پارتييا تۋرالى
– سوڭعى ۋاقىتتا پرەزيدەنتتٸ قولدايتىن پارتييالاردىڭ قاتارى كٶبەيدٸ. بۇعان قالاي قارايسىز?
– مۇنداي پارتييالاردىڭ كٶبەيٸپ كەلە جاتقانى راس. قۇداي اقىرىن بەرسٸن. م.گورباچەۆ باسشىلىققا كەلگەندە مىناداي انەكدوت شىعىپ كەتكەن. امەريكاندىق ديپلوماتتار ٶزدەرٸنٸڭ كەڭەستٸك ەرٸپتەستەرٸنەن: «گورباچەۆتٸ كٸم قولداپ جٷرەدٸ?» – دەپ سۇراپتى. سوندا كەڭەستٸك ديپلوماتتار: «ەشكٸمنٸڭ قولداۋىنسىز, ٶزٸ جٷرەدٸ», – دەپ جاۋاپ بەرٸپتٸ.
سول سيياقتى بٸزدٸڭ پرەزيدەنتتٸڭ دە دەنٸ ساۋ. ال, ەلگٸندەي پارتييالار مەملەكەت باسشىسىن قولداۋ ٷشٸن قۇرىلماعان, كەرٸسٸنشە, مەملەكەت باسشىسى ولارعا قولداۋ كٶرسەتٸپ وتىر. ەگەر پرەزيدەنت قولداماسا, ولار وسى ۋاقىتقا دەيٸن جاي ەنشەيٸنگٸ بٸر كلۋبتارعا اينالىپ كەتەر ەدٸ. سوندىقتان, ولاردى سالماقتى ساياسي كٷش دەۋگە ەلٸ ەرتە.
– ولار سونشالىق دەرمەنسٸز بە, سوندا?
– بيۋروكراتييالىق كونگلومەراتتان ساليقالي ساياسي پارتيياعا اينالۋى مٷمكٸندٸگٸ «وتاندا» (قازٸرگٸ «نۇر وتان») بولعان, بٸراق مارات وسپانوۆتىڭ قازاعا ۇشىراۋى ويعا العان جوسپاردى جولدا قالدىردى.
دەموكراتييا تۋرالى
بٸزدە, ٷلكەن ٶكٸنٸشكە قاراي, دەموكراتييا دەگەندٸ وپپوزيتسييانىڭ قولىنداعى جالاۋ دەپ تٷسٸنۋ ٶرٸس الىپ بارادى. بۇل – ٶتە قاۋٸپتٸ جاعداي.
بيلٸك تۋرالى
بٸزدە بٸر ەكٸم اۋىسسا, ونىڭ بٷكٸل كومانداسى اۋىسادى, ورىنباسارلارىنان باستاپ بازار باستىعىنا دەيٸن.
پوزيتسييا جايىندا
اقپارات سالاسىن باسقارعاندا, بٸردە-بٸر ٷكٸمەت باسشىسىمەن تاتۋ بولۋ مٷمكٸن ەمەس ەدٸ. سەبەبٸ, ولاردىڭ تٷسٸنٸگٸندە, مەن ٷكٸمەت باسشىسىن باسپاسٶزدەن «قورعاۋىم» قاجەت بولاتىن. ولاردىڭ قاي-قايسىسى دا وسىنى تالاپ ەتەتٸن. ەگەر مەن ٷكٸمەت باسشىلارىن, ٷكٸمەت مٷشەلەرٸن قورعاۋعا جول بەرسەم, وندا ولاردىڭ ورىنباسارلارىن, ورىنباسارلاردىڭ ورىنباسارلارىن, قىسقاسى, بارلىعىن قورعاۋعا تۋرا كەلەر ەدٸ.
تاعى دا پارتييا تۋرالى
بٷگٸنگٸ جاعدايدان كەلٸپ تۋاتىن بٸر مٸندەت – بٸزدٸڭ قوعامدا تىم بولماعاندا, بٸر دەموكراتييالىق پارتييانىڭ تامىرىن تەرەڭگە جٸبەرٸپ, ورنىقتىرۋ.
تاعى دا پوزيتسييا جايىندا
پرەزيدەنتتٸڭ جاقىن اينالاسىنداعىلار جٷرگٸزٸپ وتىرعان باعىتپەن مەنٸڭ كٶزقاراسىم دا, ۇستانىمىم دا مٷلدە سەيكەس كەلمەيتٸندٸگٸنە كٶزٸم جەتتٸ. ولار مەملەكەت باسشىسىن اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋدە مونوپولييا قالىپتاستىردى جەنە ٶز يدەيالارىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىمەن ٶتكٸزۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولىپ وتىر.
تٸل تۋرالى
بٷگٸنگٸ كٷنٸ مەملەكەتتٸك تٸل ساياساتىن جٷرگٸزۋ مەدەنيەت مينيسترلٸگٸنە جٷكتەلٸپتٸ. قازاق تٸلٸن ٷيرەنۋ ٶنەردٸڭ قاي تٷرٸنە – وپەراعا ما, بالەتكە مە, ايتىسقا ما, قايسىسىنا كەرەك بولدى ەكەن, جۇمباقتى شەشٸپ كٶرٸڭٸز...
شىندىق جايلى
مەنٸڭشە, مٸنەزدٸ قالىپتاستىراتىن – مەدەنيەت. ٸشكٸ مەدەنيەت. ٸشكٸ مەدەنيەتٸ كەمشٸن ادام – ەشۋاقىتتا شىندىقتى ايتا المايدى. ٷلكەن مەدەنيەتتٸ يگەرگەن ادام – ەماندا شىندىقتىڭ جانىندا بولادى. ٶيتكەنٸ, شىندىقتى ايتپاۋ – ٷلكەن مەدەنيەتسٸزدٸك.
يدەيا تۋرالى
ساياسي پارتييانىڭ قۇرىلۋى بٸر ادامنىڭ نەمەسە بٸر توپ ادامنىڭ «يگٸلٸگٸ» بولۋعا تيٸس ەمەس. ساياسي پارتييالار قوعامنىڭ ٸشكٸ قاجەتتٸلٸگٸنەن پايدا بولادى جەنە پايدا بولۋعا تيٸس. بەلگٸلٸ بٸر يدەيالار, قۇندىلىقتار, پرينتسيپتەر قوعامنىڭ ٶز قايناۋىنان ٶتٸپ بارىپ, سونىڭ تٶڭٸرەگٸندە ازاماتتار ساياسي پارتيياعا نەمەسە قوزعالىسقا بٸرٸگۋٸ مٷمكٸن. تەك وسىنداي جاعدايدا عانا ساياسي پارتييا ٶمٸر سٷرۋگە قۇقىلى بولادى.
قدت قالاي قۇرىلدى?
بيلٸكتٸڭ ساندۋعاشتارى كەشە جەنە بٷگٸن قالاي سۇڭقىلداپ سايراسا دا ايتايىن, قازاقستاننىڭ دەموكراتييالىق تاڭداۋى قوزعالىسىنىڭ (قدت) قۇرىلۋى ەليتا ٸشٸندەگٸ ەلەۋلٸ دٷنيەتانىم قاقتىعىس ەدٸ.
جالپاقبايلار جايىندا
تاڭ ازاننان قارا كەشكە دەيٸن پرەزيدەنتتٸ سۇڭقىلداپ ماقتاي بەرۋ – ادالدىقتىڭ جەنە دەيەكتٸلٸكتٸڭ بەلگٸسٸ ەمەس. بۇل – جاعىمپازدار مەن جالپاقبايلاردىڭ ٸسٸ.
بۇل كٸم ٷشٸن?
ٷكٸمەتتٸڭ باسىلىمدارداعى «حالىقتىڭ جاعدايى جاقساردى», «شىرايى كٸردٸ» دەگەن مازمۇنداعى ماقالالار – بيلٸك باسىندا وتىرعان بەس-التى ادامدى جۇباتۋ ٷشٸن جارييالانىپ جاتقان ماقالالار.
ماعاۋين جايىندا
مەن ايتار ەدٸم, ەگەر قازاقستاندا ەدەبيەت, مەدەنيەت قايراتكەرلەرٸنە ەڭ جوعارى اتاق بەرۋ كەرەك بولسا, ونى مۇحتار ماعاۋينگە بەرۋ كەرەك. سەبەبٸ, توتاليتاريزمنٸڭ تۇسىندا «ٶتكەنٸڭدٸ ۇمىت, كەڭەستٸك دەۋٸرگە قىزمەت ەت» دەپ جان-جاقتان كٷشتەپ جاتقاندا, بۇل كٸسٸ ٶزٸنٸڭ باسىن قاۋٸپ-قاتەرگە تٸگٸپ جٷرٸپ, حالقىمىزدىڭ ەدەبيەت تاريحىن ٷش عاسىرعا ەرٸ جىلجىتتى. بۇل – ٷلكەن ەرلٸك. سول ٷشٸن جەكە باسىندا كٶپ قيىندىقتار بولدى. ماعاۋيننٸڭ وسى ەرلٸگٸ تەۋەلسٸزدٸك العان ون تٶرت جىلدىڭ ٸشٸندە دە اسا ەلەنبەي كەلە جاتىر.
قوناەۆ تۋرالى
بيلٸك باسىنداعى ادامنىڭ قاراپايىمدىلىعى, دەگدارلىعى, تەكتٸلٸگٸ – حالقىنا ماقتانىش, تاريحقا ٷلگٸ ٶنەگە. سونداي ادامنىڭ بٸرٸ دە بٸرەگەيٸ – ديمەكەڭ, دٸنمۇحامەد قوناەۆ. پاراساتتى بايلىقتان, حالىقتى بيلٸكتەن ارتىق قويۋ دەستٷرٸ دە سول كٸسٸنٸڭ كەزٸندە قالىپتاسقان ەدٸ.
قازاق قانداي?
جالپى, بٸزدە كٶپ نەرسەنٸڭ سۇراۋى جوق. حالىق ٷندەمەيدٸ, ونى بيلٸك تە ەبدەن بٸلٸپ العان. باسقاشا ايتساق, قازاقتىڭ كٶنبٸستٸگٸ, ونىڭ پروبلەماسىنا اينالىپ وتىر.
ٶزگەسٸ...
اۆتوريتاريزم كٷشەيگەن سايىن ونىڭ قيراۋى دا, كٷيرەۋٸ دە قورقىنىشتى.
...
وي-پٸكٸر ايتۋعا مٷمكٸندٸك بار. راس, شەكتەۋلٸ. ول سول شەكتەۋلٸلٸگٸمەن دە قۇندى.
...
بٸزدە قىزمەتتەن كەتكەندەر نە كٷڭكٸلدەپ كەتەدٸ, نە ەسٸكتٸ تارس جاۋىپ كەتەدٸ.
...
مينيستر از سٶيلەپ, كٶپ ٸستەيتٸن ادام بولۋى كەرەك.
...
بٸزدە بٸر ادام مەن ەكٸنشٸ ادامنىڭ اراسىندا تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸك بولا قالسا, سول ەكٸ ورتاعا كيلٸگە كەتەتٸندەر كٶپ قوي. تۇپ-تۋرا جازدىگٷنٸ يٸس-قوڭىسقا ٷيمەلەيتٸن كٶك شىبىن سيياقتى.
...
ساياساتتانۋدا «قوعامداعى ٷلكەن ٶزگەرٸستەر مەن تٶڭكەرٸستەر حالىق قۇلدىراۋعا كەتٸپ بارا جاتقان كەزدە ەمەس, سول قيىن جاعدايدان شىعا باستاعاندا باستالادى» دەگەن قاعيدا بار.
ماقالانى دايىنداۋدا التىنبەك سەرسەنبايۇلىنىڭ سۇحباتتارى مەن وي-پٸكٸرلەرٸ توپتاستىرىلعان «تەۋەلسٸز ەلدە تەۋمەندٸ تۇلعالار بولماۋى كەرەك» جيناعى پايدالانىلدى.
