەپ-تٶستەپ وتىر.
تٷركييانىڭ قانداي, نەندەي ەل ەكەنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. "شىڭجاڭ تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ" ارتقى تٸرەۋشٸسٸ, پانتٷركيزم جالاۋگەرٸ. ارمانى – الداعى ۋاقىتتا تۇتاس تٷركٸتٸلدەس ەلدەردٸ بٸرٸكتٸرمەكشٸ. بۇل بٸرٸگۋگە قىتايدىڭ شىڭجاڭ اۋماعىن قوسپاقشى بۇل ەل.
تٷركييا جالعىز ەمەس.
قازاقستانعا دا سەلقوس قاراماۋىمىز كەرەك. بۇل ەلمەن كٶرشٸمٸز. بٸراق, بٸز ەلٸ كٷنگە دەيٸن بۇل ەلدٸ جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە بٸلمەيمٸز.
قازاقستان سوڭعى جىلدارى قىتايمەن تىعىز بايلانىس ورناتتى.
دەگەنمەن, تاريحتا, قىتاي پەن قازاق ورتاسىندا قان قارىزىمىز بار (ٶزدٸگٸڭٸزدەن ٷش ايماق ٷكٸمەتٸنٸڭ تٶڭكەرٸسٸن ينتەرنەتتەن قاراپ الىڭىز), ەرتە زاماننان بەرگٸ كەك الىنباي جاتىپ, وعان جاڭا كەك قوسىلۋدا.
(اۆتوردىڭ پايىمىنشا, ٷش ايماق تٶڭكەرٸسٸن جەك كٶرەتٸنٸ, كەگٸمٸز كەتتٸ دەپ بايلام جاسايتىنى بايقالادى. ونىڭ "جاڭا كەك" دەپ اشالاي تٷسٸندٸرۋٸ ويلانارلىق مەسەلە. رەداكتسييادان)
بىلتىر قازاقستاندا كەڭ كٶلەمدە قىتايعا قارسى نارازىلىق وقيعاسى بولىپ, سول جەردە 10-نان ارتىق قىتاي ساۋداگەرٸ ٶلٸپ, وننان استام ادام جاراقاتتاندى. ساۋداگەرلەردٸڭ دٷكەندەرٸن ٷپتەپ-تٷپتەپ كەتتٸ.
(اۆتور بۇل جەردە بىلتىرعى جەر داۋى كەزٸندەگٸ تولقۋلاردى مەڭزەپ وتىرسا كەرەك. بٸراق ونشاقتى قىتاي ازاماتىنىڭ قايتىس بولىپ, سوققىعا جىعىلعانى, دٷكەندەردٸڭ تونالعانى تۋرالى قانداي اقپاراتقا سٷيەنٸپ وتىرعانى بەلگٸسٸز. رەداكتسييادان)
قازاقستان قىتايدان قورقادى. بۇرىننان قورقادى.
ەرٸ كەك ساقتاپ كەلەدٸ. الايدا ەكونوميكا جاعىنان ول قىتايعا جالىنىشتى, باعىنىشتى. ول قازبا بايلىعىن, ونىڭ ٸشٸندە ەنەرگييا بايلىعىن قىتايعا عانا ساتا الادى.
قىتايدىڭ "بٸر بەلدەۋ – بٸر جول" باعدارلاماسى قازاقستاننىڭ دامۋىنا كٶمەكتەسەدٸ. وسى سەبەپتٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ نازارباەۆ بيلٸككە كەلگەلٸ بەرٸ ۋاقىتتا قىتايمەن جاقىنداسۋدىڭ, ەرٸپتەسۋدٸڭ سان تٷرلٸ امالدارىن ٸزدەۋدە.
الايدا نازارباەۆتىڭ جاسى كەلٸپ قالدى. ال مۇراگەرلٸك مەسەلەسٸ باستان اياق شەشٸلگەن جوق. بۇل قازاقستاننىڭ ەڭ ٷلكەن جاسىرىن قاۋپٸ.
قازاقستان جاڭادان تەۋەلسٸز مەملەكەت اتانعانىمەن, ۇلتى, دٸنٸ , ەكونوميكاسى, ساياسي-قوعامدىق مەسەلەلەرٸ كٷردەلٸ. مۇنىڭ بەرٸ نازارباەۆقا تٸرەلٸپ, بايلانىپ تۇر.
بٸز ورتا ازيياداعى احۋالدى الدىن-الا بولجاۋعا تىرىسامىز. نازارباەۆ بيلٸكتەن كەتكەن كٷنٸ قازاقستاندا الاساپىران تۋىنداسا, بۇل ەل ەكٸنشٸ يراكقا اينالۋى, ال مۇنىڭ زاربادى شىڭجاڭعا تييۋٸ مٷمكٸن.
ورتا ازيياداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ٷشٸن قىتاي مەن رەسەي باستاپ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن قۇرعان. وسى ۇيىم اياسىندا قازاقستان, قىرعىزستان جەنە ٶزبەكستان بار "تەرروريزمگە , سەپاراتيزم جەنە راديكاليزمگە قارسى سوققى بەرۋ تۋرالى شانحاي كونۆەنتسيياسىنا" قول قويدى.
الايدا بۇل ٷشەۋٸ سونىمەن قاتار, تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ, ولار تٷركييامەن قاس-قاباعىمەن ىمداسۋى مٷمكٸن. تٷركييادان قايىر كٷتۋگە ەستە بولمايدى. بەرٸبٸر باۋىرىنا, بەرٸبٸر جاقىنىنا تارتادى.
كەيبٸر ەلدەر ٷشٸن ۇلتتىق جەنە دٸني كٶزقاراس ەرەكشەلٸگٸ مەملەكەتتەن دە جوعارى...
تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸ 2009 جىلدىڭ قازانىندا قۇرىلعان.
دەل وسى ۇيىم قۇرىلۋدان ٷش اي بۇرىن شىڭجاڭدا سۇمدىق وقيعالار ورىن الدى.تٷركييا پانتٷركيزممەن ۋلانعان بٷلٸكشٸلەردٸ ايىپتاۋدىڭ ورنىنا "قىتايدى جازىقسىز جۇرتتىڭ بەلٸنەن باستى" دەپ قارالادى. وسىدان كەيٸن-اق تٷركييانىڭ ويى قانداي قاتەرلٸ ەكەندٸگٸن اڭعارۋعا بولادى.
تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸ ەكونوميكا, مەدەنيەت قاتارلى بارىس-كەلٸستٸ دامىتۋ ماقساتىندا قۇرىلعانمەن, كەيٸن كەلە اراب ۇلتتىق ىنتىماقتاستىعى كەڭەسٸ سيياقتى ىقپال ەتۋ اياسىن كەڭەيتۋٸ مٷمكٸن.
اراب ۇلتتىق ىنتىماقتاستىعى كەڭەسٸ دە العاشىندا ەكونوميكا, مەدەنيەت الماستىرۋدى دامىتۋدى ماقسات تۇتقان. كەلە-كەلە ساياسي جەنە ەسكەري فۋنكتسيياعا يە بولىپ, ايماقتىق ٸستەر ارالاسا الاتىن ماڭىزدى كٷشكە اينالدى.
تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸ دە كٷندەردٸڭ كٷنٸندە ٶزٸنٸڭ ىقپال ەتۋ شەڭبەرٸنە ساياسي-ەسكەري فۋنكتسييانى ەنگٸزۋٸ مٷمكٸن بە? قىتاي بۇل ۇيىمنىڭ باسقان ٸزٸن اڭدىپ وتىرۋى كەرەك.
قازاقستان تەرريتوريياسىنىڭ كٶپ بٶلٸگٸ ازييادا, از بٶلٸگٸ عانا ەۋروپا بٶلٸگٸندە.
تاريحي جەنە گەوگرافييالىق سەبەپتەرگە بايلانىستى قازاقستاننىڭ قىتاي جەنە رەسەيمەن بايلانىسى ٶتە مىعىم. قازاقستانعا قىزىعاتىندار كٶپ. توعىز جولدىڭ تورابىندا جاتىر. سونىڭ بٸرٸ – اقش.
اقش-تىڭ ورتا ازيياداعى وسى كٷنگە دەيٸنگٸ تٸرەگٸ – ٶزبەكستان ەدٸ. بٸراق, سوڭعى 10 جىلدا بۇل ەكەۋٸنٸڭ بايلانىسى ناشارلاپ كەتتٸ. سوڭعى جىلدارى اقش نازارىن قازاقستانعا اۋداردى. شىنى كەرەك, قازاقستان بۇعان قارسى ەمەس.
ەكٸ ەلدٸڭ ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناسى كٷن سايىن نىعايۋدا, ەكٸ اي بۇرىن بەس جىلدىق ەسكەري-ىنتىماقتاستىق جوسپارىنا قول قويىلدى...
اقش دەگەنمەن ورتا ازيياعا سۇعاناق تىرناعىن وڭتايلى كٸرگٸزسە دە, نازارباەۆتىڭ كٶزٸ تٸرٸ بولعاندىقتان, قازاقستانعا ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ باقىلاۋ جاساي المايدى.
بۇل ارادا اقش ٷشٸن ەڭ ۇتىمدى امال امەريكانى جاقتاۋشىلاردى سٷيەمەلدەپ, شىڭجاڭنىڭ قاسىنا "جارىلعاش زات" ورناتپاقشى. قازاقستان بٸزگە قاتەرلٸ كٶرشٸگە اينالۋى مٷمكٸن...
ودان سىرت قازاقستان "بٸر بەلدەۋ – بٸر جول" ٸشٸندەگٸ "بٸر بەلدەۋدٸڭ" بٸردەن بٸر باسار جولى, ەگەردە بۇل جەردە "بٸر بەلدەۋگە" توسقاۋىل قويىلسا, قىتايدىڭ بارلىق ستراتەگييالىق جوسپارى سۋعا كەتۋٸ مٷمكٸن!
ال اقش ٷشٸن قازاقستاننىڭ ٸشٸنەن قىتايعا قارسى تۇلعالاردى تابۋ قيىن ەمەس. ال قىتاي ٷشٸن قازاقستاننىڭ بيلٸك باسىنا نازارباەۆتىڭ ساياساتىن جالعاستىراتىن, قىتايعا قىرىن قارامايتىن ادامنىڭ وتىرعانى كەرەك. ۋاقىت وزدىرماي, وسى باعىتتا ٸسكە كٸرٸسۋ كەرەك...
"تيان تاي شان"
