ەلٸمٸز قازٸرگٸ تاڭدا تاتۋلىقتى تۋ ەتٸپ, تۇراقتىلىق پەن بٸرلٸكتٸ, ەدٸلدٸك پەن ىنتىماقتىقتى جالپىحالىقتىق دەڭگەيدە ناسيحاتتاي وتىرىپ جىلدار بويىنا تاتۋ تەتتٸ تٸرشٸلٸك ەتٸپ كەلەدٸ. ەلٸمٸزدەگٸ تۇراقتىلىق, تىنىشتىق قازٸر تالاي ەلگە ٷلگٸ بولىپ وتىر. جٷزدەن استام ۇلتتىڭ ونداعان جىلدار بويى بٸر شاڭىراق استىندا بٸرلٸكتە, ٶزارا دوستىقتا ٶمٸر سٷرۋٸنٸڭ سىرى مەملەكەتتٸك ۇستانىم مەن ەلدٸك باسىمدىقتا ەكەنٸ داۋسىز. وسى ورايدا ەلٸمٸزدەگٸ مۇنداي ۇلت بولىپ ۇيىسۋدا ماڭىزى زور ورگاننىڭ بٸرٸ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى دەي الامىز. اسسامبلەيانىڭ جىلدار بويىنا دوستىق ٷيلەرٸندە ٶتكٸزٸلەتٸن شارالارى نەگٸزٸنەن ۇلتتىڭ بٸرلٸگٸن, بٸرتۇتاستىعىن ناسيحاتتاپ, بارشا ۇلتتى بٸر شاڭىراق استىندا ۇيىسۋعا, ٶزارا تاتۋلىقتى ساقتاۋعا ٷندەيدٸ. اسامبلەيا جاندارىنان قۇرىلعان مەدياتسييا كابينەتتەرٸ بارشا حالىقتى, ٶزارا تٸل تابىسىپ, داۋ جانجال تۋىنداي قالسا بٸتٸممەن شەشۋگە شاقىرسا, «انالار كەڭەسٸ» جىل بويىنا اتاۋلى شارالارعا مەن بەرٸپ, ۇلتتىق سالت دەستٷردٸ جاڭعىرتۋعا, ەل ٸشٸندە ٸزگٸلٸك, بٸرلٸك, تاتۋلىقتى سەكٸلدٸ ۇعىمداردىڭ قادٸرٸن ارتتىرۋعا, ەل ٸشٸندەگٸ سەنٸم مەن جاۋاپكەرشٸلٸك قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاۋعا, مەملەكەتتٸك رەمٸزدەرٸمٸزدٸ قۇرمەتتەۋگە, ۇلتتىق قاسيەتتەرٸمٸزدٸڭ دەرٸپتەۋگە شاقىرادى. وسى ورايدا اقمولا وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنداعى انالار كەڭەسٸنٸڭ تٶرايىمى اينۇر جاحينامەن ارنايى سۇحباتتاسىپ, جوعارىدا سٶز بولعان مەسەلەلەردٸ جان جاقتى تالقىلاۋعا تىرىستىق.
– ەلٸمٸزدە وسىدان بٸرشاما ۋاقىت بۇرىن اتاۋىنىڭ ٶزٸ ەدەمٸ دوستىق ٷيلەرٸ بارلىق وبلىستاردا بوي كٶتەرگەن ەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا ولار قانداي جۇمىستارعا مۇرىندىق بولىپ وتىر?
– اقمولا وبلىسىنا تيەسٸلٸ دوستىق ٷيٸ كٶكشەتاۋ قالاسىندا ورنالاسقان. دوستىق ٷيٸ كٶركەم جەردە, كٶكشەتاۋ قالاسىنىڭ ورتالىق مەشٸتٸ مەن سالىنىپ جاتقان حريستيان عيباداتحاناسىنىڭ جانىندا كٶرشٸلەس تۇر. ورنالاسقان جەرٸنٸڭ ٶزٸ ەلٸمٸزدەگٸ تولەرانتتىلىقتى, بارشا ۇلتتىڭ, قاي دٸننٸڭ ٶكٸلٸ بولماسىن ٷلكەن قۇرمەتپەن قارايتىنىمىزدى ناسيحاتتاپ تۇرعانداي...
قازٸرگٸ تاڭدا بۇل ورتالىق ەلٸمٸزدەگٸ ماڭىزى زور شارالاردى ۇيىمداستىرۋعا ۇيىقتى بولىپ وتىر. وبلىس دەڭگەيٸندەگٸ اتاۋلى كٷندەر, بٸرلٸك پەن ىنتىماقتى ناسيحاتتايتىن, وبلىس كٶلەمٸندەگٸ يگٸ شارالاردىڭ بارلىعى قازٸر وسىندا ٶتەدٸ دەسەم اسىرا ايتقاندىق بولماس ەدٸ.
عيماراتتىڭ جالپى اۋدانى 4 مىڭ شارشى مەتردەن اسادى. بۇل دوستىق ٷيٸندە ٶڭٸردٸڭ مەدەني-دەمالىس قىزمەتٸنٸڭ دەڭگەيٸن ارتتىرۋ ٷشٸن قاجەت نەرسەنٸڭ بەرٸ بار, ويىن-ساۋىق ٸس-شارالارىن ٶتكٸزۋ ٷشٸن جاعداي جاسالعان. ٶڭٸردەگٸ بارلىق ۇلتتاردىڭ ۇلتتىق مەرەكەسٸن اتاپ ٶتەمٸز. مۇنداي شارالار ارقىلى بٸر وبلىستا ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان بارلىق ۇلتتاردىڭ بٸر بٸرٸنە دەگەن قۇرمەتٸ ارتا تٷسەتٸنٸ سٶزسٸز.
بٸر-بٸرٸنٸڭ مەدەنيەتٸن, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن, ارتىقشىلىقتارىن تاني تٷسەدٸ. سول ارقىلى بٸر-بٸرٸنە ٶزارا سىيلاستىعى ارتاتىنى انىق. سوندىقتان بٸزدە ٶتەتٸن ەربٸر ٸس-شارانىڭ ماڭىزى زور دەپ ەسەپتايمىن.
ايتالىق, ورتالىق زالىمىزدا ەتنومەدەني ورتالىقتاردىڭ قىزمەتٸن كٶرسەتەتٸن كٶرمە ۆيترينالارى ورنالاسقان, سونداي-اق رەپەتيتسييالىق, حورەوگرافييالىق زالدار, ٷلكەن سالتانات زالى, ٶڭٸردٸڭ ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەرٸنٸڭ كابينەتتەرٸ, انا تٸلٸن ٷيرەنۋگە ارنالعان سىنىپتار جەنە تاعى باسقا ماقساتتاردى كٶزدەيتٸن كابينەتتەرٸمٸز بار.
– قازاقستاندىقتاردىڭ پاتريوتتىق سەزٸمٸن ارتتىرۋ ٷشٸن نە ٸستەۋٸمٸز كەرەك دەپ ويلايسىز?
– نەگٸزٸ پاتريوتتىق سەزٸم ەلدٸك ٷلكەن شارالاردا بايقالادى عوي. بٸر قاراعاندا پاتريوت سيياقتى ەمەس كٶرٸنۋٸ مٷمكٸن. بٸراق كەشەگٸدەي پاريج تٶرٸندە حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ وليمپيادا دا سپورتشىلارىمىز اتوي سالىپ جاتقاندا, ەربٸر قازاقستاندىق ۇلتقا بٶلٸنبەستەن شىن جانكٷيەرلٸگٸن تانىتتى. سول سەكٸلدٸ سىن ساعاتى سوققاندا ەربٸر قوعامىمىزدىڭ مٷشەسٸ ٶزٸنٸڭ ەلٸنٸڭ جاناشىرى ەكەنٸن تانىتادى دەپ ويلايمىن.
جالپى, ەلٸمٸزدە پاتريوتتىق سەزٸمدٸ ارتتىرۋ ٷشٸن ەل باسىنا كٷن تۋعان تاريحي كينولارىمىزدى جيٸ كٶرسەتۋٸمٸز كەرەك. سوندا اتا-بابامىزدىڭ قانداي جولداردان ٶتكەنٸن سەزٸنگەن جاس ۇرپاقتىڭ بويىندا پاتريوتتىق سەزٸمدەر كٶرٸنە تٷسەدٸ. پاتريوتتىق باعىتتاعى ەندەر مەن ٶلەڭدەردٸڭ بايقاۋى جيٸ ۇيىمداستىرۋدىڭ ماڭىزى زور دەپ ەسەپتەيمٸن.
ەرەكشە سەتٸمەن شىققان ەندەر ەل اۋزىندا دا ايتىلىپ, حالىق اراسىنا پاتروتيزم دەنەگٸن سەبەتٸنٸ سٶزسٸز.
قايبٸر جىلدارى ەلٸمٸزدە پاتريوتتىق ەندەر جوق ەكەنٸ اشىق ايتىلىپ, ٷلكەن سىن ايتىلدى ەمەس پە? سول كەزدە ەسكەردەگٸ ساربازدارىمىز ماحاببات تۋرالى ەندەر ايتقانىن دا بٸلەمٸن بٸراق كەيٸننەن بەرٸ رەتتەلدٸ. وسى مەسەلەگە قوعام نازارى اۋدارىلعاننان كەيٸن كٶپتەگەن پاتريوتتىق ەندەر پايدا بولدى. بۇل ٷشٸن ەنشٸلەرٸمٸز بەن سازگەرلەرگە العىسىمىز شەكسٸز. دەمەك سول كەزدە قازاق قوعامىنا پاتريوتتىق باعىتتاعى ەندەر جەتٸسپەگەنٸ انىق. ساربازدارىمىز ساپتا كەلە جاتىپ ماحاببات تۋرالى ەندەر ايتۋعا مەجبٷر بولدى. قازٸر پاتريوتتىق ەندەرٸمٸز كٶپ. مۇنداي ەندەردٸ بالالارىمىز جاتتاپ الىپ, كٶپ ورىنداپ جٷر.
ٶتكەندە بٸر وڭتٷستٸك جاقتا ەسكەردەن ورالعان بالاسىنا توي جاساپ بەرٸپ جاتقان وتباسىنى كٶرٸپ سٷيسٸندٸم. بۇل بٸر جاعىنان توي نە ٷشٸن قاجەت داراقىلىق دەپ سىناۋى دا مٷمكٸن جۇرتتاردىڭ. بٸراق بالاسىنىڭ وتان قورعاپ كەلٸپ, ەسكەري بورىشىن ٶتەپ ەسكەري كيٸمدە جٷرۋٸ جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ بويىندا ەلٸكتەۋشٸلٸك تۋعىزادى.
بۇرىن اۋىلدا ەسكەردەن كەلگەن جٸگٸتتەر ٷستٸندەگٸ ەسكەري كيٸممەن بٸرنەشە كٷن اۋىلدا جٷرٸپ, ول ەسكەردە جٷرگەندە دٷنيەدەن وزعان ادامداردىڭ ٷيٸنە قايىر ايتىپ كٸرٸپ, كەيبٸر ٷلكەندەردٸڭ ٷيٸنە سەلەم ايتا بارىپ اۋىلدا ارالاپ جٷرەتٸن. ولاردىڭ سول جٷرٸسٸ جاستاردى قاتتى ەلٸكتەۋگە ەكەلٸپ, جاس جٸگٸتتەردٸڭ بويىندا وتان قورعاۋعا دەگەن قۇشتارلىقتارىن ارتتىراتىن-دى.
قازٸر شىنى كەرەك كٶپ جاستار ەسكەرگە بارۋدان قاشادى. سوندىقتان تيٸستٸ ورىندار ولاردى كٶشەدەن قۋالاپ جٷرٸپ ەكەتۋگە مەجبٷر. ٶيتكەنٸ جاستار ەسكەرگە شاقىرتۋ قاعازىن ەلەمەيدٸ, مٷلدەم ەسكەرگە بارعىسى كەلمەيدٸ. جۇمىسسىز بوس جٷرسە دە ەسكەري بورىشىن ٶتەگٸسٸ كەلمەيدٸ. بۇل دا بولسا ەلٸ ٸشٸندەگٸ پاريوتتىقتىڭ ەلسٸرەۋٸنٸڭ بٸر سەبەپ دەپ ەسەپەتيمٸن.
سوندىقتان قازاق ٷشٸن توي ەرەكشە بٸر قۇندىلىق قوي. ەسكەردەن كەلگەن بالالارىنا اتا-انالاردىڭ توي جاساۋى باسقا جاستارعا وي سالا ما دەپ ٷمٸتتەنەمٸن.
سونىمەن قاتار بازارلارداعى ۇلتتىق كيٸمدەردٸڭ باعاسىن تٷسٸرۋدٸ دە ويلاۋىمىز كەرەك. كيمٸگە بٸر ويۋ تٷسسە باعاسى شارىقتاپ شىعا كەلەدٸ. بۇل دۇرىس ەمەس. ۇلتتىق كيٸم تٸگەتٸن شەبەرلەرلٸ مەملەكەت تاراپىنان ىنتالاندىرىپ, ۇلتتىق كيٸمدەردٸڭ باعاسىن تٷسٸرۋدٸ ويلاعان جٶن. بۇدان ۇتپاساق, ۇتىلمايمىز.
قاي بٸر جىلى جاس قىزدار اراسىندا تاقييا كەدٸمگٸدەي سەنگە اينالدى ەمەس پە? سول سەكٸلدٸ ۇلتتىق كيٸمدەردٸ تٷرلەندٸرٸپ, سەن ەلەمٸندە ۇستاي بٸلسەك ۇلتتىق كيٸمگە دەگەن حالىقتىڭ سۇرانىسى دا, قىزىعۋشىلىعى دا ارتار ەدٸ. وسى ٶزبەكستاننىڭ قىزدارى عاسىرلار بويىنا شەي ماتادان تٸگٸلەگەن كٶيلەكتەرٸن تاستاماي كيٸپ كەلەدٸ عوي. ەسەسٸنە ولاردى سىرت كيٸمٸنە قاراپ-اق قاي ۇلتتىڭ ٶكٸلٸ ەكەنٸن تانيسىڭ.
ال ايىر قالپاقتى قىرعىزداردى باس كيٸمدەرٸنەن الىستان تانيمىز. سول سەكٸلدٸ بٸزدٸڭ ۇلتتىق كيٸمدەرٸمٸز دە بٸزدٸ تانىتاتىن بولۋى كەرەك. ۇلتتىق دومبىرا سەكٸلدٸ اسپاپتارىمىز دا كەز كەلگەن ٷيدٸڭ تٶرٸندە ٸلٸنٸپ تۇرۋى كەرەك. بەرٸبٸر ۇلتتىق زاتتار حالىقتىڭ بويىنا رۋح سىيلايدى. ەگەر نيەت بولسا پاتريوتتىقتى ناسيحاتتاۋدىڭ جولدارى كٶپ. جالپى پاتريوتتىق دەگەن ۇلتتىق قۇندىلىقتار ارقىلى قالىپتاسۋى كەرەك دەپ سانايمىن.
– اينۇر حانىم, سٸزدٸڭ ويىڭىزشا ەلٸمٸزدە پاتريوتتىقتىڭ ەلسٸرەۋٸنە نە سەبەپ بولى مٷمكٸن?
– ەڭ الدىمەن پاتريوتتىق تەربيەگە مەن بەرمەگەنٸمٸز سەبەپ بولدى ما دەپ ويلايمىن. ەيتپەسە قالايشا وسىنداي مەدەنيەتٸ مەن تاريحى ماقتان ەتەرلٸك, جىلدار بويىنا ۇلتتى ۇيىستىرىپ وتىرعان, تۇراقتىلىعى مەن اشىقتىعىن پاش ەتۋگە تىرىسقان, جەمقورلىق سەكٸلدٸ جامان زاتتاردان بويىن اۋلاق ۇستاۋعا تىرىسىپ, بارلىق ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا بارىنشا تىرىسىپ وتىرعان ەلدٸ قالايشە جاقسى كٶرمەسكە?! بۇل ەلدٸڭ پاتريوت ازاماتى بولۋعا قالاي ۇمتىلماسقا?!
ٶز باسىم پاتريوتتىققا مەن بەرسەك حالىقتىڭ ٶز ەلٸنە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸگٸن دە ارتتىرا الامىز. پاتريوتتىق دەگەندە جاستاردىڭ قازٸر شەتەل اسىپ كەتۋگە تىرىساتىنى جيٸ ايتىلادى.
بارا-بارا شەكارا قالمايتىن سەكٸلدٸ. ٶيتكەنٸ بۇرىنعىداي ەمەس قاۋٸپسٸز اۋرا قالىپتاستىرىپ, باسقا ەلدٸڭ تۋرزيمٸن تاماشالاۋ قازٸر دەستٷرگە اينالىپ بارادى. سول ماقساتتا قازٸر ٶزدەرٸنە تۋريزم مەدەنيەتٸن دامىتۋعا تىرىساتىن حالىق كٶپ. سوندىقتان بۇدان شوشىماۋىمىز كەرەك.
– 100 دەن استام ۇلتتى بٸر مەملەكەتتە تاتۋ-تەتتٸ ۇستاپ تۇرۋ وڭاي ەمەس. ەلٸمٸزدەگٸ تۇراقتىلىق پەن بٸرلٸكتٸڭ سىرى نەدە دەپ ويلايسىز?
– بٸزدٸڭ حالقىمىز نەگٸزٸ بەيبٸت سٷيگٸش ەل. جايدان-جاي ەشكٸمگە تيٸسپەگەن عوي. ەكٸنشٸدەن, ەلٸمٸزدەگٸ اتقارىلىپ جاتقان مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ ٶزٸ سوعان ٷندەيدٸ. بارلىق حالىقتىڭ دەستٷرٸن, دٸني ۇستانىمىن, مەدەنيەتٸن ساقتاي وتىرىپ, ولارعا قۇرمەتپەن قاراۋدى ناسيحاتتايدى.
سوندىقتان باسقالار دا بٸزگە سونداي كٶزقاراسپەن, قۇرمەتپەن قارايدى. اينالىپ كەلگەندە بۇل ەلٸمٸزدەگٸ تاتۋلىقتى, بٸرلٸكتٸ ناسيحاتتاپ وتىر.
– دوستىق ٷيلەرٸندەگٸ اتقارىلىپ جاتقان شارالاردىڭ بۇل باعىتتا ماڭىزى قانداي?
– جاقىندا عانا «ەلدەسۋ جەنە تاتۋلاسۋ» جوباسى اياسىندا مەدياتسييا سەمينار-ترەنينگتەر ٶتكٸزدٸك. باستى ماقسات – ەل ٸشٸندەگٸ تاتۋلىق, بٸرلٸكتٸ ساقتاۋعا ارنالعان شارانىڭ ماڭىزى زور دەپ ويلايمىن. ونىڭ الدىندا 16 ماۋسىم ەكەلەر كٷنٸنە وراي دا شارا ٶتكٸزدٸك.
اتاپ ٶتەر جايت, بٸز وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ارتتىرۋعا دا تىرىسامىز. «جاپىراعىن جايعان بەيتەرەك» شاراسىنا قاتىسقاندار شارامىزدى جوعارى باعالادى. جاس ۇرپاققا وتباسى قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاپ, مەملەكەت وتباسى دەگەن شاعىن مەملەكەتتەردەن قۇرالاتىنىن ەسكە سالىپ, ەربٸر وتباسىنىڭ ناعىز ماحاببات پەن سٷيٸسپەنشٸلٸكتەن تۇراتىنىن ۇقتىرۋعا تىرىستىق.
مامىر ايىندا دا «ەل دامۋىنىڭ نەگٸزٸ – تۇراقتىلىق پەن بٸرلٸكتە» اتتى شارامىز ٶتٸپ, ەل ٸشٸندەگٸ اتقارىلىپ جاتقان شارالاردى تالقىلادىق. ايتا بەرسەك شارالارىمىز ٶتە كٶپ. ولاردىڭ ەرقايسىسىنىڭ قوعامداعى ورنى بٶلەك دەر ەدٸم!
