پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتٸڭ «ٸلگەرٸلەۋگە باستاعان التى جىل: قازاقستان ورنىقتى دامۋ جولىندا» اتتى ٷكٸمەت پورتالىندا جارييالانعان سۇقباتىن وقىپ, تانىسىپ شىقتىم. بەكتەنوۆ ٶز ماقالاسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن سوڭعى التى جىلدا قازاقستاندا ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋدىڭ ماڭىزدى جەتٸستٸكتەرٸنە توقتالادى. بٸلٸم سالاسىنىڭ مامانى رەتٸندە مەنٸ وتاندىق بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندە بٸرقاتار ماڭىزدى رەفورمالار جٷزەگە اسىرىلعانى قۋانتادى. بۇل ٶزگەرٸستەر وقۋ ساپاسىن ارتتىرۋ, قولجەتٸمدٸلٸكتٸ كەڭەيتۋ جەنە تسيفرلاندىرۋ باعىتىندا جٷرگٸزٸلگەن. بەكتەنوۆتىڭ سٶزٸنشە, 2019 جىلدان بەرٸ ەلدە 1 200-دەن استام جاڭا مەكتەپ سالىنىپ, 1 ميلليونعا جۋىق وقۋشى ورنى اشىلعان.
«اۋىلدىق جەرلەردەگٸ 3 مىڭنان استام مەكتەپ جاڭعىرتىلدى. بۇل 32 اپاتتى جاعدايداعى جەنە 71 ٷش اۋىسىمدى مەكتەپتٸڭ مەسەلەسٸن, سونداي-اق ەلٸمٸزدەگٸ 200 مەكتەپتەگٸ ورىن تاپشىلىعىن شەشۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. بيىل شامامەن 200 مەكتەپتٸڭ قۇرىلىسى جالعاسادى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس, اۋدان ورتالىقتارى مەن اۋىلداردا 1 مىڭ مەكتەپتٸ جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. بۇل ٶتە ماڭىزدى باعىت, ٶيتكەنٸ ەلٸمٸزدەگٸ ورتا مەكتەپتەردٸڭ 2/3 بٶلٸگٸ اۋىلدىق جەرلەردە ورنالاسقان»,- دەلٸنگەن ماقالادا.
بەكتەنوۆتىڭ جازۋىنشا, مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸممەن قامتۋ 98%-عا جەتٸپ, بالاباقشا تاپشىلىعى 5 ەسەگە ازايدى. 2019 جىلى قابىلدانعان «پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭ اياسىندا مۇعالٸمدەردٸڭ جالاقىسى 2,5 ەسەگە ٶستٸ, ارتىق جٷكتەمە ازايتىلدى. جاڭارتىلعان بٸلٸم مازمۇنى ەنگٸزٸلٸپ, كرەاتيۆتٸ ويلاۋ, كەسٸپكەرلٸك جەنە IT باعىتتارى دامىتىلدى. STEM پەندەرٸنە باسىمدىق بەرٸلدٸ. بارلىق مەكتەپتەر ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتٸلٸپ, قاشىقتان وقىتۋ جٷيەسٸ دامىدى. بٸلٸم سالاسىنداعى رەفورمالار ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋعا, مۇعالٸمدەردٸ قولداۋعا جەنە بٸلٸم ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالدى. بۇل ٶزگەرٸستەر قازاقستاننىڭ بٸلٸم جٷيەسٸن حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاقىنداتۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
«پرەزيدەنت جارييالاعان «جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى» تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋگە تىڭ سەرپٸن بەردٸ. جاڭا ەكونوميكا ٷشٸن بٸلٸكتٸ ەرٸ سۇرانىسقا يە كادرلاردى دايارلاۋ ماقساتىندا كوللەدجدەر مەن ٶنەركەسٸپتٸك كەسٸپورىندار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق نىعايتىلۋدا. قازٸرگٸ ۋاقىتتا 498 كومپانييا 410 بٸلٸم بەرۋ مەكەمەسٸن قامقورلىققا الدى, «جاس مامان» جوباسى اياسىندا 180 كوللەدج جاڭعىرتىلدى. كوللەدج ستۋدەنتتەرٸنٸڭ ستيپەنديياسى 50%-عا ۇلعايتىلدى. جوو ستۋدەنتتەرٸنە ارنالعان 62 مىڭ ورىندىق 251 جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرٸلدٸ»,-دەلٸنگەن بەكتەنوۆ ماقالاسىندا.
مەن ارداگەر-ۇستاز رەتٸندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ حالىققا جولداۋلارىن ٷنەمٸ تىڭداپ, گازەتكە جارييالانعان ماقالالارىن وقىپ, ساراپتاپ, كٶڭٸلگە قونىمدى تۇستارىن ٶزٸمە تٷرتٸپ قويامىن. راسىندا سوڭعى التى جىلدا پرەزيدەنت مەملەكەتتٸڭ ورنىقتى دامۋى ٷشٸن ماڭىزى زور ەكونوميكالىق مەسەلەلەرگە باسا نازار اۋداردى. شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ قارجىلاندىرۋدى كٷشەيتۋدٸ تاپسىردى. «بانكتەر تۋرالى» زاڭ قابىلداۋ قاجەتتٸگٸنە توقتالىپ, ينۆەستيتسييالىق احۋالدى جاقسارتۋ, بيزنەس جٷرگٸزۋگە قولايلى جاعداي جاساۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. «Amanat» پارتيياسىنىڭ برەندٸنە اينالعان «اۋىل اماناتى» جوباسىن وڭ باعالاپ, ونى كەڭەيتە تٷسۋدٸ تاپسىردى. سونداي-اق ەلٸمٸزدٸڭ ٶنەركەسٸپ ەلەۋەتٸن تولىق پايدالانۋ, ينفراقۇرىلىمعا قاتىستى ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋ, كادرلىق ەلەۋەتتٸ ارتتىرۋ مەسەلەسٸ دە نازاردان تىس قالمادى. اتالعان مەسەلەلەر پرەزيدەنت ايتقان ورتا تاپتى قالىپتاستىرۋدىڭ نەگٸزٸ بولماق. وسى مەسەلەگە قاتىستى ولجاس بەكتەنوۆ ٷكٸمەتتٸڭ وتىرىسىن ٶتكٸزٸپ, وندا جولداۋدى ٸسكە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ جالپىۇلتتىق ٸس-شارالار جوسپارىنىڭ جوباسى قارالدى. پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ نۇرلان بايبازاروۆ ەكونوميكانىڭ ورنىقتى ٶسۋٸن قامتاماسىز ەتٸپ, ازاماتتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن جاقسارتۋدى كٶزدەيتٸن 76 ٸس-شارادان تۇراتىن جوسپار ۇسىندى. ٸس-شارالاردا بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە سپورتتىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ مەن ساپاسىن ارتتىرۋ, ونىڭ ٸشٸندە قارجىلاندىرۋ مەسەلەلەرٸنە قاتىستى تٷيتكٸلدەردٸ شەشۋ كٶزدەلگەن. اتالعان ماقساتتاردى شەشۋدە مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك تەتٸگٸن, «ەلەۋمەتتٸك ەمييان» قۇرالىن پايدالانۋ, بٸلٸم گرانتتارىن سارالاۋ «اقشا بالانىڭ سوڭىنان جٷرەدٸ» قاعيداتى بويىنشا مەملەكەتتٸك تاپسىرىس اياسىندا مەكتەپكە دەيٸنگٸ تەربيە مەن وقىتۋدى قارجىلاندىرۋدىڭ وڭتايلى مودەلٸنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
پرەزيدەنت ايتقانداي, «نەگٸزٸ ماقسات – ەدٸلەتتٸ قوعام قۇرۋ جەنە سول ارقىلى دامۋدىڭ سارا جولىنا تٷسكەن وزىق ەل بولۋ». وسى رەتتە پرەزيدەنت باستامالارى مەن تاپسىرمالارىنىڭ جٷزەگە اسىرىلۋىنا بٷكٸل حالىق بولىپ اتسالىسۋ قاجەت. ٶيتكەنٸ پرەزيدەنت ٶتكەن جىلعى جولداۋىندا حالىقتىڭ قۇقىقتىق مەدەنيەتٸ ارتىپ, قوعامدا وڭ ٶزگەرٸستەر بايقالىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
«قازاقستان حالقى قازٸر مٷلدە جاڭا ساياسي جاعدايدا ٶمٸر سٷرۋدە. سوڭعى بەس جىلدا اۋقىمدى رەفورمالار جاسالدى. ەلٸمٸزدٸڭ ساياسي جٷيەسٸ تٷبەگەيلٸ ٶزگەردٸ. جۇرتتىڭ سانا سەزٸمٸندە سٸلكٸنٸس جاڭاعا دەگەن بەتبۇرىس جاسالۋدا. نەتيجەسٸندە ازاماتتاردىڭ بويىندا جاڭا ەدەتتەر, داعدىلار قالىپتاسىپ, جاڭا قۇندىلىقتار ورنىعۋدا. ساياسي جەنە قوعامدىق بولمىسىمىز, مەنتاليتەتٸمٸز جەنە مەدەني كودىمىز ٶزگەرە باستادى. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, ەدٸلەتتٸ قازاقستان قۇرىلىپ جاتىر», - دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶز جولداۋىندا.
ەدٸلەتتٸ قازاقستان ورنىقتىرۋدىڭ باستى ۇرانى دا, قۇرالى دا زاڭ مەن تەرتٸپ بولۋى كەرەك. بۇل, ەسٸرەسە بٷگٸنگٸ تٷرلٸ پٸكٸرلەر مەن كٶزقاراستاردىڭ تايتالاسى ۋشىعا تٷسٸپ, كەيدە جەكە ادامنىڭ ار-نامىسىن اياق استى ەتەتٸن, كەيدە قۇدايعا دا, قۇرانعا دا قارسى شىعىپ اتا سالتتى مانسۇقتاپ, ٷلكەندەردٸڭ ايتقانىنا قۇلاق اسۋدان دا قالىپ بارا جاتقان قوعام ٷشٸن اۋاداي قاجەت. الداعى ۋاقىتتا قوعام بولىپ جۇمىلىپ, جولداۋداعى وسى ٷش قاعيدانى, ياعني زاڭ مەن تەرتٸپ, ەكونوميكالىق ٶسٸم, قوعامدىق وپتيميزٸمدٸ ورتاق مٷددە مەن ماقساتى ايقىندالعان باستى يدەولوگييا دەپ قاراستىرعان جٶن.
پرەزيدەنت بيۋدجەت شىعىستارىن ازايتىپ, كٸرٸستەرٸن كٶبەيتۋ جولدارىن ۇسىندى. ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ ارقىلى بٸرقاتار جەتٸستٸككە قول جەتكەندٸگٸنەن حاباردارمىز. پرەزيدەنت ٷكٸمەت پەن ەكٸمدەرگە ەلٸمٸزدٸڭ تۇراقتى دامۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن جاڭا تەتٸكتەردٸ تاۋىپ, ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمىن ٶزگەرتۋدٸ تاپسىردى. ەكونوميكا ٶسكەن سايىن ەلەۋمەتتٸك تەڭسٸزدٸك ازايىپ, ورتا توپتىڭ كٷشەيە تٷسەتٸنٸن, كەز كەلگەن ٸستٸڭ تيٸمدٸ ٶلشەمٸ, ەربٸر شەشٸمنٸڭ نەتيجەسٸ, ەربٸر جوبانىڭ ەڭ الدىمەن ەلگە پايدالى بولۋى كەرەكتٸگٸن ەسكەرتتٸ.
پرەزيدەنت ٶز جولداۋلارىندا ەلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىن وڭتايلاندىراتىن نەگٸزگٸ سالالاردى, اتاپ ايتقاندا مەملەكەتتٸك باسقارۋ ٸسٸنەن باستاپ نەسيە جەنە ينۆەستيتسييا ساياساتىنا دەيٸنگٸ مەسەلەلەردٸ تٷگەل قامتىپ كەلەدٸ. جٷكتەلگەن مٸندەتتەردٸ تيٸمدٸ ەرٸ ۋاقىتىلى ورىنداۋ ٷشٸن بٸرىڭعاي ەكوجٷيە اياسىندا جۇمىس ٸستەۋ اسا ماڭىزدى. قازٸر جاڭا ينۆەستيتسييالىق كەزەڭگە اياق باساتىن ۋاقىت كەلدٸ. بايقاپ وتىرساق, ينفلياتسييا باياۋلاپ, ٶتكەن جىلدارداعى جوعارعى دەڭگەيدەن ايتارلىقتاي تٶمەندەگەن. ەلٸمٸزدٸڭ حالىقارالىق رەزەرۆٸ ايتارلىقتاي ٶسكەن. ەندٸگٸ باستى مٸندەت – ينۆەستيتسييا ٷشٸن وتاندىق بيزنەستٸڭ تۇراقتى بولۋىن قامتاماسىز ەتٸپ, ەكونوميكانىڭ يننوۆاتسييالىق, جوعارى تەحنولوگييالىق سەكتورلارىن دامىتۋ.
سوڭعى التى جىلدا پرەزيدەنت شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ جەتٸلدٸرۋگە باسا نازار اۋداردى. 2029 جىلعا قاراي ورتا بيزنەستٸڭ ەل ەكونوميكاسىنداعى ٷلەسٸن 15 پايىزعا جەتكٸزۋ كٶزدەلدٸ. بٷگٸندە وتاندىق كەسٸپكەرلەرگە جان-جاقتى قولداۋ كٶرسەتەتٸن تٷرلٸ مەملەكەتتٸك جەنە جەكە سەكتورداعى كومپانييالار بار. الايدا جەكەلەگەن كەيستەردٸ قاراستىرساق, مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىن ەلٸ دە بٸرٸزدٸلٸككە سالىپ, تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرا تٷسٸرۋ قاجەتتٸلٸگٸ بايقالادى. بٸز «Fin Tech» جەنە IT-جوبالارى ارقىلى كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەر مٷمكٸندٸگٸن كٷشەيتۋٸمٸز قاجەت. تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە - تەرەڭ ٶڭدەلەگەن ٶنٸم ەكسپورتى. مەملەكەت باسشىسى ٶڭدەۋشٸ سەكتور ٶزگە بيزنەسكە قاراعاندا كٶبٸرەك قولداۋعا يە بولۋى كەرەگٸن كەسٸپ ايتتى. يە, ەكسپورتتىڭ ۇلتتىق ەكونوميكانى جاڭا دەڭگەيگە شىعاراتىن تەتٸك ەكەنٸ بەلگٸلٸ.ەكسپورتتىڭ ارتقانى-جاڭا جۇمىس ورنىنىڭ كٶبەيگەنٸ, ٶندٸرٸس كٶلەمٸنٸڭ ۇلعايعانى. وعان قوسىمشا سالىق پەن ەل ەكونوميكاسىنا قۇيىلاتىن ينۆەستيتسييانى قوسىڭىز.
بٷگٸندە كٶپتەگەن ەل تابيعي, ەكولوگييالىق تازا ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸنە زەرۋ. ولاي بولسا, بٸز بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەل تۇرعىندارىن تابيعي, ساپالى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىمەن, ەسٸرەسە باۋ-باقشا ٶنٸمدەرٸمەن بارىنشا قامتاماسىز ەتٸپ, ەكسپورتتىڭدا ٷلەسٸن ارتتىرۋدى ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. مەملەكەت 2024 جىلى ەگٸن ناۋقانىنا ەكٸ ەسە كٶپ قاراجات بٶلدٸ. بٸراق وسى اگروٶنەركەسٸپكە بٶلٸنەتٸن بٷكٸل اقشانىڭ 70 پايىزى مەملەكەت قارجىسى. پرەزيدەنت وسى جەردە ورىندى مەسەلە كٶتەرٸپ, ٷكٸمەتكە بۇل سالاعا كوممەرتسييالىق بانكتەردٸڭ قاراجاتىن دا تارتۋدى تاپسىردى. وسىعان دەيٸن ديحانداردى قولداپ كەلگەن مەملەكەتتٸك قارجى ينستيتۋتتارىن سۋبسيدييالاۋ شارالارىن بانكتەرگە قاتىستى جوبالارعا دا قولدانۋ-قۇپتارلىق قادام. مۇنىڭ بەرٸ شارۋالاردى اينالىمعا قاجەتتٸ قاراجاتپەن شۇعىل قامتاماسىز ەتۋگە, سىبايلاس جەمقورلىق قاتەرٸن ازايتۋعا, جەنە نەسيە الۋدى وڭتايلاندىرۋعا جول اشادى. اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن تٸكەلەي سۋبسيدييالاۋ تەسٸلٸنەن ارزان نەسيە بەرۋ تەسٸلٸنە بٸرتٸندەپ كٶشۋ- اسا ماڭىزدى مٸندەت دەپ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى بٶلٸنگەن قاراجاتتىڭ بەرٸ تيٸمدٸ جۇمسالۋعا تيٸس ەكەنٸن دە ەسكەرتتٸ. ول ٷشٸن بۇل سالاداعى تسيفرلاردىڭ ناقتىلىعى اسا ماڭىزدى مەنگە يە.
بىلتىر مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى دەرەكتەردٸڭ ٷيلەسپەيتٸنٸن سىنعا العان ەدٸ. شىندىققا جاناسپايتىن اقپارات پەن مەلٸمەتتەردٸڭ بۇرمالانۋى – سالانىڭ ناقتى جاعدايىن باعالاپ, تيٸمدٸ شەشٸمدەر قابىلداۋعا كەدەرگٸ كەلتٸرۋدە. جولداۋدا ايتىلعانداي, ارنايى كوميسسييا 2 ميلليون ٸرٸ قارا مەن 3 ميلليوننان استام ۇساق مالدىڭ ەسەپتە جوق ەكەنٸن انىقتادى. ەگٸن شارۋاشىلىعىندا دا جالعان مەلٸمەتتەر كەڭ تارالعان. بۇل جاعداي, مەملەكەت باسشىسى اتاپ ٶتكەندەي, شىن مەنٸندە, سۋبسيدييا الۋ ٷشٸن جاسالعان كٶزبوياۋشىلىق پەن قارجىنى جەكە مٷددەگە پايدالانۋ ەرەكەتتەرٸنٸڭ سالدارى. مۇنداي زاڭبۇزۋشىلىقتارعا شۇعىل توسقاۋىل قويىلىپ, قاجەت بولعان جاعدايدا قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸك قاراستىرىلۋى تيٸس. ٶيتكەنٸ بۇلاي جالعاسا بەرسە, مەملەكەت ٶز حالقىن تۇراقتى جەنە قاۋٸپسٸز ازىق-تٷلٸكپەن قامتاماسىز ەتۋ مٸندەتٸن ورىنداي المايدى. سوندىقتان بۇل سالاداعى زاڭ مەن تەرتٸپ كٷشەيتٸلۋٸ كەرەك. بۇل تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋى تٸكەلەي جاڭادان سايلانعان اۋدان جەنە اۋىل ەكٸمدەرٸنەن سۇرالۋى تيٸس.
پرەزيدەنتتٸڭ «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ۇسىنعانىنا التى جىلعا جۋىقتادى. وسى ارالىقتا قوعام مەن بيلٸك اراسىنداعى قارىم-قاتىناس مەدەنيەتٸ ايتارلىقتاي ٶزگەردٸ. مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان بۇل باستاما مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى ديالوگتى جاڭا, ساپالى دەڭگەيگە شىعارۋدىڭ ماڭىزدى قادامى بولدى. سونىڭ ٸشٸندە, ەكٸمدەردٸ تٸكەلەي سايلاۋ جٷيەسٸنٸڭ ەنگٸزٸلۋٸ ەلٸمٸزدەگٸ ساياسي جٷيەنٸڭ جەتٸلۋٸنە وڭ ىقپال ەتۋدە. بۇل قادام جەرگٸلٸكتٸ باسقارۋدىڭ اشىقتىعىن ارتتىرىپ, حالىقتىڭ ٶز ٶكٸلدەرٸن تاڭداۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتە تٷستٸ.
مەملەكەت باسشىسى اتاپ كٶرسەتكەندەي, اۋىل ەكٸمدەرٸن تٸكەلەي سايلاۋ جٷيەسٸ ەنگٸزٸلگەن 2021 جىلدان بەرٸ 2,5 مىڭعا جۋىق ەكٸم سايلانعان. ەندٸگٸ مٸندەت – جاڭادان سايلانعان ەكٸمدەر ەر اۋىلدىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ جوسپارىن ەزٸرلەۋٸ تيٸس. بۇل جوسپار اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋمەن قاتار, ولاردىڭ ٶزٸن-ٶزٸ قامتاماسىز ەتۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ٷي ٸرگەلٸك جەرلەردٸ تيٸمدٸ پايدالانۋىن قامتۋى قاجەت. سونداي-اق, جەكە شارۋا قوجالىقتارى, ديقاندار مەن فەرمەرلەردٸ, قايتا ٶڭدەۋ كەسٸپورىندارىن بٸرٸكتٸرەتٸن اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرٸن قۇرىپ, ولاردىڭ تۇراقتى جەنە تيٸمدٸ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ مەن دامىتۋ باستى ماقسات بولۋى تيٸس. ال اۋدان ەكٸمدەرٸ اۋىل ەكٸمدەرٸنە مەملەكەت ۇسىنىپ وتىرعان زور مٷمكٸندٸكتەردٸڭ كەلەشەگٸ تۋرالى اقپاراتتىق تٷسٸندٸرمە جۇمىستارىن جٷرگٸزۋٸ قاجەت. اۋىل ەكٸمدەرٸنٸڭ دامۋ جوسپارلارىن جيناقتاپ, تالداپ, دۇرىس جاقتارىن كٶرسەتٸپ,ال ەسكەرٸلمەگەن مەسەلەلەرمەن جۇمىس جاساۋعا باعىت بەرگەنٸ دۇرىس. مىسالى ايماق بٸر جىلدا 65 ٶنٸم تٷرٸن تۇتىناتىن بولسا, ونىڭ 13 تٷرٸ و باستان وبلىستان شىعارىلمايدى.قالعان 52 ٶنٸم تٷرٸنٸڭ 7 تٷرٸمەن عانا 100 پايىز قامتاماسىز ەتٸلگەن. ال ٶزگە 45 ٶنٸممەن قامتاماسىز ەتۋ رەسپۋبليكانىڭ باسقا ايماقتارى مەن يمپورت ەسەبٸنەن جابىلۋدا. سوندا بٸر جىلدا اۋداننان ميللياردتاعان تەنگە سىرتقا كەتۋدە. ەسەپتەپ كٶرسەڭٸز, سول قاراجاتقا اۋىلداردا قانشاما جۇمىس ورىندارىن اشۋعا بولار ەدٸ. مەملەكەتتٸڭ نەسيەسٸن الماي-اق جەكە كەسٸبٸن وڭتايلى جٷرگٸزۋ ارقىلى ٶزٸن-ٶزٸ قامتاماسىز ەتٸپ, تابىسقا كەنەلٸپ وتىرعان وتباسىلار رەسپۋبليكادا از ەمەس. بٸر وتباسى باسىندا 500 تاۋىق اسىراۋدان باستاپ, قازٸر ٶزدەرٸ عانا ەمەس, ٶزگە جەرلەستەرٸن دە جۇمىسپەن قامتىپ, تولىق بٸر اۋدان ورتالىعىن جۇمىرتقامەن قامتاماسىز ەتٸپ وتىر. جەتپٸس جاستان اسقان بٸر اقساقال ٷي ٸرگەسٸندەگٸ 600 شارشى مەتر اۋماققا جىلىجاي ورناتىپ, قيار, قۇلپىناي,كٶك جۋا, اسكٶك,جٷزٸم ٶسٸرٸپ, ەشكٸمنٸڭ كٶمەگٸنسٸز-اق,تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگيياسىن ٸسكە قوسقان. سول زەينەتكەر بٸر جىلدا 9 توننا تازا, تابيعي ٶنٸم جيناۋدا. ەرينە وسىنداي قارييالاردى كٶپكە ٷلگٸ قىلۋ ارقىلى, جاستاردى ىنتالاندىرۋ ماڭىزدى. مەملەكەتتٸك باعدارلاماعا يەك ارتپاي-اق شارۋاسىن دٶڭگەلەتٸپ, مول تابىسقا قول جەتكٸزٸپ جٷرگەن مىسالدار از ەمەس. ٶز اۋلاسىنان 18-30 تونناعا دەيٸن ٶنٸم جيناپ, پايداسىن كٶرٸپ وتىرعان ەل تۇرعىندارى بار. ويلاپ كٶرٸڭٸز. ەر اۋلا وسىنشا ٶنٸم بەرسە, وندا بٷكٸل اۋىل جۇمىلسا مىڭداعان توننا ٶنٸم الىنار ەدٸ.باسىندا ايتىپ كەتكەن اقپاراتتىق جۇمىس ارقىلى اۋدان ەكٸمدەرٸ وسىنداي قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىنا قۇرمەت كٶرسەتٸپ, جان-جاقتى ناسيحاتتاۋى كەرەك-اق.
«اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى اياسىندا قولعا الىنعان «تاۋارلى نەسيە» جوباسىن جٷزەگە اسىرۋ اۋىل ەكٸمدەرٸنٸڭ تٸكەلەي اينالىساتىن مەسەلەسٸ بولۋعا تيٸس. جوبانىڭ ماقساتى- ەلەۋمەتتٸك جاعدايى تٶمەن وتباسىلاردى كەسٸپكەرلٸككە تارتۋ جەنە جەكە تابىسىن ارتتىرۋ. تەتٸگٸ ٶتە قولايلى. مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتەن بٸر تيىن جۇمسالمايدى. ەر ايماقتاعى ٸرٸ شارۋا قوجالىقتارى ەسەبٸنەن اۋىل تۇرعىندارىنا مال تٷرٸندە «تاۋارلى نەسيە» بەرٸلەدٸ. مەسەلەن ٸرٸ قارا مالدىڭ انالىعى ون باستان, قوي انالىعى 15-20 باستان, بيەلەر بەس باستان باستاپ ٷلەستٸرٸلەدٸ. وسى نەسيە تٷرٸنە قول جەتكٸزگٸسٸ كەلگەن ازامات جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانعا قانداي مالدىڭ تٷرٸ, قانشا باس كەرەكتٸگٸن ايتىپ,ٶتٸنٸم بەرەدٸ. جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگان قارىز الۋشىدان تيٸستٸ قۇجاتتاردى العاننان كەيٸن تاۋارلىق نەسيە بەرۋشٸ وپەراتوردى انىقتايدى. تاۋارلى نەسيە ماقۇلدانعاننان كەيٸن قارىز الۋشى مەن قارىز بەرۋشٸ اراسىندا تاۋارلىق نەسيە بەرۋ تۋرالى ٷش جاقتى شارت جاسالادى. دەمەك مالدى بەرگەن كەسٸپكەردٸڭ تەۋەكەلٸ بولمايدى. ٶيتكەنٸ اۋىل ەكٸمٸ كەپٸل رەتٸندە قول قويىپ وتىر. الىنعان مال 7جىلدان اسپايتىن مەرزٸمگە بەرٸلەدٸ. ەربٸر قانات قاقتى جوبادا كەمشٸلٸكتەر بولۋى دا تٷسٸنٸكتٸ. مەسەلەگە بايىپپەن قاراپ, العا قاراي دۇرىس قادام جاسالۋى تيٸس. جاقسى مىسالدار دا بارشىلىق. باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى 37 اۋىل جۇمىسسىزدىقتى تولىق جويعان.
«جۇمىسشى ماماندىقتار جىلىنا» قايتا ورالسام, مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىنا ەرەكشە قۇرمەتپەن قارايتىنى, ولاردىڭ قوعامداعى رٶلٸ مەن كەسٸبي جەتٸستٸكتەرٸن جوعارى باعالايتىنى قۋانتادى. ٷكٸمەتكە رەسپۋبليكاداعى 772 كوللەدجدە 15 باعىت بويىنشا ماماندار دايارلايتىن كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ تاپسىرىلدى. بۇل جۇمىس ەلدەگٸ ٶندٸرٸس پەن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ قارقىندى دامۋىنا, جاڭا ٶندٸرٸس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا جەنە ەكونوميكا ٶسٸمٸنە سەيكەس جٷرگٸزٸلۋٸ تيٸس. سونىمەن قاتار, بيزنەس, ەڭبەك نارىعى جەنە جاستاردىڭ سۇرانىستارىن ەسكەرەتٸن كەشەندٸ جوسپارلار ەزٸرلەۋ مٸندەتتەلدٸ. بۇل باستاما جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ بەدەلٸن ارتتىرىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا وڭ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ.
پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسى اياسىندا جوعارى كەسٸبي جەنە ەلەۋمەتتٸك ستاتۋسقا يە مامانداردى دايارلاۋ باستى مٸندەت بولىپ وتىر. بۇل ماماندار تۇلعالىق جەنە كەسٸبيلٸك تۇرعىدان ٶزٸن-ٶزٸ دامىتۋعا ۇمتىلاتىن, ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە كەسٸبي ماماندار بولۋى تيٸس. جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىقتى ازايتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتٸك شىعىنداردى قاجەت ەتپەيتٸن كەلەسٸ باعىتتاردى ۇسىنۋعا بولادى:
بٸلٸم بەرۋ مەن كەسٸپتٸك وقۋدى جەتٸلدٸرۋ – مەكتەپتەن باستاپ جۇمىسقا ورنالاسۋدى جەڭٸلدەتۋ جەنە ەڭبەك داعدىلارىنىڭ نارىق سۇرانىسىنا ساي بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ.
اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارىن دايارلاۋ – اۋىلدىق جەرلەردە جۇمىسپەن قامتۋدى ارتتىرۋ ٷشٸن ناقتى شارالار قابىلداۋ.
ەڭبەك نارىعىنداعى از قامتىلعان جاستارعا قولداۋ – ولاردى تۇراقتى جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتۋ ساياساتىن جالعاستىرۋ.
كەسٸپكەرلٸككە جەنە ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتۋعا جەردەمدەسۋ – كەسٸبي كەڭەس بەرۋ ارقىلى جاستارعا جەكە كەسٸبٸن اشۋعا كٶمەكتەسۋ.
جاستارعا كەسٸپتٸك باعدار بەرۋ – ولاردىڭ ەلەۋەتٸن انىقتاپ, سەيكەس ماماندىقتار بويىنشا بٸلٸم الۋىنا جاعداي جاساۋ. بۇل شارالار جاستاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ مٷمكٸندٸگٸن ارتتىرىپ, ەلدەگٸ ەكونوميكالىق ٶسٸمگە وڭ ىقپال ەتەدٸ دەگەن سەنٸمدەمٸن.
ەرگەشوۆ اباي جومارتۇلى
قر بٸلٸم بەرۋ ٸسٸنٸڭ ٷزدٸگٸ
ارداگەر-ۇستاز
قىزىلوردا وبلىسى
شيەلٸ اۋدانى
