بۋرابايدى ورىسقۇل قازاقتار ەلٸ «بوروۆوي» دەيدٸ
بٸز تەك قانا «پاۆلودار مەن پەتروپاۆلدىڭ اتاۋىن ٶزگەرتۋ كەرەك» دەپ دالاقتاپ شاپقىلاپ ٶزگە جەرلەردٸڭ اتاۋىن ٶزگەرتۋدٸ ۇمىتقان سيياقتىمىز. شىن مەنٸندە بٸزدە بۇل ەكٸ قالانىڭ اتاۋىن ٶزگەرتۋدەن باسقا اتقاراتىن جۇمىستار جەتٸپ ارتىلادى.
نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ جانىنداعى بۋرابايدى ورىسقۇل قازاقتار ەلٸ «بوروۆوي» دەيدٸ. سٶيتسە بۇرىن بۇل جەردە بٸردەڭە بۇرعىلاعان مىس. سودان سولاي اتالادى ەكەن.
قوستاناي جاقتا سوسنوۆىي بور دەگەن بار, پاۆلوداردا «يرتىش», «روششا» دەپ كەتە بەرەدٸ. بٸزدٸڭ سولتٷستٸك ٶڭٸردەگٸ دەمالاتىن كٶرٸكتٸ جەرلەردٸڭ اتاۋلارى يا ورىسشا, يا ورىس تونىن كيگەن قازاقشا اتاۋلار.
«جەر كٶلەمٸ بويىنشا توعىزىنشى ورىن الامىز» دەپ ماقتانعاندا كەۋدەمٸزگە نان پٸسەردەي بولادى. بٸراق انا اتاۋلارعا قاراپ وتىرساڭىز, بۇل جەر بٶتەن بٸرەۋدٸڭ جەرٸ سيياقتى كٷي كەشەسەڭ. ودان بۇل جەرلەردەگٸ دەمالىس ورىندارىنىڭ قىزمەت كٶرسەتۋشٸ پەرسونالدارىنىڭ قازاعى بولسىن, ورىسى بولسىن, مٸندەتتٸ تٷردە ورىسشا سٶيلەيدٸ... ال بۇدان كەيٸن رەسەيدە جٷرگەندەي بولاسىز.
ول ول ما, ەلوردادان 120 شاقىرىم جەردە, ەرەيمەنتاۋ اۋدانىندا ەدەمٸ تاۋ سٸلەمدەرٸ بار. سول جاقتىڭ بٸراز جۇرتى سونى «سوكولينىە گورى» دەپ اتاپ دەمالۋشىلار كٶبەيدٸ. استانا ماڭىنداعى قازاقى اۋدانداردىڭ بٸرٸندە ول نەعىلعان «سوكولينىە گورى» دەسەي شٸركٸن. تٸپتٸ ايتۋدىڭ ٶزٸ ۇيات.
ەلوردانىڭ ٸرگەسٸندە «ۆياچەسلاۆسكوە ۆودوحرانيليششە» دەگەنٸ جەنە بار.
ەر قىرات, ساي, تٶبەسٸنە ات قوياتىن قازاق سول جەرلەرگە ات قويمادى دەگەنگە كٸم سەنەدٸ?
ول جەرلەردٸڭ كٶنە قازاقشا تٶل اتاۋلارى بولۋى كەرەك, الايدا ول اتاۋلار مەنٸڭشە كٶلەڭكەدە قالدى.
مەن بٸردە بۋرابايدا دەمالىپ جٷرگەندە مىناداي كٶرٸنٸسكە تاپ بولدىم. بٸر قازاق تۋريست جەرگٸلٸكتٸ ورىستان «مىنا تاۋدىڭ اتاۋى نە?» دەپ سۇراعانداي بولدى. وعان انا ورەكەڭ «بۇنى سينيۋحا دەپ اتايمىز» دەدٸ.
بۇل كٶكشە عوي. ماعجان جىرلاعان كٶكشە.
بۇل جاۋاپقا انا قازاق «ە» دەپ ماڭقيىپ تۇردى دا كەتتٸ. ول نە ويلاپ كەتتٸ, «ەە مىنا جەرلەر بۇرىن ورىس جەرٸ بولعان ەكەن, بٸز بۇنى قازٸر وتارلاپ جاتىر ەكەنبٸز» دەپ كەتتٸ مە, يتٸم بٸلسٸن.
جەر اتاۋلارى ٷلكەن ساياساتتىڭ جارناماسى
ال ەندٸ بٸزدٸڭ شىعىس قازاقستان وبلىسىن ناعىز جەر جاۋھارى دەسە دە بولادى. ول ارادا اتاجۇرت التايدىڭ باتىس ەتەگٸ بٸزدٸڭ شەكارادان بەرٸ جاتىر. ول جەردە نەبٸر سۇلۋ كٶلدەر, اسقار تاۋ شىڭدارى, كەرەمەت جەرلەر بار. ول جەرلەردٸ بٸراز قازاق بٸلمەيدٸ.
سول التاي ماڭىنداعى كٶرٸكتٸ ٶزەن-كٶل, تاۋ-شاتقال, جەر اتاۋلارىنىڭ تٷگەلگە جۋىعى ورىسشا دەسە دە بولادى.
گلۋبوكوە, سەرەبريانسك, يازەۆوە, راحمانوۆسكيە كليۋچي تاعىسىن تاعى... كەتە بەرەدٸ.
بۇل جەرلەردەن تەرٸسكەيگە قاراي رەسەي شەكاراسى قول سوزىم جەردە تۇر ونى ارى اسساڭىز, التايسكيي كراي, بارناۋل...
بٸزدٸڭ شىعىس ٶڭٸردەگٸ جەرلەردٸڭ رەسەي وبلىستارىنان ايىرماسى شامالى.
مەن 17-18 عاسىرداعى سٸبٸردٸ زەرتتەگەن ورىس ساياحاتشىلارىنىڭ دەرەكتەرٸن جيٸ قاراپ وتىرامىن. سوندا بايقاعانىم: سٸبٸردەگٸ جەر اتاۋلارىنىڭ جارتىسىنان كٶبٸ تٷركٸ اتاۋلارى. ورىس ساياحاتشىلارى بۇل جەرلەردٸڭ تٷركٸشە اتاۋىن جازىپ ونىڭ ماعىناسىن اۋدارىپ وتىرۋدى ۇمىتپاپتى. سٸبٸردٸڭ ورىسشا اتاۋىن يەمدەنگەنٸ بەرتٸندە عانا بولعان نەرسە, وعان شەيٸن ول جەرلەردە تٷركٸ اتاۋلارىنان كٶز سٷرٸنەدٸ.
بٸزدە دە سولاي.
بٸزگە كەيٸن كٶشٸپ كەلگەن پەرەسەلەندەر پوكروۆسكوە, سەمەنوۆسكوە, ۆاسيلەۆسكوە دەپ ٶز اتاۋلارىن تاڭدى. سولاي بۇل جەرلەردٸڭ كٶنە اتاۋلارى ۇمىت بولدى. قازٸرگٸ قازاقتار بۇل ورىسشا اتاۋلاردى قابىلداپ ٷلگەردٸ.
اتاۋدى قابىلدادى دەمەكشٸ, قازٸر قىتاي شىعىس تٷركٸستانداعى بٸراز جەر اتاۋىن, قالالاردى قىتاي اتاۋىنا كٶشٸرٸپ جاتىر.
ەندٸ بٸر وتىز جىلدان سوڭ بٸزدٸڭ بالالارىمىز قىتاي شەكاراسىن اسسا, ول جەردە قىتاي اتاۋىمەن تۇرعان قىتاي ەلەمٸنە تاپ بولادى. ودان سوڭ كەيٸنگٸ قازاق ول جەرلەردٸ قىتاي جەرٸ دەپ ەرٸكسٸز مويىندايتىنى انىق. ول سولاي. جەر اتاۋلارى دەگەنٸمٸز – ٷلكەن ساياسات. ال مىڭداعان جۇرت توپىرلاپ بارىپ دەمالاتىن جەرلەر سول ساياساتتىڭ جارناماسى.
ولجاس ەبٸل
