وتباسىلىق قۇندىلىقتار, جاسىنا قاراماستان, قازاقستاندىق ەرلەر مەن ەيەلدەردٸڭ ٶمٸرٸندە دە ماڭىزدى رٶل اتقارادى. الايدا, بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى حالىقتى قونىستاندىرۋ قورى ۇلتتىق باعدارلامالارىنىڭ ٷيلەستٸرۋشٸسٸ عازيزا مولداقۇلوۆا اتاپ ٶتكەندەي, بٸزدە اجىراسۋدىڭ دا جوعارى دەڭگەيٸ بايقالادى, بۇل وتباسى ينستيتۋتىنىڭ تۇتاستاي تۇراقتى ەمەس ەكەنٸن اڭعارتادى. ەسٸرەسە, ەلٸمٸزدٸڭ سولتٷستٸك جەنە شىعىس وبلىستارىندا, استانا مەن الماتى قالالارىندا شايقالعان شاڭىراقتار بارشىلىق. ەلٸمٸزدٸڭ وڭتٷستٸك جەنە باتىس ٶڭٸرلەرٸندە ەڭ اجىراساتىندار از-اق.
– بٸز ٷكٸمەتكە ۇلتتىق دامۋ باعدارلامالارى مەن ساياساتىن ەزٸرلەۋگە دەرەكتەر جيناۋ ٷشٸن تٷرلٸ زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋگە كٶمەكتەسەمٸز. سونداي زەرتتەۋلەردٸڭ بٸرٸ 2019 جىلى ەلدٸڭ دەموگرافييالىق دامۋ جاعدايىن كەشەندٸ تالداۋعا ارنالدى. ونىڭ نەتيجەسٸ كٶرسەتكەندەي, 2000 جىلى ەلٸمٸزدە اجىراسۋ 30 پايىز بولسا, 20 جىلدان كەيٸن بۇل كٶرسەتكٸش ناشارلاپ, بٷگٸندە نەكەلەردٸڭ 40 پايىزى بۇزىلۋدا. وسى ٷردٸس جالعاسا بەرسە, بولاشاقتا نەكەلەردٸڭ ٷشتەن بٸرٸنەن استامى سوت زالىنان تابىلادى. بۇل جالپى وتباسى ينستيتۋتىنىڭ تۇراقسىزدىعىن اڭعارتادى, – دەدٸ عازيزا مولداقۇلوۆا.
ساراپشى قازاقستان بۇرىنعى كەڭەس وداعىندا وتباسىلىق قۇندىلىقتار مەن گەندەرلٸك تەڭدٸككە دەگەن كٶزقاراستى باعالاۋ ٷشٸن «ۇرپاقتار جەنە گەندەر» ۇلتتىق زەرتتەۋٸن جٷرگٸزگەن ساناۋلى مەملەكەتتەردٸڭ بٸرٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. بۇل دەرەكتەر رەسمي ستاتيستيكادا ۇلتتىق دامۋ باعدارلامالارى مەن ساياساتىن ەزٸرلەۋ ٷشٸن نەگٸز بولىپ سانالادى.
– وسى زەرتتەۋدٸڭ نەتيجەلەرٸ ەلٸ دە بولسا وتباسىلىق قۇندىلىقتاردىڭ جاسىنا قاراماستان, قازاق ەرلەرٸ مەن ەيەلدەرٸنٸڭ ٶمٸرٸندە ماڭىزدى رٶل اتقاراتىنىن دەلەلدەيدٸ. سونىمەن قاتار, ەل تۇرعىندارى دەستٷرلٸ قۇندىلىقتاردى ساقتاي وتىرىپ, وتباسىلىق قۇندىلىقتارعا قاتىستى ايتارلىقتاي پروگرەسسيۆتٸ كٶزقاراستارعا يە. نەكە جەنە وتباسىلىق مٸنەز-قۇلىق - ەلەمدە بولىپ جاتقان ٷردٸستەر. مەسەلەن, بٸزگە تارتىلعان رەسپوندەنتتەردٸڭ 94 پايىزى نەكە ٶمٸرلٸك بايلانىس دەپ سانايدى. ولار نەكەگە ٶتە بايىپتى قارايدى, – دەپ قوستى ول.
حالىقتىڭ كەلەسٸ توبى, ياعني 71 پايىزى نەكەدە تۇرماعان ەرلٸ-زايىپتىلاردىڭ نەكەگە قىزىعۋشىلىقتارى بولماسا دا, بٸرگە تۇرۋى قالىپتى جاعداي ەكەنٸن اتاپ ٶتەدٸ. الايدا, بۇل حالىقتىڭ 71 پايىزى تٸركەلمەگەن نەكەدە تۇرادى دەگەن سٶز ەمەس, رەسپوندەنتتەردٸڭ پٸكٸرٸ, ساۋالناماعا قاتىسۋشىلاردىڭ كٶزقاراسى. بۇل رەتتە ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 58 پايىزى نەكە ەسكٸرگەن ينستيتۋت ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. «بٸز وسى زەرتتەۋدٸ جٷرگٸزگەن كەزدە نەگٸزٸنەن وتباسىن قۇرۋ تۋرالى سانالى شەشٸمگە ەلٸ كەلمەگەن جاستاردىڭ جاۋابىن تىڭدادىق. تاعى بٸر قىزىق دەرەك بولدى: رەسپوندەنتتەردٸڭ «گوموسەكسۋاليست جۇپتاردىڭ قاراپايىم وتباسىلار سيياقتى قۇقىقتارى بٸردەي بولۋى كەرەك» دەگەن كٶزقاراسى. ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 30 پايىزى مۇنىمەن كەلٸسەدٸ. ال بٸز ادامداردان ساۋالناما جٷرگٸزگەن كەزدە ٷلكەندەردٸڭ دە وسىنداي رەاكتسيياسىن كٶردٸك», – دەپ جالعاستىردى ول.
ەگەر گەندەرلٸك قۇندىلىقتار تۋرالى ايتاتىن بولساق, ەرلەر مەن ەيەلدەردٸڭ جوعارى بٸلٸم الۋى بٸردەي ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيتٸن رەسپوندەنتتەردٸڭ ٷلەسٸ ٶتە جوعارى. جوعارى بٸلٸم الۋ ەرلەر ٷشٸن دە, ەيەلدەر ٷشٸن دە ٶتە ماڭىزدى. رەسپوندەنتتەردٸڭ 60 پايىزى وتباسىنىڭ ەل-اۋقاتى ٷشٸن ەرلٸ-زايىپتىلاردىڭ ەكەۋٸنٸڭ دە جۇمىسىنىڭ بولۋى كەرەك دەپ سانايدى. ٷيگە جەنە بالالارعا قامقورلىقتى قاتىسۋشىلاردىڭ 55 پايىزى قۇپتاعان. گەندەرلٸك قۇندىلىقتارعا دەگەن ادالدىق وتباسىلىق تابىسقا قاتىستى مەسەلەلەردە بٸرشاما تٶمەن. ەرلەردٸڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ ەر ادام ەيەلدەن كٶپ تابىس تاۋىپ, وتباسىن اسىراۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ.
– ٶكٸنٸشكە قاراي, ەرلەردٸڭ 34 پايىزى عانا ەيەلدەردٸ ەڭ جاقسى ساياسي كٶشباسشى دەپ سانايدى. ەرلەردٸڭ دەنٸ ەر-ازاماتتار ساياسي دەڭگەيدە شەشٸم قابىلداۋى تيٸس دەگەن پايىمدا. ەرلەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ ەيەلدەر بالالاردى تەربيەلەۋ مەن ولارعا كٷتٸم جاساۋ مەسەلەلەرٸن شەشەدٸ دەگەندٸ قۇپتاعان, – دەپ سپيكەر ويىن ورتاعا سالدى.
جاۋاپتى اتا-انا تۋرالى ايتاتىن بولساق, وندا «بالا كٷتٸمٸ بويىنشا جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ەدەتتە ەر ادام نەمەسە ەكٸ سەرٸكتەس اتقارادى» دەپ جاۋاپ بەرگەن ەرلٸ-زايىپتى رەسپوندەنتتەردٸڭ ٷلەسٸ ازىراق.
– شامامەن 75 پايىزى بالالارمەن ويناۋ جەنە بالالارمەن بوس ۋاقىت ٶتكٸزۋ ەرلەردٸڭ جۇمىسى دەگەن پٸكٸردە. بالالارعا ٷي تاپسىرماسىن ورىنداۋعا كٶمەكتەسۋگە قاتىستى ساۋالناماعا قاتىسقان ەرلەردٸڭ 55 پايىزى مۇنى ەكەلەر جاساۋى كەرەك دەگەندٸ قولدادى. ال ەڭ ازى – ەرلەردٸڭ 30 پايىزى «بالالار اۋىرعان كەزدە بالالارىمەن ٷيدە بولۋ كەرەك» دەپ جاۋاپ بەردٸ. بۇل ەدەتتە ەيەلدەردٸڭ «ارتىقشىلىعى» بولىپ سانالادى. الايدا 14 جاسقا تولماعان بالالارى بار ساۋالناماعا قاتىسقان ەرلەردٸڭ تەك ٷش پايىزى عانا كٷتٸمگە جاۋاپتى. يە, مۇنى ٸستەۋ كەرەك جەنە بۇل ەر كٸسٸ ٷشٸن قالىپتى نەرسە دەپ ايتقان, – دەيدٸ عازيزا مولداقۇلوۆا زەرتتەۋ دەرەكتەرٸن كەلتٸرٸپ.
ساراپشىنىڭ پايىمىنشا, ەر ادامدار ٶز دەنساۋلىعىنا از كٶڭٸل بٶلەدٸ. زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ ەرلەر مەن ەيەلدەردٸڭ ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعىنىڭ ايىرماشىلىعى 8,5 جاس ەكەنٸن بايقاتقان. ەرلەردٸڭ ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى 2020 جىلى 67,09 جاس بولسا, ەيەلدەردٸكٸ 75,53 جاس. ال قازٸر, ٶكٸنٸشكە قاراي, كوروناۆيرۋستىق پاندەمييادان كەيٸن قازاقستاندا ەرلەر مەن ەيەلدەردٸڭ ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعىنىڭ ايىرماشىلىعى ارتۋى مٷمكٸن. سوندىقتان 50 جاستان باستاپ جەنە ودان جوعارى ەيەلدەردٸڭ جەسٸر قالۋ ىقتيمالدىعى جوعارى.
بۇل زەرتتەۋدٸڭ نەتيجەلەرٸ وتباسىلاردى قولداۋ جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك ساياساتتى ەزٸرلەۋ كەزٸندە نازارعا الىنادى. قوعام مەن وتباسى اراسىنداعى قارتتار مەن بالالارعا قامقورلىق جاساۋ مٸندەتتەرٸن بٶلۋگە كەلەتٸن بولساق, ساۋالناماعا قاتىسقان حالىقتىڭ 25 پايىزعا جۋىعى مۇنى نەگٸزٸنەن مەملەكەت اتقارۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ.
– مەكتەپ وقۋشىلارىنا, مەكتەپ جاسىنا دەيٸنگٸ بالالارعا, قارتتارعا, بالالارى بار جاستارعا جەنە تابىسى ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنەن از قارتتارعا ماتەريالدىق قولداۋ كٶرسەتۋدٸ حالقىمىزدىڭ تٶرتتەن بٸرٸ بۇل مەملەكەتتٸڭ مٸندەتٸ دەپ سانايدى. سونىمەن قاتار رەسپوندەنتتەردٸڭ 75 پايىزى بۇل قامقورلىقتى وتباسى كٶرسەتۋٸ كەرەك دەگەن پٸكٸردە. بۇل وتباسىلىق بايلانىستاردىڭ بەرٸك بولۋىن قامتاماسىز ەتۋٸ كەرەك, – دەيدٸ ۇلتتىق باعدارلامالاردىڭ ٷيلەستٸرۋشٸسٸ.
مەلٸمەتتەرگە قاراعاندا, ەربٸر ونىنشى شاڭىراقتىڭ, ياعني حالىقتىڭ 13 پايىزىنىڭ قارجىلىق جاعدايى قيىن. بۇل ازىق-تٷلٸككە اقشا جەتكٸلٸكتٸ ەكەنٸن بٸلدٸرەدٸ, بٸراق كيٸم-كەشەك ساتىپ الۋ كٷردەلٸ مەسەلەلەر تۋدىرادى. وتباسىلاردىڭ شامامەن 5 پايىزى ٶتە كەدەيلٸكتە ٶمٸر سٷرٸپ جاتىر, تٸپتٸ تاماققا دا اقشا جەتپەيدٸ. وتباسىلاردىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸنٸڭ جەكە باسپاناسى جوق. بۇل ەرلەردٸڭ 36 پايىزى, ەيەلدەردٸڭ 43 پايىزىن كٶرسەتتٸ.
«تٸپتٸ بۇل سانداردا بٸز گەندەرلٸك ايىرماشىلىقتى بايقايمىز. ٶز باسپاناسى جوق ەرلەر كٶپ, بٸراق ولاردىڭ سانى ەلٸ دە باسپاناسى جوق ەيەلدەرگە قاراعاندا ايتارلىقتاي از. بۇل ەيەلدەردٸڭ ٶز ٷيٸندە زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراۋىنىڭ قوسىمشا فاكتورى بولىپ تابىلادى. بۇل قالالاردا دا, اۋىلدىق جەرلەردە دە قالىپتاسقان تەندەنتسييا رەتٸندە بايقالادى», - دەدٸ ول.
سونىمەن قاتار, زەرتتەۋ ٷيلەنگەن ەرلەرگە قاراعاندا, بويداق جٸگٸتتەردٸڭ كٷيزەلٸسكە جەنە دەپرەسسيياعا كٶبٸرەك بەيٸم ەكەنٸن دەلەلدەپ بەردٸ. ەسٸرەسە, مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ بالالاردى تەربيەلەپ وتىرعان ەر ادامدار كٶپ قيىندىق كٶرەدٸ.
– مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ بالالاردى تەربيەلەۋ كەزٸندە جالعىزباستى ەكەلەردٸڭ باستان كەشٸرەتٸن مەسەلەلەرٸنٸڭ تٸزبەسٸن انىقتاۋ قاجەتتٸگٸنە بايلانىستى بٸز بيىل مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ بالالاردى, اتاپ ايتقاندا اۋتيزمٸ بار بالالاردى تەربيەلەپ وتىرعان وتباسىلارعا زەرتتەۋ جٷرگٸزۋدٸ جوسپارلاپ وتىرمىز. ەستٸمەيتٸن بالالار, زاعيپتار, تٸرەك-قيمىل اپپاراتى بۇزىلعان جەتكٸنشەكتەر مەملەكەتتٸك باعدارلامالار مەن جوبالاردىڭ, بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ەلەۋمەتتەندٸرۋ قىزمەتتەرٸنٸڭ يگٸلٸگٸن كٶرٸپ وتىر. بٸراق اۋتيزم سيياقتى دياگنوزى بار بالالار مەملەكەتتٸك قامقورلىقپەن قامتىلماعان. ٶيتكەنٸ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنٸڭ ٶزٸ دە, دياگنوستيكاسى دا دۇرىس جولعا قويىلماعان. بالالاردا مۇنداي دياگنوز نەعۇرلىم ەرتەرەك انىقتالسا, ولاردىڭ دەنساۋلىق جاعدايىن تٷزەتۋ جەنە ەلەۋمەتتەندٸرۋ وڭايىراق بولار ەدٸ, – دەيدٸ بۇۇ ٶكٸلٸ.
گەندەرلٸك تەڭدٸككە قاتىستى ٶتە قىزىقتى جاعداي قالىپتاسقان. ەربٸر تٶرتٸنشٸ ەر ادام ەيەلدەر مەن ەرلەردٸڭ قۇقىقتارى مەن مٷمكٸندٸكتەرٸ تەڭ بولۋى كەرەك دەگەن تۇجىرىممەن كەلٸسپەيدٸ. ال ٶزدەرٸن تەرەڭ دٸندار سانايتىن ەر ادامدار اراسىندا بۇل پٸكٸرمەن كەلٸسپەيتٸندەر كٶپ. دٸندار ەرلەردٸڭ 36 پايىزى ەيەلدٸڭ وتباسىندا ەر ادام سيياقتى قۇقىقتارى مەن مٷمكٸندٸكتەرٸ بولماۋى كەرەك دەپ سانايدى.
بۇل مەسەلە بويىنشا ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸشتەر تٷركٸستان وبلىسى, شىمكەنت قالاسى جەنە باتىس قازاقستان وبلىسىندا بولدى. ەيەلدەر مەن ەرلەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ جاقسى ەيەل كٷيەۋٸنٸڭ پٸكٸرٸ مەن شەشٸمٸنە ەشقاشان كٷمەندانبايدى. ەيەلدەردٸڭ 61 پايىزى جەنە ەرلەردٸڭ 80 پايىزى «كٷيەۋٸڭٸزدٸڭ ايتقانىمەن كەلٸسۋٸڭٸز كەرەك» دەپ ەسەپتەيدٸ. قالعان 36 پايىز ەيەلدەر مەن 18 پايىز ەر ادامدار بۇل پٸكٸرمەن كەلٸسپەيدٸ. ولار وتباسىندا ەيەلدٸڭ دە ٶز پٸكٸرٸن بٸلدٸرۋ جەنە شەشٸم قابىلداۋ قۇقىعى بولۋى كەرەك دەگەن پايىمدا. بالا كٷتٸمٸ انانىڭ مٸندەتٸ دەگەن پٸكٸردٸ كٶپشٸلٸك قولدادى: ەرلەردٸڭ 68 پايىزى, ەيەلدەردٸڭ 64 پايىزى.
«ەڭ ٶكٸنٸشتٸسٸ, «ەيەل ٶز وتباسىن ساقتاپ قالۋ ٷشٸن زورلىق-زومبىلىققا تٶتەپ بەرۋٸ كەرەك» دەگەن پٸكٸردٸ ەيەلدەردٸڭ 9 پايىزى ايتقان, ياعني ەربٸر ونىنشى ەيەل «ٶزٸن قۇتقارۋ ٷشٸن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا تٶزۋٸ كەرەك» كٶرٸنەدٸ. ال بۇل پٸكٸرمەن ەكٸ ەسە كٶپ ەر ادامدار كەلٸسەدٸ – 21 پايىز. مۇنى قولدايتىن رەسپوندەنتتەردٸڭ 41 پايىزى بۇعان بٸرشاما نەمەسە تولىعىمەن كەلٸسەتٸن ٶتە دٸندار ادامدار», - دەيدٸ سپيكەر.
سونىمەن بٸرگە ەرلەر مەن ەيەلدەردٸڭ ابسوليۋتتٸ كٶپشٸلٸگٸ (ەرلەردٸڭ 68 پايىزى, ەيەلدەردٸڭ 83 پايىزى) قازاقستاندا ەيەلدەر مەن ەرلەردٸڭ تەڭدٸگٸنە قول جەتكٸزۋ ٷشٸن ەلٸ دە جۇمىس ٸستەۋ كەرەك دەپ سانايدى. ال ەرلەر مەن ەيەلدەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ وتباسىندا جاقسى قارىم-قاتىناستا ەكەنٸن اتاپ ٶكەن. بٸراق پروبلەمالار بار, وتباسىلىق ٶمٸردەگٸ ەڭ كٶپ كەزدەسەتٸن مەسەلەلەر – قارجىلىق قيىندىقتار.
– بۇل ەرتٷرلٸ قاجەتتٸلٸكتەردٸ قاناعاتتاندىرۋعا قاراجاتتىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ, باعانىڭ جيٸ كٶتەرٸلۋٸ جەنە سونىڭ سالدارىنان پايدا بولعان نەسيەلەر دەسەك, قاتەلەسپەيمٸز. ەكٸنشٸسٸ – تۇرعىن ٷي پروبلەماسى, كٶبٸنەسە جەكە باسپانانىڭ بولماۋى, شىن مەنٸندە نەسيەگە كٸرۋگە الىپ كەلەدٸ. وتباسىن قولداۋ باعدارلامالارىن ەزٸرلەۋ كەزٸندە وسى ەكٸ نەگٸزگٸ فاكتور مٸندەتتٸ تٷردە ەسكەرٸلۋٸ كەرەك. جاس جۇبايلاردى قولجەتٸمدٸ باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن كەيبٸر جەڭٸلدٸك باعدارلامالارىن, نەكە قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىرعان جاستارعا اقپاراتتىق-تانىمدىق ماتەريالدار مەن كۋرستار بەرۋ قاجەت, – دەپ ەسەپتەيدٸ ول.
عازيزا مولداقۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, كەمەلەتكە تولماعان بالالاردى تەربيەلەۋگە جەنە ولاردىڭ كٷتٸمٸنە ەكەلەردٸڭ قاتىسۋى جەتكٸلٸكسٸز. ەربٸر ٷشٸنشٸ وتباسىندا نەگٸزگٸ كٸرٸستٸ قامتاماسىز ەتۋگە ەرلٸ-زايىپتىلاردىڭ تەڭ ٷلەسٸ بولۋى تيٸس. ياعني, ەر ادامدار ٶزدەرٸن نەگٸزگٸ اسىراۋشى دەپ ەسەپتەسە, ەيەلدەردٸڭ دە نەگٸزگٸ اسىراۋشىعا اينالعانىن ۇمىتادى. وسىلايشا, ەر ادامدار وتباسىنداعى قىزمەت اياسىن شەكتەيدٸ. ول گەندەرلٸك تەڭدٸكتٸ ٸلگەرٸلەتۋگە جەنە وتباسىلىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ بٶلٸسۋگە ەرلەردٸڭ قاتىسۋىن كٷشەيتۋ ٷشٸن پٸكٸر كٶشباسشىلارى مەن تانىمال تۇلعالار سانالى ەكە بولۋ تۇجىرىمداماسىن ٸلگەرٸلەتٸپ, تيٸستٸ اقپاراتتىق ناۋقاندار مەن ترەنينگتەر ۇيىمداستىرۋ قاجەت دەگەن پٸكٸردە. سونداي-اق اقپاراتتىق-بٸلٸم بەرۋ ماتەريالدارىنىڭ پاكەتٸن ەزٸرلەپ, ۆولونتەرلەردٸ دايىنداعان ابزال.
سونداي-اق بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى حالىقتى قونىستاندىرۋ قورىنىڭ ۇلتتىق باعدارلامالارىنىڭ ٷيلەستٸرۋشٸسٸ ەلٸمٸزدەگٸ باسىم ەكٸ كونفەسسييا – يسلام مەن پراۆوسلاۆيەلٸك حريستياندىق دٸني ۇيىمدارمەن جەنە جەتەكشٸلەرٸمەن جۇمىس ٸستەۋ قاجەتتٸگٸن العا تارتتى.
«بٸز وسى باعىتتاعى جۇمىستى 12 جىلدان بەرٸ اتقارىپ كەلەمٸز, وسى دٸني اعىمداردىڭ گۋمانيتارلىق كانوندارىن زەرتتەدٸك. بٸر قىزىعى, يسلامدا ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتارى, ەرلەردٸڭ مٸندەتتەرٸ ٶتە كٶپ. بٸراق قانداي دا بٸر سەبەپتەرمەن ەيەل زورلىق-زومبىلىققا شىداپ, ەشكٸمگە ايتپاي, ٷيدە وتىرىپ, ٶز پٸكٸرٸن بٸلدٸرمەي جٷرە بەرەدٸ. سونىمەن قاتار ولاردىڭ كٷيەۋلەرٸ ەدەيٸ ەيەلدەرٸن «ساپتا» ۇستايدى. بۇل دۇرىس ەمەس. مۇحاممەد پايعامبار دٸندارلارعا ٷلگٸ بولۋى كەرەك, ٶيتكەنٸ ول تٶرت ەيەلٸن كەسٸپتٸ دامىتۋدا, بٸلٸم بەرۋدە, تٸپتٸ ٷي شارۋاسىن بٶلٸسۋدە ٷنەمٸ قولداپ وتىردى. ول ەيەلٸن ەشقاشان رەنجٸتپەگەن, ەرقاشان بالالاردى قاتتى جاقسى كٶرگەن جەنە ولارمەن ۋاقىت ٶتكٸزگەن, ەگەر ٶزدەرٸن تەرەڭ دٸندار سانايتىن ەر ادامدار ٶزدەرٸنە كٸم ٷلگٸ بولۋى كەرەكتٸگٸن بٸلسە, بۇل مەسەلەدە دەموكراتييالىق بولار ەدٸ», - دەدٸ مولداقۇلوۆا.
ول ٶز ۇيىمىنىڭ وتباسىن قۇرعىسى كەلەتٸن مۇسىلمان جۇپتارى ٷشٸن نۇسقاۋلىق ەزٸرلەگەنٸن حابارلادى. قۇجاتتى قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسى ماقۇلداعان, ەلٸمٸزدەگٸ بارلىق مەشٸتتەردە بار.
اينۇر جۇماحان
