قازۇۋ-دە «الماتى- مىڭ جىلدىق تاريحى بار اسقاق قالا!» اتتى تەربيەلٸك ٸس-شارا ٶتتٸ
سان عاسىرلىق تاريحى بار قازاق حالقىنىڭ جەرٸ ۇلان عايىر, كەڭ-بايتاق قوي,شٸركٸن! دارحان دالامىزدىڭ بەتكە ۇستار ٶلكەلەرٸ دە جەتەرلٸك. سولاردىڭ ٸشٸندە ەسەم قالا الماتىنىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. الماتى قالاسىنىڭ تٷپ نەگٸزٸ ب.ز.ب. قولا دەۋٸرٸنٸڭ X-IX عاسىرىنان باستاۋ الادى. ٶزٸنٸڭ دامۋ جولىندا شاhارىمىز قۇلدىراۋ زاماندارىن دا, گٷلدەنۋ زاماندارىن دا باستان كەشٸرگەنٸنە تاريح كۋە. الماتى قالاسىندا جٷرگٸزٸلگەن ارحەولوگييالىق قازبالار نەتيجەسٸندە تابىلعان تاريحي جەدٸگەرلەر قالانىڭ كٶپتەگەن تايپالاردىڭ مەكەنٸ, ساۋدا مەن ٶنەردٸڭ, اۋىلشارۋاشىلىعىنىڭ ورتالىعى بولعاندىعىن كٶرسەتەدٸ.وسىناۋ كيەلٸ جەرٸمٸزدٸڭ باستى قۇندىلىعى – قازٸرگٸ تەۋەلسٸز قازاقستانىمىزدىڭ قالىپتاسۋىنا نەگٸز بولعان بابالارىمىزدىڭ تالاي كٷرەسٸ ٶتكەن جەر ەكەندٸگٸ.
قالانىڭ جاڭا تاريحى 1954 جىلى ۆەرنىي دەگەن اتاۋمەن باستالعان بولاتىن. 1921 جىلدىڭ 5 اقپانىندا قالانىڭ اتاۋىن الما-اتا دەپ ٶزگەرتۋگە شەشٸم قابىلدانىپ,1927 جىلدىڭ 2 ناۋرىزىندا IV بٷكٸل قازاقستاندىق كەڭەستەر سەزٸنٸڭ ماقۇلداۋىمەن قازاقستان استاناسى قىزىلوردادان الما-اتاعا كٶشٸرٸلدٸ. 1993 جىلعى شەشٸم بويىنشا الما-اتا اتاۋى قازٸرگٸدەي الماتى دەپ ٶزگەرتٸلٸپ, ٶزٸنٸڭ «ەل استاناسى» مەرتەبەسٸن 1997 جىلعا دەيٸن اتقاردى.1998 جىلدىڭ 1 شٸلدەسٸندە الماتى قالاسىناڭ مەرتەبەسٸ تۋرالى قابىلدانعان زاڭ بويىنشا بۇل قالا تاريحي, مەدەني, عىلىمي, قارجىلىق جەنە ٶندٸرٸستٸك ورتالىق بولدى. قازٸردە ٶزٸنٸڭ دامۋ جولىندا بٸرشاما وقيعالاردى باستان ٶتكەرٸپ, ٸرگەسٸ بۇزىلماعان,1000 جىلدىق تاريحى بار الماتى قالاسى ەلٸمٸزدٸڭ ەڭ ٸرٸ مەگاپوليسٸنە اينالىپ وتىر.
الماتى قالاسى قازاقستانىمىزدىڭ عىلىمي, تاريحي سونىمەن قاتار, ٸرٸ بٸلٸم بەرۋ ورتالىقتارى ورنالاسقان جاستار قالاسى.بٷگٸنگٸ تاڭدا جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ باستى ماقساتى - بٸلٸمدٸ ەرٸ بٸلٸكتٸ مامان دايىنداۋمەن قاتار, ەل تاريحىن قاستەرلەي بٸلەتٸن, وتان الدىنداعى بورىشىن ٶتەۋدە, ەلٸمٸزدٸڭ قارىشتاپ دامۋى جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتۋگە قابٸلەتتٸ ناعىز قازاق جاستارىن تەربيەلەپ شىعارۋ. وسى ماقساتقا جەتۋ جولىندا ەڭبەك ەتٸپ كەلە جاتقان ەلٸمٸزدەگٸ الدىڭعى قاتارلى بٸلٸم وردالارىنىڭ بٸرٸ ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ بيولوگييا جەنە بيوتەحنولوگييا فاكۋلتەتٸنٸڭ بيوفيزيكا جەنە بيومەديتسينا كافەدراسىنىڭ وقىتۋشى ەدۆايزەرلەرٸنٸڭ ۇيىمداستىرۋىمەن, الماتى قالاسىنا 1000 جىل تولۋىنا وراي «الماتى قالاسىنا 1000 جىل» اتتى ٸس-شارا ٶتكٸزٸلدٸ. ەلباسىمىز ن.ە.نازارباەۆتىڭ "بۇل قاسيەتتٸ جەردە تالاي تاريحي وقيعالار ٶتتٸ. بۇل جەردەن ۇلى جٸبەك جولى ٶتتٸ, بۇل العاشقى ساۋدا-ساتتىق الاڭى جەنە الىپ ەۋرازييانىڭ شىعىسى مەن باتىسىن, سولتٷستٸگٸ مەن وڭتٷستٸگٸن بٸرٸكتٸرەتٸن جالپى ادامزاتتىق ماگيسترال. 550 جىل بۇرىن جەتٸسۋ جەرٸ قازاق حاندىعىنىڭ التىن بەسٸگٸنە اينالدى. مۇندا ورتا ازييانىڭ بٸرەگەي قالالانۋ مەدەنيەتٸنٸڭ نەگٸزگٸ وشاقتارىنىڭ بٸرٸ پايدا بولدى", -دەگەن سٶزدەرٸن نەگٸزگە الا وتىرىپ, اتالمىش ٸس-شارا جاستارىمىزعا قالامىزدىڭ تاريحىن, قازٸرگٸ دامىعان الماتىنىڭ, جالپى تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ بابالارىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگٸ مەن قاجىر-قايراتىنىڭ ارقاسىندا قالىپتاسقاندىعىن تٷسٸندٸرۋ, ەل تاريحىن ۇلىقتاۋ ماقساتىندا ٶتكٸزٸلدٸ. ٸس-شارا بارىسىندا قاتىسۋشىلار قالا تاريحىمەن تانىستىرىلدى. «الماتى قالاسىنا 1000 جىل» تاقىرىبى اياسىندا ستۋدەنتتەر ٶز ويلارىن ورتاعا سالىپ, قىزىقتى اقپاراتتارمەن بٶلٸستٸ. كافەدرامىزدىڭ اعا بۋىن وقىتۋشىلارى ٶزدەرٸنٸڭ العاش الماتىعا كەلگەن كەزدەگٸ ەسكٸ جىلدار ەستەلٸكتەرٸمەن بٶلٸسٸپ, بولاشاق جاستارىمىزعا اقىل-كەڭەستەرٸن ايتا وتىرىپ, ٶلكەمٸزدٸڭ ودان ەرٸ دامۋى ٷشٸن بٸلٸكتٸ مامان, بٸلٸمدٸ ۇرپاق بولۋ كەرەكتٸگٸن ناسيحاتتادى.سونىمەن بٸرگە قازٸرگٸ كەزدەگٸ الماتى قالاسىنىڭ ٶزەكتٸ ەكولوگييالىق مەسەلەلەرٸ دە نازاردان تىس قالماي, قالا تازا بولۋ ٷشٸن قالاداعى ەر ادامنىڭ الدىمەن ويى, جانى, تەنٸ تازا بولۋ كەرەك دەگەن بيوەنەرگەتيكالىق زاڭدىلىقتا ستۋدەنتتەرگە ناقتى مىسالدارمەن تٷسٸندٸرٸلدٸ.
كەز-كەلگەن نەرسەنٸڭ تٷپ تامىرى ەلسٸز بولسا, ونىڭ ەرٸ قاراي دۇرىس دامىمايتىنى سەكٸلدٸ, ەل تاريحىن, ٶتكەنٸن بٸلمەگەن ەلدٸڭ دە العا قاراي جىلجۋى مٷمكٸن ەمەس. سوندىقتان, ستۋدەنتتەردٸڭ پاتريوتتىق سەزٸمٸن وياتۋدا, بولاشاق جاستارىمىزدى تاريح تاعىلىمدارىمەن تانىستىرۋدا وسىنداي تانىمدىق ٸس-شارالاردىڭ جيٸ ٶكٸزٸلۋٸ تيٸمدٸ جولداردىڭ بٸرٸ بولماق.
بيولوگييا جەنە بيوتەحنولوگييا فاكۋلتەتٸ
بيوفيزيكا جەنە بيومەديتسينا
كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىلارى:
ب.ع.د., پروفەسسور – مۋرزاحمەتوۆا م.ك.,
ەدۆايزەر, PhD – جامانباەۆا گ.ت.,
PhD., اعا وقىتۋشى – ىدىرىس ە.
